X
تبلیغات
قیزیل قلم آذر - اذربایجان دایانیش شعری - 4

سهند

سهند اتکلرینده بویا ـ باشا چاتدیغی سهند داغیینین وقارلی آدینی اؤزونه تخلوص گؤتوره‌ن «بولود قره‌چورلو» عؤمرونون یئنی یئتمه‌لیک ایللریندن بری، شعر و ادبیاتلا ماراقلاندیقدا، دونیا گؤروشونو مصراعلارا بوکوب، چاغداش شعریمیزین اقتدارلی شاعیرلریندن بیری اولموشدور. او، مین ایللیک مکتوب ادبیاتیمیزی یئنی باشدان یارادیب و میللی شعوروموزون چیچک‌لنمه‌سینده بؤیوک رول اوینامیشدیر.

سهند اوسطوره‌لری دیریلدیر. بورادا اینسانی‌لشمیش دوشونجه‌لری، بیر ده اجتماعی‌لشدیریر و سیاسی‌لشدیریر. او، پهلوی رژيمی‌ قارشیسیندا، حقلری تاپدالانمیش مظلوم ائلیمیزین وارلیق دیله‌یی‌نین اوغروندا حاقلی ووروشلارا گیریب، قودوز دوشمان جایناغیندان قورتارماق ایسته‌ییر. او، بصیرت گؤزویله یولا چیخیر، دونیانین مداری‌نین ضدیت‌لردن دوغدوغونا اینانان فیلسوف شاعیر، حقیقتین ایشیق ایله قارانلیق ووروشوندان پارلاماسینا اینانیر:

سهند نئچه ـ نئچه کیتابلار یازیر:

سازیمین سؤزو، دده‌مین کیتابی، قارداش آندی، ارمغان.

 

و نهایت شهریارا یازدیغی منظومه مکتوبلا، چاغداش شعریمیزین شاه اثری اولان «سهندیه»نین یارانیشینا یول آچیر.

سهند سارسیلماز بیر شاعیر اولاراق، ائلیمیزین گرگین دورومونو، دیل یاساقلیغی آزادلیغین بوتون جیغیرلارینی باغلی گؤردوکده، بوتون آغیزلارین قاپالی دویدوقدا سؤزلرینی، دوشونجه‌لرینی سازی‌نین سؤزونه تاپشیریر و بئله‌لیکله ائلیمیزین تاریخی سسینی هایقیریر. دوشمانلاری سولوب ـ سارالدیر و درین بیر مبارزه‌یه چاغیریر.

سهند، اینسان سئوه‌ر و اومانیست بیر شاعیردیر. او بئله اینانیر: حقین ـ حقیقتین باغچاسی هر واخت اینسانلا گول آچیر، اینسانلا سولور. ان بؤیوک حقیقت اینساندیر. آنجاق اینسانسیز حقیقت اولسادا، کور اولور. بو گؤزه‌ل پری اینسان سئوگیسیندن اولفتینی قیران گوندن دلی مجنون کیمی چؤللره دوشموش. هله ده بیر سرگردان قوش کیمی یورد ـ یووا تاپمامیش و اینسانلیغی تاپماق اوچون داغدان داغا اوچور...

سهند 1302 جی ایلده دونیایا گلیب، 1358 جی ایلده آزادلیق گونشی‌نین ایلیق هاوالارې اؤلکه‌میزه یاییلماقدا ایکن، گؤزونو دونیادان یومدو، ابدیته قوغوشدو.

سهند، اینسانلارین ذاتیندا یاخشیلیغی، ایشیغی گؤرموش و اینانیر کی بو حیات و بو یارانیش مقصدسیز اولمامیش و بیر هدفه ساری یؤنلمکده‌دیر. او، اینسان طالعینده شن یاشاییش، خوشبخت حیات گؤرور. او، بوتون اینسانلاری سئویر، آنجاق اینانیر کی اینسان سئوه‌رلیک ایله اؤز ائلینی سئومک آراسیندا محکم بیر ایپ وار. ائلین سئومه‌ین کیمسه، اینسان سئوه‌ر اولا بیلمز. او، اینسانلارین ازیلمه‌سینی گؤرور، استعمارېن سؤنگوسونو خالقی‌نین سینه‌سینده گؤرور. دونیا خالقلارینی دوست و قارداش بیلیر. آنجاق اونون یوردوندا دیللرین یاساق اولدوغو، بو دوستلوق زنجیرلرینی قیرمیش، بیر حالدا کی شاعیر اوچون ملتلرین قارداشلیغی، یولداشلیغی، ابدی باریش، ان بؤیوک آرزی اولموشدور. سهندین اینسان سئوه‌رلیک ماهنی‌لاری خالقیمیزین بوتون بشریته وئردیگی ان بؤیوک هدیه‌لردیر.

دوخا قوجا اوغلو

دلی دومرول

گئجه‌نین قوینوندا وقارلی داغلار،

سانکی ابدی بیر یوخویا باتمیش،

دره‌لر، تپه‌لر، مئشه‌لر، باغلار،

دونیانین خئیرینی، شرّینی آتمیش.

 

قارانلیق گئجه‌‌نین مرموز سیماسی،

همی کده‌ر دوغور، هم اوره‌ک سیخیر،

قارا ایبهاملارین اوچوروم دونیاسی،

کیمسه‌نی بو دره‌دیر، کیمسه‌نی ییخیر.

 

گئجه‌نین باغرېندا، گوزه‌للیکلرده،

بیر شبح گؤرونور، اینسان گؤزونه،

قارانلیق چکمیشدیر، چاشدیران پرده،

قاری شئیطانلارین، قارا اوزونه.

 

شئیطان، یارانمیشی تانیتدیراراق،

ازلدن قارقیمیش گئجه‌نی اینسان،

اوجاقلار، مشعللر یاخماقلا آنجاق،

قاچمیشدیر گئجه‌دن، قارانقولوقدان.

 

هله ده ـ هله ده، بیزیم یئرلرده،

ساده اینسانلارېن، اندی چیراقدیر.

خلقین آراسیندا، کندده ـ شهه‌رده،

مقدس یئرلرین آدی اۏجاقدیر.

 

ایشیقدان دوغروسا، ایستی‌لیک، ایستک،

قارانلیقدان دوغور، سویوق، آلدانیش،

محبت آختاران، اینسانلیق دئمک،

اونا باش اندیرمیش، بونو قارغامیش!

 

قوی بونو سؤیله‌ییم ائل «وورغونوندان»،

«سانمایین مقصدیم بوش یاراشیقدیر»

دالیجا سؤیله‌میش او اؤلمز اینسان،

«دونیادان بؤیوک قوّت ایشیقدیر.»

 

قارا قیش دونیانی، برباد ائده‌ردی،

دالیجا یاز اولوب، یای اولماسایدی.

قارانلیقدا اینسان، الدن گئده‌ردی،

گونش اولماسایدی، آی اولماسایدی.

 

گئجه‌نین قوینوندان وقارلی داغلار،

سانکی ابدی بیر یوخویا باتمیش.

دره‌لر، تپه‌لر، مئشه‌لر، باغلار،

دونیانین خئیرینی ـ شرّینی آتمیش.

 

تالا بولوتلوقدا سوروندوکجه آی،

ایشیق دهره‌لری، گئجه‌نی بیچیر،

گئجه‌دن قیریلمیش صحنه‌لر لای ـ لای،

سینیق قوشون کیمی، قارشیمدان کئچیر.

 

چؤللری بوروین معنالی سوگوت،

بعضاً لال دایانیر، گاه دیله گلیر.

افقه باخدیقجا من مبهوت ـ مبهوت،

ائله بیل کی، سکوت، منی سسله‌ییر.

 

بیر چوخ عظمتلی چاغیریشدیر، باخ،

قولاغین پرده‌سی ائشیتمز سسین!

اوره‌گین تئللری حیس ائده‌ر آنجاق،

چؤلون پیچیلتی‌سین، داغین ناله‌سین.

 

بو لال چاغیریشدا، قرینه‌لرین،

اؤلمز ناله‌سی وار، اؤلمز سسی وار!

بویوک اساطیرین، افسانه‌لرین،

اؤره‌گی سئحر ائدن زمزمه‌سی وار!

 

هر ائلین، اوبانین، افسانه‌لری،

او ائلین روحونو ترنّم ائدیر،

افسانه‌وی اللر صورت چکه‌نی،

ائللرین سیماسین تجسّم ائدیر.

 

صورت حقیقتدن بیر گؤروشدورسه،

کیم دئییر صورته حقیقتدی بو؟

آنجاق رسم اولونان هر بیر صورته،

شوبهه‌سیز، اولموشدور سبب بیر دویغو.

 

گئچنلر دئمیشلر:«ـ هر حقیقتین،

مینلر صورتی وار، منیلر اوزو وار.

کیمسه نه باخیشلا باخارسا اونا،

اؤز باخیشی قده‌ر حققه یول تاپار.»

 

بو کیمی سؤزلرده واقعیتین،

ایزلری واردیسا، ایتگینلیک ده وار،

ایتگین تاپا بیلمیر یولونو لاکین،

دئمیشلر:«ـ دونیادا آختاران تاپار.»

 

حقیقت مین اوزلو اولسادا اگر،

گئدنمز گونده مین اویناشا ـ اره،

اؤزون حق بیلمه‌ین یوخسا بیر نفر،

بیر سوزمانی وئرمز وعده مین یئره.

 

حقیقت دئدیگین دیوانخانادا،

«حق» دئیه قویولان بیر قرار دگیل،

یاخود«هو!» چاغیران «علی موجود»ون،

سرخوش باشینداکی، خولیالار دگیل.

 

حقیقت خود همان واقعیتدیر،

انی وار، بویو وار، ایزی ـ توزو وار،

زماندان قوجامان، مکاندان هوندور،

مکانلار بؤیویر، زمانلار دورار.

 

بیرده حقیقته تانیش بیر اؤره‌ک،

تانیر سئوگیلیسین هر صورتینده،

من قول قویماییرام «عیرفانا» دئمک،

حقیقت وار اینسان معرفتینده.

 

حققین ـ حقیقتین باغچاسی هر واخ،

اینسانلا گول آچیر، اینسانلا سۏلور.

ان بؤیوک حقیقت اینساندیر آنجاق،

اینسانسیز حقیقت اولسا، کور اولور.

 

لاکین نه‌دندیسه بو گؤزه‌ل پری،

بعضاً یاوروسوندان قیریر اولفتین،

دلی «جنون» کیمی گزیر چؤللری،

سانکی اونودانمیر، ایلک محبتین.

 

هله ده سرگردان قوش کیمیدیر او،

نه بیر یورد تاپمیشدیر، نه ده بیر یووا!

گزیر اینسانلیغین باشی اوستونده،

قونور بو بوداقدان باشقا بوداغا.

 

اینسان حقیقتین ایتیرن گوندن،

باشی داشدان ـ داشا دگیر هر زمان!

سعادت جئیرانی قاچیر اؤنوندن،

سیلدیریم یوللاردا قالیر سرگردان!

 

آزیب اؤزلوگوندن ایتگین دوشندن،

قورد کیمی اؤزونون قانینی ایچیر،

اؤزنو آختاریر بیلمم نه‌ردن؟

چالیلار، تیکانلار آیاغین بیچیر.

 

او، اؤز صورتینی یادا سالدیقدان،

بیر چوخ افسانه‌لر یاراتمیش بعضاً،

آختاریب، یورولوب، یولدا قالدیقدان،

ایندی اؤزون گزیر افسانه‌لردن!

 

افسانه، اینسانلیق سین ـ سین آختاران،

ایده‌آل دونیانین تبسّمودور،

حیاتدا تجسّم تاپیب، تاپمایان،

بؤیوک آرزولارین، ترنّمودور.

 

حقسیزلیک دونیانی چولقایان زمان،

او حققه دایانمیش، حقّ آختارمیشدیر.

ایستکسیز ـ ایلغارسیز بیر روزگاردا،

او عشقه اوغرامیش، ایلغار وارمیشدیر.

 

اینسانین قودرتسیز ـ ضعیف چاغیندا،

قودرتلی تانریلار یونوب یاراتمیش.

بعضاً ده اینسانا قاناد وئره‌رک،

آلیجی قوش کیمی، گؤیه چیخارتمیش.

 

بیر اولگو اولموشدور گاهدان اینسانا،

عصیرلردن قالان افسانه ـ رویا،

اوخشاییب، تسلی وئرمیشدیر اونا،

هر زمان داریخیب داردا قالاندا.

 

اودور کی، اینسانلیق بیر پری کیمی،

داغلارین باشیندان بیزی سسله‌ییر،

بعضاً ده بورونور گؤیرچین دونو،

ساحیلسیز گؤگلردن اومید دیله‌ییر.

 

چؤللری بوروین معنالی سوگوت،

بعضاً لال دایانیر، گاه دیله گلیر،

یوللاردا باخدیقجا من مبهوت ـ مبهوت،

ائله بیل کی، سکوت منی سسله‌ییر.

 

شبحله دولدورموش گئجه هر یانی،

من ده قوشولورام بو شبحلره،

گزیرم سرگردان داغی، اورمانی،

جوموب باش چکیرم بوتون هر یئره.

 

هارداسا گئجه‌نین قارا اته‌گی،

اود دوتوب شعله‌لی ـ شعله‌لی یانیر.

هاردا ایشیق اولسا، تاپار اوره‌گی،

کؤنول ایستکلی‌سین هر دوندا تانیر.

 

قلبیمی آپاریر اونداکی جذبه،

یوگورورم اونون آردیجا من ده،

ظولمته باتاندان من ده ـ اوره‌ک ده،

سورونوروک هاردا ایشیق گؤره‌نده.

 

چاتیریق بؤیوک بیر دوزنگاهلیغا،

چمنلر شنله‌نیر، چشمه‌لر آخیر.

کؤچونو سالمیشدیر آغیر بیر ـ اوبا،

مشعللر گئجه‌نی یاندیریر ـ یاخیر.

 

آرالیقدا بؤیوک دؤوران قورولموش،

بیلمیرم تویدورسا، یوخسا قوناقلیق،

اره‌نلر، قادینلار، قات ـ قات اوتورموش،

آرادا دولانیر، قوجامان آشیق.

 

آشیق چؤمچه‌سینی اینگیلدده‌رک،

گزیر پرده‌لرده افسونکار الی،

تئللر تیتره‌دیکجه تیتره‌ییر اوره‌ک،

هر کسین جانلانیر عشقی، املی.

 

نغمه‌لر ترلان تک قانادلاندېقجا،

کؤنول ده آردینجا قول ـ قاناد آچیر.

هاوالار گؤگلره هاوالاندیقجا،

خسته کؤنوللردن، درد ـ غم قاچیر.

 

بیلمم نه سیردیر عاشیقین سسین،

ائشیدن اوره‌کده قالماز اختیار،

ان کیچیک یاشیمدان آشیق نغمه‌سین،

ائشیدن زامانلار توکوم بیز دورار.

 

هله ده بیلمیرم بو سس ـ بو نغمه،

هانسی دونیالاردان باش آلیب گلیر،

نسیم یئللری تک دگنده قلبه،

بدنیم دینجه‌لیر، روحوم یوکسه‌لیر.

 

اؤزوم ده بیلمیرم هارادا ـ هاچان،

روحوم بو عالملن آشنالیق قاتمیش.

آنجاق بیلیرم کی، اوزاق زاماندان،

کؤنلومه دوغمادیر، قلبیمه تانیش.

 

آشیق، دگیشه‌رک سازی‌نین سسین،

گولور گؤزلرینده، شنلیک، هیجان،

باخیشی آدیریر، اؤلمز هوسین،

سانکی ایندی گلیر، او دونیالاردان.

 

دیشی آسلان، قوچ ایڲیتلر،

قوللوغونا سؤیله‌ییم من،

بو ائللرین، اوبالارین،

آتالارین، بابالارین،

گلدیگیندن، گئچدیگیندن،

حق باده‌سین، ایچدیگیندن.

 

بو تورپاقدا، بو دیاردا،

عصیرلردن، عصیرلره،

السیزلری تالامایان،

توپوردوگون یالامایان،

دیللرینه یالان گلمز،

حق یولوندان اوز چئویرمز،

ظولمکارا بویون اگمز.

دالیسینی دوشمان گؤرمز.

دیشی آسلان، قوچ ایگیتلر،

قافلان کیمی یووا سالمیش،

جیداسینی، یئره چالمیش.

 

بوداغلارین، یایلاقلارین،

جئیران قاچار اوولاقلارین،

تورپاقلاری قاریشیقدیر،

بابالارین تورپاغییلان،

داش ـ چینقیللی یاتاغیندا،

گوزگو کیمی غلطان ـ غلطان،

کؤپوکله‌نیب داشغین آخان،

بو چایلارین اوزه‌ریندن،

مرد ایگیتلر بو گون ـ دونن،

بدؤی آتین چاپیزدیرمیش،

دوشمنلری، تؤکوب قیرمیش.

 

یادلار بیزه کژ باخاندا،

آخار سولار قان آخاندا،

پاپاغینی اگری قویان،

بو سیلدیریم قایالارین،

دالیسیندا مینلر آسلان،

بوسقولارا سینیب، یاتیب،

اوخ سیچرادیب، توفنگ آتیب.

 

دیشی آسلان بیزیم آنا،

امزیک وئرمیش نر اوغلانا،

خمیر یاپمیش، چؤره‌ک یاپمیش،

قویون ساغمیش، اینک ساغمیش.

آرخالانمیش اؤز اریله،

او یارادان اللریله،

توخوموشدور رنگلی گبه،

احسن اولسون بیزیم دبه!

 

گؤزه‌للری اینجه ـ اینجه،

گؤز اینانماز، گؤرمه‌یینجه،

اوره‌کلره دوگون سالان،

کؤنول وئریب، کؤنول آلان،

درین ایستک، دؤنمز ایلغار،

اۏنلارداندیر، بیر یاردگار،

گونشدن تئز، یئردن دوران،

داغلار اوسته، چادیر قوران،

سو  سوواران، توخوم سپه‌ن،

اکین ـ اکن، بیچین ـ بیچن،

اوو اوولایان، قوش قوشلایان،

مرد ایگیتلر، حرمتیلن،

عؤمور سورموش شؤهرتیلن،

یاد ائللره، باج وئرمه‌میش،

ذوالقدره، تاج وئرمه‌میش.

 

آشیقلاری هر زاماندا،

نغمه قوشموش، داستان آچمیش،

قاققیلداییب اوخویاندا،

اوره‌کلردن، کده‌ر قاچمیش،

مین بیر نغمه، مین بیر داستان،

من سؤیله‌ییم سیزه هاردان؟

 

آشیق دایاندیریر، سؤزو ـ صحبتی،

الینده صدفلی سازی دانیشیر،

کمالا یئتنده اینسان صنعتی،

چؤللرین اؤرده‌گی ـ قازی دانیشیر.

 

بو دیلین کلمه‌سی، جومله‌سی یوخسا،

وصفه سیغینمایان، فصاحتی وار،

هامیلار ـ هامیلار، آشنادیر اونا،

بیلمیرم نه گوجو، نه قودرتی وار!

 

اورداکی دیل ـ آغیز سؤزدن اوسانار،

سوروشون مطلبی تئللر سؤیله‌سین!

دوداق دانیشارسا، اود توتار یانار.

گره‌کدیر زخمه‌لر، اللر سؤیله‌سین!

 

کؤنول، محبتدن دانیشان آندا،

عقیل قوپوزونون سیمی قاریشیر،

عشق الی تئللره زخمه ووراندا،

کیمیسی قیریلیر، کیمی قاریشیر.

 

اینسانلیق یوکسلن ان اوجا یئرین،

بیر آدی سئوگیدیر، بیری محبت،

هر یانی آختاردیم من درین ـ درین،

آرایا بیلمه‌دیم، باشقا حقیقت!

 

آشیق، سن ده بیزه ایستکدن دانیش،

قوی محبت دوغسون صحبتین ـ سؤزون،

کؤنولدن، قلبدن، اوره‌کدن دانیش!

قوی سارسیلان اینسان تانیسین اؤزون.

 

بئله دئمیش قورقوددده،

او ائللرین، ایش بیلنی،

بابالارین، باش بیلنی:

 

«ـ قورو بیر چای اوزه‌رینده،

سالدیریلمیش بیر کؤرپونون،

جواریندا یورد ائله‌میش،

کؤچون سالمیش، بیر اوبادان،

اوجالیردی شیون سسی،

کؤچ ائتمیشدی، آنلاشیلان،

گنج بیر ایگیت، بو دونیادان.

 

اری اؤلموش یاسلی گلین،

آچیب آتیر آل اؤرپه‌گین،

جوان قیزلار،

آغلار، سیزلار،

باشلارینا قارا سالیر،

سس توتولور، گؤز قیزاریر،

دیرناقلانیر، آل یاناقلار،

قانا باتیر، آغ دوداقلار.

قان قورویور، یورقون گؤزده،

بیر قاریجیق، دیلدن دوشوب،

ایچقیراراق، ایچین چکیر،

قانلی یاشی پارچالانمیش،

یاناغینا، پیر ـ پیر تؤکور،

قارالئچک بو آنانین،

اوره‌ک یاخان ناله‌لری،

آغلادیردی،

داغی ـ داشی.

 

«ـ نییه شیون قوپاریبان،

آغلاییرسیز، نه خبردیر،

نه اولوبدور؟»

دئییه ـ گلیر «دلی دومرول»،

قازلیق آتین جیلووینی،

چکیب دورور.

«ـ گؤرکلی بیر ایگیدیمیز،

اؤلوب بو گون، آغلاماغا،

سبب اودور.»

«ـ دئیین گؤروم او ایگیدی،

کیم اؤلدوردو؟» دئییه دومرول،

یئنه سورور.

 

دلی قانلی، قافلان قیناق،

بیر ایگیتدیر دلی دومرول،

زاماندیر کی، قورو بیر چای،

اوزه‌رینده، کؤرپو سالمېش،

کروان ـ کلک، یولدان اؤتن،

کیمسه کئچسه کؤرپوسوندن،

توتوب آلار اوتوز اوچ پول،

کئچمه‌ییندن دؤگه ـ دؤگه،

چالا ـ چالا قیرخین آلار!

 

او دئییر کی:«ـ مندن دلی،

مندن گوجلو، ایگیت وراسا،

چیخیب منلن دؤگوش ائتسین،

پنجه‌لشیب، ووروش ائتسین.»

یئنه ده او:«ـ گره‌ک منیم،

قوچاقلیغیم، ایگیدلیگیم،

جیلازین ار اولدوغومون،

تعریفی هر یانا گئده،

روما گئده، شاما گئده،

دئییه دومرول اؤیونردی!

خوب ایگیدین اؤلوموندن،

کده‌رلنیر دلی دومرول،

«ـ مره ارلر، نه کیشیدیر،

دئدیگینیز، عزرائیل؟

نه اوچون او غافیل ـ غافیل،

ائل ایچینه قیرقین سالا،

یاخشی ـ یاخشی، ایگیدلرین،

باخالاییب، جانین آلا؟!

 

قادیر تانری، وارلغیینین،

بیرلیگی‌نین، حققی اوچون،

منه گؤستر، جانلار آلان،

قیزیل قاناد، عزرائیلله،

دؤگوشوبن، ساواشیبان،

خیلاص ائدیم، خوب ایگیدین،

جانینی من، کی بیرده او،

یاخشی ـ یاخشی ایگیدلرین،

جانلارینی، آلانماسین،

اوبالارا، کؤمه‌لره،

قارا شیون، سالانماسین،»

دئییه دومرول رجا ائدیر.

 

یوخسا، تانری درگاهینا،

اونون سؤزو خوش گلمه‌ییر،

«ـ باخ، گؤر نئجه دلی قووات.

چکینمه‌دن، ائدیب جورأت،

شوکر ائتمه‌‌دن، بیرلیگیمه،

منیم اولو درگاهیما،

یان باخیری! دئیه ـ تانری،

حؤکم ائله‌دی، عزرائیله.

هئی عزرائیل! تئز اول یورو،

او دلییه، یئتیر اؤزون،

یارامازین بنیزین سارات،

کس نفسین، جانین خیرلات!»

 

دلی دومرول قیرخ ایگیدلن،

یئییب ـ ایچیب، اوتورارکن،

قورخونج قوجا صورتینده،

عزرائیل اوچوب گلدی،

نه قاپیچی اونو گؤردو،

نه گلدیگین، چاووش بیلدی.

 

عزرائیلین هئیبتیندن،

قورخو بیلمز دومرولون،

گؤره‌ر گؤزو، گؤرمز اولدو،

توتار الی، توتماز اولدو.

نظرینده، ایشیق دونیا،

چئویریلدی قارانلیغا.

چیرپینتییا دوشدو اوره‌ک،

عزرائیله نه سؤیله‌میش،

دلی دومرول، باخاق گؤره‌ک:

«ـ قوجا، سن نه هئیبتلی‌سن؟

قوجا، سن نه دهشتلی‌سن؟

قاپیچیلار سنی گؤرمز،

قاراوللار سنی دویماز.

سنین قورخونج اوره‌ک سیخان،

او گؤروکمون منیم گؤره‌ر،

گؤزلریم، گؤرمز ائتدی،

قوجا، سنین دهشتیندن،

دانیشماغا دوتماز دوداق،

یئره دوشدو هئیبتیندن.

الیمده‌کی قیزیل آیاق،

ایستی آغزیم، بوزا دؤندو،

سوموکلریم دوزا دؤندو!

آی ساققالی، آغجا قوجا،

گؤز جیغازی چؤنگه قوجا!

سؤیله بورا نئجه گلدین؟

سویله‌مه‌سن منه اگر،

قادام ـ بلام سنه ده‌گر!»

 

دومرولون سؤزلریندن،

عزرائیل آجیقلاندی:

«ـ آهای دلی! گؤزلریمین،

چؤنگه‌لیگین بگه‌نمزسن،

قارا گؤزلو، خومار باخان،

باخیشی ایلن اودلار یاخان،

گلینلرین و قیزلارین،

جانلارینی، چوخ آلمیشام!

 

ساققالیمین آغلیغینی،

بگه‌نمزسن! بیر یوروشده،

دمیر دیرناق، آسلانلارین،

بئلین بوکن، قارا کاکیل،

قارا ساققال، ایگیتلرین،

جانلارینی، چوخ آلمیشام!»

 

دلی دومرول: «ـ مره قوجا!

قیزیل قاناد، عزرائیل،

سنمیش‌سن؟» دئیه، سورور:

«ـ منم آها!

یاخشی ـ یاخشی ایگیتلرین،

جانلارینی، سن آلیرسان؟

بو ائللره، اوبالارا،

قارا شیون سن سالیرسان؟»

«ـ من آلیرام، من سالیرام.»

 

«ـ آهای دایان! قاپیچیلار،

قاپیلاری قاپالایین،

ایگیت اوغول اؤلومونده،

اوره‌کلری، شان ـ شان اولان،

سینه‌سینه داغ چکیلیب،

گؤزلری قان یاشا دولان،

آنالارین قیصاصینی،

جلاد دینلی، داش اوره‌کلی،

چؤنگه گؤزلو، بو قوجادان،

بو گون بوردا آلام گره‌ک.

 

اوره‌گینه داغ چکیلمیش،

آل سویونوب، قارا گئیمیش،

مین بیر آرزو، مین بیر ایستک،

دویغوسو ایله دولو اولان،

اوره‌کلری، آلوولانان،

دیرناقلانمیش یاناقلاری،

پارچالانیب آل بویانان،

گلینلرین، قیصاصینی،

قورخونج یوزلو بو قوجادان،

بو گون بوردا آلام گره‌ک!»

 

«ـ آهای قورخونج قوجا! سنی،

گئن یئرلده، آختارارکن،

دار بیر یئرده، اله دوشدون،

هایدی سنی، اؤلدوروبن،

یاخشی ـ یاخشی، ایگیتلرین،

جوانلارین، جانینی من،

قورتارارام اللریندن،»

دئیه دومرول قارا پولاد،

قیلینجینی، سیییره‌رک،

قولون کیمی، قیشقیردی برک،

بیر آلیجی توفان کیمی،

چؤنگه گؤزلو، عزرائیلین،

اوزه‌رینه هجوم ائتدی.

عزرائیلسه،

قاناد چالیب،

بیر گؤگرچین صورتینده،

پنجره‌دن، اوچوب گئتدی.

 

دلی دومرول قاس ـ قاس گولدو،

عزرائیلین قاچدیغیندان،

«ـ مره، جومرد ایگیتلریم،

عزرائیلین گؤزون ایله،

قورخوتدوم کی، گئن قاپینی،

بوراخیبان، دار باجادان،

پنجره‌دن، قویوب قاچدی،

دومرولون قورخوسوندان،

قوش اولوبان، گؤیه اوچدو،

اما بیلین، بو گون اونو،

ترلانیما توتدورماسام،

ال چکمرم، بوراخمارام!»

دئیه دومرول،

حربه بیچدی.

 

دلی دومرول آتین مینیب،

ترلانینی اله آلدی،

چوخ گؤگرچین اوولاییبان،

ائوه دوغرو، قاییدارکن.

عزرائیل،

قازلیق آتا، نظر سالدی،

آت اورکوین، گؤیه قالخدی.

دومرولو یئره چالدی،

قارا باشې بوکوله‌رک،

یئرلر اوسته، بوکوک قالدی.

عزرائیل،

یوبانمادان،

آغ سینه‌سی اوزه‌رینه،

اوتوروبان مورولدادی،

دومرولون، نفسلری،

سایا دوشوب، خیریلدادی.

 

«ـ عزرائیل مره آمان!

او گؤرونمز، حق تانری‌نین،

بیرلیگینه یوخدور گومان،

سنی بوجور بیلمز ایدیم،

اوغرولوقلا جانلار آلان!

 

بیزیم یئرده اوجا ـ اوجا،

ایری دوگمه داغلار اولور،

او داغلارین اته‌گینده،

گؤی چادیرلی باغلار اولور،

او باغلاردا گیله‌لری،

یاقوت کیمی، توتوب یانان،

قارا سالخیم اوزوم اولور.

او اوزومون سویون سیخسان،

آل ـ قیرمیزی، شراب اولور.

او شرابدان کیمسه ایچسه،

اسیره‌ییب، سرخوش اولور.

اؤزون بیلمز،

سؤزون بیلمز.

من ایچیبن او شرابدان،

دویماز اولدوم، اسیره‌دیم،

بیلمز اولدوم، نه سؤیله‌دیم.

عزرائیل مدد سندن،

گل جانیمی آلما منیم!

دویمامیشام، ایگیتلیکدن.»

 

«ـ مره دلی، مره آسلان،

بو ایشلردن نه قانیرسان،

دوشونورسن منده نه وار؟

منه نییه یالواریرسان؟

آللاهینی چاغیر یالوار.

اودور جان وئریب ـ جان آلان!»

 

«ـ مره، عزرائیل مره!

مات قالمیشام، بو ایشلره،

تانری ایسه جانلار آلان،

سؤیله پس سن نه قاداسان؟

چکیل گئری آرالیقدان،

خبرلشیم، من تانرییلان،»

دئیه دومرول تاپدی اوره‌ک،

نه سؤیله‌میش باخاق گره‌ک:

 

«ـ اوجالاردان، اوجاسان سن،

کیمسه بیلمز، نئجه‌سن سن،

بعضی جاهیل آدام سنی،

گؤیده آرار، یئرده آرار،

بیلمز کی سن، نه گؤیده‌سن،

نه یئرده‌سن،

مؤمنلرین قلبینده‌سن،

دایم دوران جبّار تانری،

باقی قالان، ستار تانرې.

جانیمی دا آلار اولسان،

عزرائیله قویما گیلن!»

 

دومرولون سؤزلریندن،

ایلاهی‌نین، خوشو گلدی.

«ـ چونکو منیم «دلی قووات»،

بیرلیگیمی، بیلر اولدو.

بیرلیگیمه، شوکور قیلدی.

جان یئرینه، بولسون بیر جان،

اونون جانین، بوراخ گیلن،»

دییه تانری، قیزیل قاناد،

عزرائیله، وئردی فرمان!

 

عزرائیل، تانری امرین،

دومرولا، ائتدی تعیین.

 

«ـ عزرائیل، مره آمان!

نئجه تاپیم، من سنه جان؟

آنجاق، وار بیر قوجا آتام،

بیرده بیر قاریجیق آنام.

گئدک گؤره‌ک،

بیری جانین،

وئره‌ر اولسا، آل گئت‌گیلن.

 منیم جانیم، قوی گئت‌گیلن.»

دلی دومرول، آتین چاپدی،

آتاسینی، گزیب تاپدی.

 

«ـ آغ ساققاللی، گؤزوم بابا،

سنه قوربان، اؤزوم بابا.

بیلیرسنمی نه‌لر اولدو؟

کوفر دئدیم، ایلاهې‌نین،

درگاهینا خوش گلمه‌دی،

گؤیلرده‌کی، قیزیل قاناد،

عزرائیله حؤکم ائله‌دی.

منیم جانیم آلماق اوچون،

گؤی اوزوندن، اوچوب گلدی.

قوندو منیم، سینم اوسته،

شیرین جانیم، آلار اولدو،

بابا سندن، جان دیلرم.

منه جانین وئره‌رمیسن؟

یوخسا، دلی اوغول دییه،

دومرول دییه، آغلارمیسان؟»

 

«ـ نه دئییرسن گؤز ببه‌گیم،

اوغول ـ اوغول، آسلان اوغول!

دوغولاندان، دوققوز بوغا!

باسمارلاییب،

بوغان اوغول!

قیزیل قوببا چادیریمین،

سوتونوسان، دیره‌گیسن.

قازا بنزه‌ر قیز ـ گلینیم،

بزه‌گیسن، چیچگیسن،

قارشی یاتان قارا داغیم،

اوغول ـ اوغول، آسلان اوغول!

سؤیله‌گیلن،

عزرائیله:

سویوق ـ سویوق بولاقلاریم،

جئیران قاچار اوولاقلاریم،

گره‌کی ایسه، اونون اولسون.

 

قاتار ـ قاتار دوه‌لریم،

آلا، خالی ـ گبه‌لریم،

گره‌کی ایسه، اونون اولسون.

 

جان عزیزدیر، دونیا شیرین،

عزیز جانی قییمام بئله،

مندن عزیز، مندن سئوگیلی،

آنا نه‌دیر، گئت، اوندان دیله.»

 

دلی دومرول، آتاسیندان،

اوز گؤرمه‌ییب، اوز دؤنده‌ردی،

گئدر ـ گئتمز آتین سوردو،

آناسینا، قارشی گلدی.

 

«ـ آنا، بیلدین نه‌لر اولدو؟

گؤی یوزوندن آل قانادلی،

عزرائیل، اوچوب گلدی،

آغجا سینه‌م اوزه‌رینه،

قوندو منیم! شیرین جانیم،

خیرلادیبان، آلار اولدو،

بابامدان، جان دیله‌دیم او،

وئرمز اولدو، ایندی سندن،

جان دیلرم، وئره‌رمیسن؟

یوخسا دلی اوغول دییه،

دومرول دییه، مه‌لرمیسن؟

جان دیلرم، آنا سندن.

اوغول جانین آلیرسان‌می؟

یوخسا آنا، آغجا اوزه،

آجی دیرناق، چالیرسان‌می؟»

«ـ نه دئییرسن، گؤز ایشیغیم،

اوغول ـ اوغول، جانېم اوغول!

دوققوزجا آی دار قارنیمدا،

ساخلادیغیم، قانیم اوغول!

قونداغینی بله‌دیگیم،

دولاب ـ دولاب، آغ سودومو،

امیزدیگیم، جانیم اوغول!

 

اوجا بورجلو حاصارلاردا،

اوتراق اولوب، توتولایدین،

آزقین دینلی، کافرلره،

دوستاق اولوب، توتولایدین،

قیزیل ـ گوموش، ساووروبان،

پول تؤکوبن، قورتاراردیم،

ایندی ایسه، یامان یئره،

وارمیش ایکن، وارا بیلمم،

دونیا شیرین، جان عزیزدیر،

اوغول جانیم، وئره بیلمم.»

 

آنادان دا مأیوس اولوب،

قاییدارکن دلی دومرول!

حاضیرلانیب جان آلماغا،

یاخینلاشدی، عزرائیل.

 

«ـ عزرائیل، مره آمان!

او گؤرونمز، ایلاهی‌نین،

دئدیگینه یوخدور گومان.»

 

«ـ سؤیله گؤروم، گئنه نه وار؟

مره دلی، نه دئییرسن؟

داها سؤزون؟ گئنه مندن،

نه آمانی دیله‌ییرسن؟

آغ ساققاللی، قوجا بابان،

جان دیله‌دین، جان وئرمه‌دی،

داها کیم وار، سنین اوچون،

جانین وئره، گئچه جاندان؟»

«ـ حسرتیم وار،»

«ـ نه حسرتین؟»

«ـ یاد قیزی بیر، حلالیم وار،

اوندان بیر جوت امانتیم،

ایکی کیچیک اوغلانیم وار،

اونلاریلان گؤروشه‌لیم،»

دییه ـ دومرول، آخین ـ آخین،

اؤز ائوینه، سوردو آتین.

 

«ـ بیلیرسنمی، نه‌لر اولدو؟

گؤی اوزوندن قیزیل قاناد،

عزرائیل، اوچوب گلدی.

آغجا سینم اوزه‌رینه،

قوندو منیم، شیرین جانیم،

خیرلادییبان، آلار اولدو،

بابامدان جان دیله‌دیمسه ـ

جان وئرمه‌دی، آنامدان جان ـ

دیله‌دیمسه، جان وئرمه‌دی،

سؤیله‌دیلر هر ایکیسی،

جان عزیزدیر، دونیا شیرین،

اوجا ـ اوجا، داغلارېم وار،

سنین اوچون، اوولاق اولسون،

اورمان کیمی، باغلاریم وار.

سنین اوچون یایلاق اولسون،

سویوق ـ سویوق، سولاریم وار.

سنین اوچون ،ایچیت اولسون،

طویله ـ طویله، شاهباز آتیم،

سنین اوچون، مینیگ اولسون.

 

قیزیل قوببا چادیرلاریم،

کؤلگه‌لیگین اولسون سنین،

قاتار ـ قاتار دوه‌لریم،

یوکله‌لیگین اولسون سنین،

آغ آییلدا، آغ قویونوم،

سوروسیله سنین اولسون.

آنجاق ایکی اوغلانجیغی،

باشسیز قویما، ائوسیز قویما.»

 

«ـ نه سؤیلرسن، نه دییرسن؟

گؤزوم گؤرن، کؤنلوم سئون.

اوره‌ک دوستوم، گؤز ببه‌گیم،

قوچ ایگیدیم، شاه ایگیدیم.

دادلی ـ دادلی داماق وئریب،

سئویشدیگیم،

بیر یاسدیغا، باش قویوبن،

امیشدیگیم.

 

قارشی یاتان، قارا داغی،

سندن سونرا، نئیلریم من.

قبریم اولسون، کئچر اولسام.

 

کیسه ـ کیسه، قیزیل پولو،

سندن سونرا، نئیلیرم من،

کفن آلیم، خرجلر اولسام.

 

سندن سونرا، کیشی سئوسم،

کؤنول وئرسم، اونلان یاتسام،

بیر اود اولسون، یاخسین منی،

ایلان اولسون، شاخسین منی.

 

بیر قورو ـ بوش جاندا نه وار،

قییمادیلار، سنه اونلار؟

عرش بیلسین، کورسو بیلسین،

یئر گؤی بونا تانیق اولسون.

دونیا بیلسین، عالم بیلسین،

تانری اؤزو، تانیق اولسون.

بو جانیم، قورباندیر سنه،

دونیا بونا تانیق اولسون.

دییه خاتین یار یولوندا،»

جان وئرمه‌گه، راضیلاشدی.

بونو گؤره‌ن عزرائیل،

جان آلماغا حاضیرلاشدی.

 

ایگیتلرین، گؤرکملیسی،

یولداشینا قییمادی.‌

حق تعالا درگاهینا،

یالواریبان سیتقادی:

 

«ـ اوجالاردان، اوجاسان سن،

کیمسه بیلمز، نئجه‌سن سن.

بعضی جاهیل آدام سنی،

گؤیده آرار، یئرده آرار،

بیلمز کی سن، نه گؤیده‌سن،

نه یئرده‌سن، مؤمنلرین ـ

اوره‌ڲینده، قلبینده سن،

دایم دوران، جبار تانری.

باقی قالان، ستاّر تانری.

اوزون یوللار، اوزه‌رینده،

عمارتلر تیکیره‌رم،

سنی دییه،

آج گؤره‌رسم، یئدیرده‌رم،

دویورارام، سنی دییه.

چیپلاق گؤرسم، گئییندیره‌رم،

دونالدارام، سنی دییه.

جان آلیرسان، بیر یئرده آل،

ایکیمیزین جانیمیزی،

جان آلمیرسان، باغیشلیرسان،

بیر باغیشلا، ایکیمیزی.

عشقین، محبتین، معنویتی،»

بیرده نیشان وئردی اؤز قوّه‌سینی،

اوره‌ک بیرلیگی‌نین، اؤلمز قودرتی،

دگیشدی تانریینین، ایراده‌سینی.

 

«ـ ایکی ایستکلیدن ال گؤتور» دئدی،

«اونلارا، یوز قیرخ ایل عؤمور وئرمیشم،

آل ایکی قوجانېن، جانینی ایندی.

بئله طلب ائدیر، سندن ایرادم،»

دئمک، بیر قادی‌نین عشقی، وفاسی،

تانری غضبینه غلبه چالدی،

دومرولون گول آچدی، کؤنول دونیاسی،

یوز قیرخ ایل یاشادی، یوز قیرخ ایل قالدی.

 

قوشدو قورقود دده آدینا داستان،

آدینی سانینی سالدی دیللره،

ابدی یاشاسین، وفالی اینسان،

ـ شؤهرتی، یاییلسین بوتون ائللره.

 

آدین ائشیدیرکن اوبالار ـ ائللر،

کؤنوللرده، دوستلوق دویغوسو جوشسون.

او آدی اوخشاسین، زخمه‌لر، تئللر،

عاشیقلار ساز چالسین، نغمه‌لر قوشسون.

 

کیم دئییر اؤلومدور جاندان ال چکمک،

بو اؤلومدن دوغرو، باشقا بیر حیات،

اینسان اؤز جانیندان، کئچمه‌سه دئمک،

ابدی حیاتا چاتارمی؟ هیهات!

 

فرهاد دونیامیزدان اؤلوب گئتسه ده،

هله، کولونگونون سسی گلیری،

ایستکده گیزله‌نن توکنمز قوّه،

هله ده، داغلارین باغرین باغرین دلیری،

آغیزلارا دوشموش «فنا» سؤزونده،

نه حقیقت واردیر، نه ده کی معنا،

هر بیر فانیلیگین، مرموز ایچینده،

گیزلنیب یاتمیشدیر، یوکسک بیر بقا.

 

تکامل آدلانان او بؤیوک قوّت،

ابدی یاشاییر، بو «بقا»لرده،

اینسانلیق آدلانان، پارلاق حقیقت،

گون به گون گؤتورور، یوزوندن پرده.

 

توفانلار ایچینده قالسادا گنجلیک،

اؤلوب گئتمییه‌جک قالخیب دوراجاق،

کؤکون برکیتسه ده یئرلرده چوروک،

دونیادا، چوخ زامان یاشامییاجاق.

 

آنجاق، دانه‌لرین سپیب گؤگردن،

آغاجلار، هئچ زامان فانی اولماییر،

اوزو چورویورسه، گئدیرسه، الدن،

یئنی شویکه‌لرده دوروب یاشاییر.

 

قوی بونو آنلاسین حیات باغیندا،

حاصیلسیز گؤیرن آزغین وفاسیز.

چیچکلر، جوجرمز باهار چاغیندا،

چوروموش یارپاغین تؤکمه‌سه پاییز.

 

استاد شهریارا مکتوب

بیر الیمده قلم، بیر الده کاغاذ،

خیالیم بویلانیر دامدان دیواردا-ن،

باشیمدا یار باغین گزمک هاواسی،

قاپیلار باغلیدیر، یول تاپیم هارادان؟!

 

حصارین دالیندا کؤنول وئردیگیم،

او یار بیر باغ سالمیش سویو بولولدان،

هیواسی کهربا، ناری یاقوتدن،

تاغی فیروزه‌دن، دیواری گولدن.

 

ماوی ایوانیندا ساز چالیر زهره،

بورجوندا یای چکیب دایانیب کیوان.

لایقی وار گیرم قصرینه من‌ده،

قیللی پاپاغیملا، سینیق سازیملان؟

 

او، بو احتشاملا، بو طمطراقلا،

قاپیسین اوزومه آچماسا نه وار،

شاهلا رعیتین صحبتی توتماز،

من بیر اوبالییام، اودور «شهریار».

 

گره‌ک رخصت آلام «حیدربابا»دان،

بلکه یوخ جوابی منه وئرمه‌سین،

بیرده شهریاردان فرمانیم واردیر:

«ـ شاعیرلر بیر بیرین اؤلور گؤرمه‌سین.»

 

یوخ، من‌ده «سهندم» باشیم اوجادیر،

ایچیمده سؤنمه‌ین عشق آتشی وار،

منده صفاسی وار گوللو باهارین،

باشیمی توتسادا قارا بولودلار.

 

بیر الیمده اود وار، بیر الیمده سو،

بیر یانیم قارلی قیش، بیری باهاردیر.

دوستا، ایستکلی‌یه ایستی قوینوم وار،

یادلارا باخیشیم شاختادیر، قاردیر.

 

لاله‌لی، چیچکلی چمنلریمده،

گلیب یورد سالسا چوبان‌چولوقلار،

یالواررام صفامدان اوز دؤندرمه‌سین،

شهریارا لایق شاه یوردوم دا وار.

 

کؤنلوم هاواسیلا قول قاناد آچیر،

قاف قالسین آشماق ایسه اوجالیر.

اوچدوقجا بوی آتیر داش دیوارلاردا،

آلیجی طرلانیم یورولور قالیر.

 

دیوارلار، دیوارلار، پولاد اولسازدا،

آلماس موشار اوللام، کسیب بیچرم.

کولونگون بورج آللام فرهاد بابامین،

بیستون اولسازدا چاپیب کئچره‌م.

 

دیوارلار، دیوارلار! قورخون آهیمدان،

وولقانام نفسیم توفان قوپارار.

بولودام ساللانسا قاشیم ـ قاباغیم،

آغلارام، عالمی سئللر آپارار.

 

ایچیمده بوغولور هاییم، هاراییم،

سسیمه نه دیوار سس وئریر نه یار،

نه داشدان سس چیخیر نه ده قارداشدان،

سانکی بوشلوقلاردا ایتیر دالغالار.

 

بیلمیرم بلکه ده بوش بیر خیالدیر،

بلکه ده سحردیر منی آلدادیر.

دئییرلر دلبریم بولول قصرینده،

داردادیر، آسیلمیش تپه ساچیندان.

 

سهندی قورخوتماز نه سرای، نه سِحر،

محبت دئییلن بیر افسونو وار.

هم اسم اعظمدیر، هم اسم شب‌دیر.

باغلی قاپیلاری اوزونه آچار.

 

آچیلین، آچیلین باغلی قاپیلار،

محبت نامینه، ایستک نامینه.

اری‌یین، تؤکولون دمیر قیفیللار،

کؤنول خاطرینه اوره‌ک نامینه.

 

گلیر قولاغیما، اینیلتیلری،

بوردا بیر شیر داردا قالیب باغیریر.

دوغروداندا من بیر مروّتسیزم،

قارداشیم داردادیر منی چاغیریر.

 

چکیلین، چکیلین یول وئرین کئچیم،

اوره‌ڲیم آلیشیب آلوو ساچارام.

شهریار بوینونا زنجیر وورالار،

چئینه‌رم، گمیرره‌م، دارتیب آچارام.

 

ایشله‌ییر قولوما دمیر پاخلالار،

زنجیر قینجیخدیریر، سانجیر اتیمی،

جان قارداش! هله‌لیک باغیشلا منی،

دئیه‌سن اونوتدوم اسارتیمی،

 

عزیز شهریاریم باغیشلا منی،

اینجیمه، داریلما، فیکرین هاردادی؟

مروّتسیز دگیل سنین قارداشین،

آنجاق سنین کیمی اودا داردادی،

 

اؤزون دئمه‌دین کی بیزیم ائللرده،

«وکیل موکّلین خرجینی چکه‌ر.»

آنا عشق اوجاغی سؤنمه‌سن دئیه،

اوره‌گین اریده‌ر چراغا تؤکر.

 

هر یانی بیلمیرم بیزیم دیاردا،

هئچده خیال دگیل دوستلوق، محبت،

آنجاق ایشیق ساچان ایستی گونش ده،

بعضاً بولود آلتدا گیزله‌نر البت.

 

نه بیلیم، بلکه‌ده سولطانیم قارداش!

حقیقتده ایشین عیبی بیزده‌دیر،

همین بو القارین دوشگونوییک بیز،

گوناه یاددا دگیل اؤزوموزده‌دیر،

 

بیر اوووچ کلک‌باز، قماربازیلان،

پاکباز اولموشوق، پاک اوتوزموشوق.

مردیکن نامرده رحم ائله‌میشیک،

ایندی نامردلره محتاج اولموشوق،

 

دؤولتلی‌یه ساخسی لازیم اولاندا،

ووروب سیندیرمیشیق اؤز کوزه‌میزی،

چیخدیقیمیز قینی بگه‌نمه‌میشیک،

بیز ائلی آتمیشیق، ائل آتیب بیزی.

 

ائلیمیزه نه گون آغلامیشیق بیز؟!

باغین شاختا ووروب، بوستانی یانیب.

ائل بیزه نئیله‌سین، نه گون آغلاسین،

آغزی اوچوخلاییب، دیلی باغلانیب.

 

ایندی اولان اولوب، گئچنلر گئچیب،

جالانان سو بیرده کوزه‌یه دولماز.

دالدان آتیلان داش توپوغا دڲه‌ر،

گؤز یاشی تؤکمک له، یارا ساغالماز.

 

بو گون من سهندم، سن شهریارسان،

گل باشین اوجالداق قوجا تبریزین،

بیر کره یادلارین داشینی آتاق،

چکک قایغییسینی اؤز ائلیمیزین،

 

او گؤزه‌ل شهه‌رده، دوغما دیاردا،

شاعیری جوشدوران صحنه‌لر چوخ وار،

نیسگیللری چوخدور دردلی تبریزین،

بیری‌ سن اؤزونسن عزیز شهریار!

 

شاعیریم، دونیانی نئجه گؤرورسن؟

دوز یئییب دوز قابین سیندیرانلار وار.

قدیر بیلن یارا جان قوربان ائله‌ر،

قدیر بیلمه‌ینه حئیفدیر ایلقار.

 

اؤزگه چراغینا یاغ اولماق بسدیر،

بابا دؤنرگه‌میز قارانلیقدادیر.

یانیب یاندیرمایاق یادین اوجاغین،

ائویمیز سویوخدور، قیشدیر، شاختادیر.

 

دئمیرم یانمایاق، آلوونمایاق،

یانماسین نئیله‌سین یازیق پروانه؟

یانمایاق وفاسیز یادین اودونا،

یاناق ائلیمیزه، یاناق وطنه.

 

وفاسیز گوللرین اوستوندن اوچاق،

 قوناق صداقتلی ائل قوجاغینا،

سولماز عشقیمیزدن بیر پیوند سالاق،

ائلین شاختا وورموش گول بوداغینا.

 

بیر یئرده قالماقدان داریلدیق، اؤلدوک،

دوغما یوردوموزو دولاناق گزه‌ک،

ائلیلن آغلایاق، ائلیلن گولک،

اینجی‌میزی وطن ساپینا دوزه‌ک.

 

هله‌لیک ضعیف بیر داملا اولساقدا،

سوزولک، ییغیلاق، گؤل اولاق، داشاق،

قاریشاق چایلارا، جوشغون سولارا،

سیلدیریم داشلارین باشیندان آشاق.

 

دره‌لردن کئچک دنیزه چاتاق،

شیلتاق دالغالارا دؤنک، کوکره‌یک،

ایستی گونش ایلن قول بویون اولاق،

قیزیناق، ترله‌یک، بولودا دؤنک،

 

اوچاق او قوراقلیق، پوزغون دیارا،

سوسوزوندان دیلی چیخان داغلارا،

یئیه‌سیز، قایغی‌سیز، بهارسیز، یازسیز،

چیچک‌سیز، یارپاغسیز، بارسیز باغلارا.

 

شاختالار توفانلار، سرین کولکلر،

اسسین اوستوموزه، بوم بوز، بوزاراق،

آغلایاق، آغنایاق اوجا داغلاردان،

دانقاز قایالاری دیبدن قوپاراق،

 

داغلاری اوچورداق دره‌لر دولسون،

کؤپوکلو سولاری جالایاق دوزه،

یاشارسین قوروموش کوللارین کؤکو،

باهاری قایتاراق وطنیمیزه.

 

سهند ده گول آچسین حیدربابا دا،

دوزلرینده چادیر قوروسن شهریار،

باخاق چیچکله‌نن یوردا شعر یازاق،

شاعیرده بختیار، شعرده بختیار!

 

کسک عداوتین دونیادان کؤکون،

محبتدن مین بیر قورولوش قوراق،

مینک شهابلارا، ایلدیرملارا،

گئده‌ک اولدوزلارا، گونشه قوناق،

 

شاعیریم، سؤزومو غربته سالما،

قولاق آس دونیادا گؤر بیر نه سسدیر.

باغریوی سیخماسین آتیلان توپلار،

قېریلان زنجیردیر، سینان قفسدیر.

ارمغان2

گلدی خاطیریمه اوشاقلیق چاغیم،

او سرخوش گونلریم، شن گئجه‌لریم،

سیلیندی ایللردن قالانیب قالان،

اوستونو توز باسمیش خاطیره‌لریم.

 

گوگورد کبریتیله هر آخشام اوستو،

اونلوق لامپامیزی آنام یاخاردی،

دوزولردیک هامی کورسو باشینا،

سماور قایناردی، بوغو قالخاردی.

 

آتام چوخ گئجه‌لر ائوه گلمزدی،

سفرده اولاردی یای بن قیشی،

سؤز سؤزه گلنده آدینا، آنام،

دئیه‌ردی:«ـ چؤل قوشو، بیابان داشی».

 

هر گئجه آتامی گؤزه‌تله‌مه‌دن...

قلیه شوربامیزی تؤکوب یئیه‌ردیک،

بعضاً باشیمیزی آتیب، یاتاردیق،

بعضاً ده اوتوروب ناغیل دئیه‌ردیک.

 

آنامین مهربان حزنلو سسی،

ایندی‌ده وار هله قولاغیمدادیر،

سئویملی، وقارلی، توتغون سیماسی،

ائله بیل گؤزومون قاباغیندادیر.

 

چوخ ناغېللار دئمیش او زامان آنام،

هر زادی زمانلا آدام اونودور،

چوخو خاطیریمدن سیلینیب، گئدیب،

بو ساعت یادیما دوشه‌نی بودور:

 

کئچمیشلرده ایکی ایستکلی وارمیش،

شؤهرتی توتموش کمندی ـ شهری،

صفادا، وفادا، عشق و ایلقاردا،

هر یاندا آدلاری دیللر ازبری.

 

بیر گون ایکی عاشق، ایکی دلداده،

محبت عالمین سئیر ائله‌یرکن،

«دئ گؤروم نه قده‌ر سئویرسن منی؟»

دئیه، قیز سوروشور سئوگیلی‌سیندن.

 

اوغلان اوره‌گی‌نین صاندیغین آچیر،

سؤیله‌ییر:«ـ داغلارجا، گؤیلرجه، یئرجه،

ای دلی کؤنلومون صبری، قراری،

آمّا سؤیله گؤروم، سن منی نئجه؟»

 

«ـ سنی او قده‌رلیک دوست توتورام کی،

هر زمان ساتاشیر گؤزوم گؤزونه،

ائله بیل غربتده، اوزاق ائللرده،

گؤروشورم دوغما ائللیگیم ایله.»

 

اوغلان آجیقلانیر، دوداغین بوزور:

«ـ گؤرونور سن منی سئومه‌ییرمیشسن،»

بوتون ائل ـ اوبانین داشینی آتیر،

باش گؤتورور گئدیر او ولایتدن.

 

گون گئچیر، آی گئچیر، ایللر دولانیر،

غریبلیک ایگیدین آمانین کسیر،

وطن دئیه توتور بورنون اوجون،

اوره‌گی آغاجدا یارپاق تک اسیر.

 

بیر گون توکانیندا اوتوران آندا،

اوزاق بیر ائللیگی گیریر قاپیدان،

بیلمیرم اوغلانا نه حال اوز وئریر،

آنجاق کی آیاغا دورور اورادان.

 

ایشیندن، گوجوندن الینی اوزور،

وار یوخون بوراخیر هر زادین آتیر.

وطن دئیه، یولو قاباغا قاتیب،

گلیر سئوگی‌سی‌نین ائوینه چاتیر:

 

«ـ اؤلونجه گؤتورمم اوز آیاغیندان،

کماللی سئوگیلیم باغیشلا منی...

باشیم داشدان ـ داشا دگدی اوساندیم،

آییلدیم، دوشوندوم‌، تانیدیم سنی!

 

قارداشیم، مقصدیم بوش داستان دگیل،

بو ناغیلی چوخدان ائشیتمه‌میشدیم من،

آنجاق او زاواللی توکانچی کیمی،

منده معناسینی دوشوندوم دونن.

 

دونن کی سن بیردن قاپیمدان گیردین،

دئمیرم نه حالت اوز وئردی منه،

دوشونورم هر نه دئسم آرتیقدیر،

باخیشیم هر سؤزو سؤیله‌دی سنه.»

 

دویدوق ایکیمیزده بو معنانی بیز،

آنجاق او اوغلانلا بیر فرقیمیز وار،

اونون اختیاری اؤز الینده ایدی،

لاکن هانی منده ـ سنده اختیار؟

 

اوره‌کلرده، یوللار کیمی باغلیدیر،

دویغو قاپیلاری، تورپاقلانیبدیر،

سانکی وجدانلاردا دوداقلار کیمی،

تیکیلیب، قاپالیب، قیفیللانیبدیر.

 

چوخلارینا آچدیم اوره‌ک صاندیغین،

آنجاق کی دردیمی بیرجه سن بیلدین،

کاش گؤروشمه‌ییدیم سنله ده اصلا،

منی بوکوک گؤردون، سنده بوکولدون.

 

بلکه یول آزیبسان سنه نه بیلیم،

غریبی یوخسولو یوخلایان اولماز،

بو نه فاجعه‌دیر، نه قورولوشدور؟

قارداشدا قارداشین حالینی سورماز؟

 

چوخلارینا گؤنده‌ردیم سندن،

هانی سالامیمی آلان کیم اولدو؟

سایارکن باغریمین یارالارینی،

هانسی گؤز یاشاردی، هانسی گؤز دولدو؟

 

غریبه یئنگیم یئی زمانه‌سی‌دیر،

حیاتین غریبه رومانلاری وار.

پاینداز دؤشه‌نر سولطانلار گلسه،

اوبالی قارداشدان سالام آلمازلار.

 

قارقیش زمانه‌نین قانونلارینا،

قارقیش اوره‌کلری آییرانلارا،

قارقیش اینسانلاری قفسه سالیب،

بشر حقوقوندان دم وورانلارا.

 

کیمه دئمه‌لییک دردیمیزی بیز؟

دیل بیلن کیمدی، سؤز آنلایان کیمدی؟

اسیر بیر ملّته، محکوم بیر ائله،

قایغی چکن کیمدی، آغلایان کیمدی؟

 

کورا گئجه ـ گوندوز یقین کی بیردیر،

نه‌دن قورخورام قوش دئییم سؤزومو،

منکی باخار کورام قویون دوستاقبان،

هئچ اسیرگه‌مه‌سین، اویسون گؤزومو.

 

دیلیمی دالیمدان چیخارتسالاردا،

قوی قارداش دردیمی دئییم باری بیل،

گونئی‌دن قوزئیه، شرقدن غربه،

هانسی خلقی گؤردون بیزیم تک ذلیل؟

 

دئمیرم دونیادا اسارت یوخدور،

چوخ یئرلرده سؤنگو تاخمیش استعمار،

آنجاق بیزیم کیمی ازیلن آزدیر،

هاردا حق وئرمز وار حق باتیرماز وار؟

 

کُره، ویتنام، آلمان، بؤلونوب آقا،

دونیا بیلیر بئله بؤلونمه‌لر وار.

سؤز گلیب چاتاندا آذربایجانا،

فارسدا بیر مثل وار: انگار نه انگار.

 

ملی آزادلیقلار عصری اولسادا،

هر یئرده، هر یاندا آدی بو عصرین،

نه ائتمک دونیانی بوغدا توتسادا،

کهلیگین روزوسو چینقیلدیر همین.

 

بو شرف، بو شوکت، بو قدرت، بو شان،

هورا دوغروداندا بیزه عار اولسون،

حیاتین آمانسیز بیر قانونو وار،

تعصّب‌سیز ملت گره‌ک خوار اولسون.

 

ملب تعصّبدن دانیشدېم؟ اولسون،

اصلینی ایتیره‌ن حرامزادادېر،

مرد اوغول وطنین حققین ایتیرمز،

وطن اینسانا ان بؤیوک آنادیر.

 

قویون محکوم اولوم ملّتچیلیگه،

دونیادا ملّتین سئومه‌ین کیمدیر؟

دیلین، ائلین، یوردون تالان ائتسه‌لر،

آجیییب باشینا دؤگمه‌ین کیمدیر؟

 

گره‌ک گؤزلریندن گؤز اؤرته بیر کس،

قارقا یوواسینا یاناشا اگر،

نییه وطنیمی سئومه‌ییم نییه؟...

من بیر قارقادان‌دا اسگیکم مگر؟

 

من دئمیرم اوستون نژاددانام من،

دئمیرم ائللریم ائللردن باشدی،

منیم مسلکیمده، منیم یولومدا...

ملّتلر هامیسی دوستدو، قارداشدی.

 

چاپماق ایسته‌میرم من هئچ ملّتین،

نه دیلین، نه یئرین، نه ده امه‌گین،

تحقیر ائتمه‌ییرم، حده‌له‌میرم،

گئچمیشین ایندیسین یا گله‌جگین.

 

من آییرماییرام، آیری سالمیرام،

قارداشی قارداشدان، آروادی اردن،

آنانې بالادان، اتی دیرناقدان،

اوره‌گی اوره‌کدن، قانادی پردن.

 

پوزماق ایسته‌میرم من بیرلیکلری،

اینسانلیق بیرلیگی ایده‌آلیمدیر.

قارداشلیق، یولداشلیق، ابدی باریش،

دونیادا ان بؤیوک آرزیلاریمدیر.

 

آنجاق بیر سؤزوم وار: من‌ده اینسانام،

دیلیم وار، خلقیم وار، یوردوم ـ یووام وار.

یئردن چیخمامیشام گؤبلک کیمی،

آدامام حققیم وار، ائلیم ـ اوبام وار.

 

قول یارانمامیشام یاراناندا من،

هئچ کسه اولمارام نه قول، نه اسیر،

قورتولوش عصری‌دیر اینسانا بو عصر،

اسیر اولانلاردا بوخوون کسیر.

 

ای دوغما ائلیمین ناموسلو اۏغلو!

آغلاما گؤزونون یاشینا قوربان.

گلدیگین او دوغما عزیز دیارېن،

اولوم تورپاغینا، داشینا قوربان.

 

سندن گلئی‌لندیم، دیلیم لال اولسون،

قارداش گلئی‌لنسه قارداشا نئیلر؟

آتالار دئمیشلر دونیادا اینسان،

همیشه اومدوغو بیر یئردن کوسر.

 

نه ائتمه‌لی؟ دردلی دئیینگن اولور،

اگر چوخ دانیشدیم باغیشلا منی.

بو قده‌ر قوناغی داریخدیرمازلار،

بیلیرم اینجیدیب یورموشام سنی.

 

بیر آزدا سن دانیش دیلینه قوربان،

دانیش ائل ـ اوبادان دانیش وطندن!

اگلش، قوی ایستکلی دوغما خلقیمین،

عطرینی، ایگینی ایگله‌ییم سندن.

 

بو سنسن گلیبسن؟ گؤزلریم آیدین،

یئنه گئده‌جکسن لابد وطنه،

یئنه ده ارمغان ایسته‌سن مندن،

بیلمیرم، بیلمیرم نه وئریم سنه؟

 

قلبیمی، گؤزومو ایلک سفر وئردیم،

لایقلی بیر زادېم یوخدور بیر داها،

آنجاق بیر قورو ـ بوش جانیم وار قارداش!

یئری گلسه وئررم، وئررم اونودا.

 

یئنه ده آلوولو سالاملار آپار،

یورودما، ائلیمه، قارداش ـ باجیما،

بو دفعه جمیلی ساری وللی‌نی،

نبی خزرینی‌ده آنجاق اونودما.

 

ایسته قارداشلارېم سس وئرسین منه،

سؤزوموزده حقدیم، یولوموزدا حق،

حقیقت یولودور اینسانین یولو،

ناحققی حققینه تاپشیرار حق.

 

یئنه دوشونورم بیر فاجعه‌یه،

یئنه قارداش سندن آییریلمالییام،

قارقیش آیریلیغا! بو اوغور سؤزون،

الیندن بیلمیرم نه اولمالییام؟

تهران ـ فرودین 1347

ارمغان 1

دینله سؤزلریمی قارداشیم رستم،

دینله قوی دانیشیم بوشالسین سینه‌م،

نگرانلیق، خیال آتین آخسادیر،

چونکو سؤزوم چوخدور، گئجه قیسسادیر.

سؤزون قیسساسینی قوی دئییم سنه،

سن ایکی سببدن عزیزسن منه:

بیر بو کی سنینله فخر ائدیرم من،

ائلیمین بیر اوغلوسان سن!

بیرده کی توتدوغوم یولون مجسّم،

من درجه‌سینی سنده گؤرورم.

اودور کی آدینلا اؤیونسم اگر...

دئمه‌سینلر شاعیر یالتاقلیق ائله‌ر.

آنجاق بو سؤزلری بوراخاق بیر باش،

سن منه قارداش دئ من سنه قارداش.

آیریلیق ساعتی یاخینلاشدیقجاق،

بو معنانی آرتیق دویورام آنجاق.

نه چکیرم سندن آیریلماقدا من،

شعریم ناتواندیر بو افاده‌دن،

آیریلیق دونیاجا غم، غصه، حسرت،

توپلانیب اولموشدور بو مشئوم لَغت،

آیریلیق، آیریلیق آمان آیریلیق،

آمانسیز آیریلیق، یامان آیریلیق.

من ائل شاعیری‌یم سؤزوم ائلیندیر،

اوره‌گیم ائلیندیر، گؤزوم ائلیندیر.

ائلیمین نامېنا، اوره‌ک سؤزومو،

قلبیمی، کؤنلومو، ایکی گؤزومو،

ارمغان اولاراق وئریرم سنه،

آپار ائللریمه، آپار وطنه...

یولون دوشر اولسا او شن دیارا،

بیزدن سالام آپار ایگیرمی آلتیلار.

ان اوّل باکی‌یا یولون دوشنده،

وورغونون تورپاغین زیارت ائیله.

خاطیرلا او بیزیم اؤلمز اوستادی،

حئیف کی گؤرمگی مومکون اولمادی.

جعفر جبارلی‌نی، حسین جاویدی،

شائقی، صابری، بیزیم واحدی.

خندانې، بولبول تک ائل نغمه‌کارین،

حاجی‌بگ‌اف کیمی خلق بستکارین.

چوخدور وطنیمده باتان اولدوزلار،

هله‌ده هامیسی گون تک پاریلدار.

هامیسین، هامیسین خاطیرلا بیزدن،

آدلاری سیلینمز اوره‌گیمیزدن.

سونرا بؤیوک اوستاد میرزه‌یله گؤروش،

بیزلره ان درین آرزیدیر بو ایش،

مهدی حسن کیمی بؤیوک صنعتکار،

قلبیمیز دائما اولارلا وورار...

شیخ علی یولداشلا گؤروشه‌جکسن،

او بؤیوک تالانتی آلقیشلا بیزدن.

یارادان الیندن اؤپ سلیمانین،

او ائل دردین بیلن یوکسک انسانین.

سؤیله کی هله‌ده آخیری آراز،

دونیادا هئچ بئله انصافسیز اولماز.

شیخ وهّاب‌زاده‌نین بختیار الین،

سؤیله قوجالماسین شاعیر املین.

سالاملا قارداشیم رسول رضانی،

گؤستر یوردوموزدا قازان آسانی.

راحمی حرمتله قارشیلاگیلان،

عشق اولسون سنه ای بختور اینسان.

اوره‌کدن سالاملا آذر اوغلونو،

او وطن اوغلونو، ائللر اوغلونو.

ایشدی سوروشارسا نیر کاروانی‌ندان،

هله‌ده آج قالیر چالیشان اینسان.

میرواری باجیملا گؤروشسن اگر،

سؤیله دردلی تبریز یولونو گؤزلر.

هئچ خبریم یوخدور علی توده‌دن،

گؤرسن سؤیله قارداش! سوسموسان نه‌دن؟

سؤیله کورچانلییا باسما اگلنی،

گؤره‌سن آلدیمی متروتیکنی؟

مدینه باجیمین اؤپ آنا گؤزون،

سؤیله اگیلمه‌سین گؤروم هئچ دیزین،

بیل کی سهندین هر داملا قانی،

بیر سهند اولوبان توتور ایرانی.

بوتون اوبالارا، بوتون ائللره،

چالیشان اللرده، آزاد دیللره،

هامییا، دنیزه، داغلارا، داشا،

بؤیوگه، کیچیگه، یارا، یولداشا.

بیزلردن آلوولو سالاملار آپار،

سؤیله، گؤزلریمیز آراز باخار،

قارداشیم بیر آزدا دینله سن منی،

بو سفرده یالقیز قویمارام سنی،

قوناغی بیزلرده تک قویماق پیسدیر،

شعریمین پری‌سی سنه مونسدیر.

سن ایله گؤیلرده قاناد چالاجاق،

گله‌جک، سیزلرده قوناق قالاجاق.

گل ای خیالیمین بختیار قیزی،

گئیین چیچکلردن، یاشیل قیرمیزی،

یولون داشغین آخان گوموش سولاردا،

عطیرلن، عطیرلی گوللو باهاردا.

گئجه‌دن وسمه چک قارا قاشینا،

سحری یایلیق ائت، باغلا باشینا،

حنالان آخشامین آل شافاغیندا،

او عزیز دیارین بایرام چاغیندا،

بیر دسته گول باغلا آل شلاله‌دن،

شهیدلر قانیندان بیته‌ن لاله‌دن.

سهندین عطیرلی چیچکلریندن،

بنفشه نسترن، سونبول یاسمن.

آپار! ائللریمه ارمغان اولسون،

سؤنمز عشقیمیزه ترجمان اولسون.

تهران 30/ 9/ 1345

 

+ نوشته شده توسط م. کریمی در پنجشنبه ششم بهمن 1390 و ساعت 18:26 |


Powered By
BLOGFA.COM