دلی دومرول
بو گون دده قورقود کیتابینین قهرمانلاریندان بیری اولان بیر حکایه نی دانیشماق ایسته ییرم. بو کیتاب تخمینن 1500 ایل اوّل تورکجه یازیلمیش و 12 حکایهدن عبارتدیر. بو حکایهلردن بیری دلی دومرولدور. دده قورقودون کیتابی دونیا کلاسیک ادبیاتینین اثرلریندن ساییلیر و دونیانین بیر چوخ دیللرینه ترجومه اولونوب. بیر نئچه الیازما دا آشکار ائدیلمیشدیر. بو گون قورقودولوگیا رشته سی دونیا اونیوئرسیتتلرینین ادبی شعبهلریندن بیریدیر و دونیادا مشهور قورقودولوقلار واردیر. بو کیتابداکی حکایهلر میفلر دؤورونه، اینسانلارین هله ده بیر چوخ طبیعت حادثهلرینین سببلرینی بیلمه دیگی و اونلاری ایلاهی قوهلرله باغلی حساب ائتدیکلری دؤورله باغلیدیر.
دلی دومرول وطنی مدافعه ائتمک اوچون فداکارلیق ائدن، شجاعت و مودریکلیک گؤسته رن قهرماندیر. چایین کناریندا چادیر قوروب، چایین اوزه رینده کؤرپو تیکدی. کؤرپودن کئچن 2 قوروش، کئچمهینی ایسه دؤیهرک 5 قوروش آلیردی.
بیر گون بیر کاروان کؤرپونون یانیندا چادیر قوردو. اما اونلارین آغلامالاری و قیشقیرتیلاری یوکسک ایدی. دلی دومرول اونلاردان سوروشدو کی: نیه آغلاییرسان؟
دئدیلر: آرامیزدا بیر گنج اؤلدو. آناسی، آروادی و عائلهسی اونون اوچون آغلاییر.
دومرول سوروشدو: اونون حیاتینی کیم آلدی؟
دئدیلر: عزرائیل.
سوروشدو: عزرائیل کیمدیر؟
دئدیلر: عزراییل قورخونج بیر مخلوقدور کی، اینسانلارین جانینی آلیر، اینسانی آغلاییر.
دلی دومرول دئدی: اونو منه گؤسته رین کی، جانینی آلا بیلیم کی، انسانلار آغلاییب، یاس توتماسینلار.
دئدیلر: عزراییل گؤزه گؤرونمور. اونو آختاریب تاپماق لازیمدیر.
دلی دومرول گونلرله عزرائیلی آختارسا دا، تاپا بیلمهییب. بیر گون او، دوستلاری ایله بیر مجلیسده اَیله نیردی. بیردن قورخونج بیر نهنگین اونا طرف گلدیگینی گؤردو. اونون دهشتلی سیماسی وار ایدی. سوروشدو: سن کیمسن؟
دئدی: من عزرایئلم. منی آختاریردین. من سنین جانینی آلماغا گلمیشم.
بونو ائشیدن دلی دومرول قیلینجینی چیخاریب عزرائیله هوجوم ائتدی. عزراییل قوش شکلینی آلیب باجادان توللاندی. دلی دامرول قاه-قاه گولدو، دوستلارینا اوز چئویریب دئدی: "گؤردونوزمو؟" عزراییل سئرچه کیمی پنجرهدن توللاندی. اما بیر گون اونو توتوب اؤلدورهجم کی، گنجلرین جانینی آلماسین، اینسانلاری محتاج ائتمهسین.
گونلر کئچدی. بیر گون او، آتین اوستونده چاپیردی. بیردن آتین آیاغی داشا دَیدی و آت ییخیلدی و او دا یئره ییخیلدی. گؤزونو آچیب عزراییلین سینهسینین اوستونده اوتوردوغونو گؤروب دئدی: من سنین جانینی آلماغا گلمیشم کی، بیلهسن کی، سنین قدرتین الله یانیندا هئچدیر.
دئدی: اگر سنی الله گؤندریبسه، قوی اللهین اؤزو ایله دانیشیم. نیه گلمیسن؟
عزرائیل دئدی: آللاها نه دئمک ایسته ییرسن؟
دئدی: من بیلیرم و اؤز آللاهیم.
عزرائیل دومرولون سینهسیندن قالخدی. دومرولون آللاها سجده ائدیب خلوتده اوتوردو، آللاهینان راز و نیازا باشلادی: ای دونیانی یارادان تانریم، سنه باش اَییرم، هر نه ایسته ییرسن او اولاجاق. سنی دینله ییرم. اما بو عزراییل گنجلرین جانینی آلیر، اینسانلارین آغلاماسی منی ناراحات ائدیر. اگر پیس دانیشمیشامسا، منی باغیشلا و بو عزراییلین شرّیندن اینسان حیاتینی خلاص ائتمک اوچون منه قوت وئر.
آللاه دومرولون قلبینین سیررینی ائشیدیب راضیلاشدی. عزراییله بویوردو: اونا دئ کی، تانری سنین گوناهینی باغیشلادی. اما اؤزونو خلاص ائتمک اوچون بیر کیمسه تقدیم ائتمه لیسن کی او حاضیر اولسون حیاتینی سنین یئرینه وئرسین. دومرول بیر فورصت و واخت ایستهدی، عزراییل اللهین امری ایله اونا ایکی گون فورصت وئردی.
دلی دومرول اوّلجه آتاسینین یانینا گئتدی. اونا عزراییلین حکایهسینی دانیشدی و اونون جانینی آلماق اوچون کیمیسه تانیتمالی اولدوغونو سؤیلهدی و سونوندا دئدی: آتا، سن جانینی وئرمهیه حاصیرسانمی کی، من یاشاییب گنج حیات یولداشیما و اوشاقلاریما چاتیم؟
آتا دئدی: اوغلوم، دونیادا نه ایستهسن، اعیبی یوخدور. بوتون اینکلریم - قویونلاریم سنین اولسون. اما اینسان حیاتی شیریندیر. بونو مندن ایسته مه!
دلی دومرول آناسینین یانینا گئدیب باشینا گلنلری دانیشیب. او دا جاواب وئردی: بالام، منیم دونیادا نه وارسا، سنیندیر. اما جان شیریندیر. بونو مندن ایسته مه!
عزراییل ائنیب دئدی: دلی دومرول، جانینی آلماغا حاضیرسانمی؟
"بلی، اما ایجازه وئرین، حیات یولداشیمین یانینا گئدیم، اونونلا ساغولاشیم" -دئدی دلی دومرول.
دلی دومرول خانیمیسینین یانینا گئدیب احوالاتی دانیشدی. اما خانیمی دئدی: عزیز دومرول! سنین اوچون جانیمی قوربان وئرمهیه حاضیرام. دفعهلرله سندن جان آلمیشام، دفعهلرله جانیمی سنه تسلیم ائتمیشم. سن قالیب بیزیم اوشاقلاریمیزا باخ.
دلی دومرول دئدی: بو مومکون دئییل. سنین و اؤولادلاریمین قایغیسینا قالماق منیم بورجومدور؛ سنین اوچون مین دفعه اؤلمهیه حاضیرام. سن منیم ائولادلاریمین قایغیسینا قال، بلکه من حیاتیمی آسانلیقلا آللاها تسلیم ائدیم.
لاکین خانیمی قانع اولمادی و مصلحتلشدیکدن سونرا بیرلیکده آللاهین حضورونا گئتمهیه و اوندان هر ایکیسینین حیاتلارینی بیرلیکده آلماسینی ایستمهیه قرار وئردیلر.
اونلار اللهین حضورونا گئدیب اورکلرینی آچدیلار. الله بو ار-آروادین سئوگیسیندن راضی قالدی و عزراییله بویوردو:
بو ایکی سئوگیلی ار-آروادا ایکی یوز ایل آرتیق عؤمور وئر! قوی بیرلیکده خوشبخت اولسونلار!
عزراییل دومرول و آروادینین قلبینه گلیب دئدی: تانری سیزین بیر-بیرینیزه اولان سئوگی و محبتینیزدن راضی قالدی و سیزه ایکی یوز ایل عؤمدونوزو آرتیردی.
نتیجه: سؤزوندن دؤنمهین الله، ار-آرواد سئوگیسینه تسلیم اولوب، سؤزونو گئری آلدی! سئوگی نه معجزهلر کی ائتمه ییر!!
آذربایجان ادبیاتی، تاریخی و اینجه صنعتی