صفویلر دورونده مکتبلر / عسکر احمد

خلاصه:

مقاله صفویلر دؤورونده ابتدایی تحصیل وئر‌ن مکتبلرله باغلی مسئله‌لرین آراشدیریلماسینا حصر ائدیلمیشدیر. تاریخی منبع‌لر صفویلر دؤورونده شهرلرده و کندلرده مکتبلرین گئنیش شبکه‌سینین اولدوغو حاقیندا معلومات وئریر. صفویلرین زامانیندا مکتبلرین ان گئنیش یاییلمیش فورماسی محله مکتبلری‌ایدی. بو مکتبلر اساساً محله‌ده یئرله‌شن مسجیدلرین نزدینده فعالیت گؤسته‌ریردی. کتابخانالار و کتاب دوکانلاری، عالیملرین ائولری، سارایلار (دیوان مکتبلری) و س. کیمی مکانلاردا دا تحصیل وئریلیردی. یئتیم اوشاقلارین تحصیلی اوچون آیریجا «بیت التعلیم» آدلانان مکتبلر واریدی. مکتبلرده شاگیردلره باشلیجا اولاراق قرآن و دینله باغلی بیلیکلر اؤیره‌دیلیردی. بو پروسئس باشا چاتدیقدان سونرا شاگیردلر اوخوما و یازما کیمی وردیشلره ده ییه‌له‌نه بیلیردیلر. تحصیل‌ده باشلیجا اصول ازبرچی‌لیک‌ایدی.

ادامه نوشته

بیانیه حافظان تک‌صدایی و تبعیض / حیدر بیات

هشتصد نفر از حافظان سنت تک‌صدایی و تبعیض با عنوان روشنفکر نامه‌ای را امضا کرده‌اند که خلاصه‌اش این است: پزشکیان فقط حق دارد در خانه با دخترش ترکی حرف بزند و ترکها در حوزه عمومی راجع به هویت و زبان خود چیزی نگویند. با عده‌ای از امضاءکنندگان نامه کاری ندارم که شاید واقعا به زعم نیک‌سیرتی و میهن‌دوستی و عدم وقوف بر جوانب امر نامه را امضا کرده باشند. اما تهیه‌کنندگان آن متن به زعم خود از چیستی اهداف خود آگاهند.

ادامه نوشته

کوراوغلو چگونه هرکول شد؟

کوراوغلو، داستان حماسی مردم آذربایجان است که در منطقه ی وسیعی از آسیای مرکزی تا اروپا را درنوردیده و رنگ و بوی ملت‌های دیگر را نیز گرفته است. این داستان نه تنها در میان ملل ترک‌زبان، بلکه در میان ملل همسایه مانند گرجی‌ها، ارمنی‌ها، تاجیک‌ها، روس‌ها و دیگران منتشر گشته است. اما این کتاب کوچک بررسی تطبیقی این قهرمان آذربایجانی – آناتولی را در میان اروپائیان نیز می‌پردازد و بویژه نشان می‌دهد که هرکول یونانی – ایتالیایی و رستم ایرانی نیز همان گوراوغلوی ترکان اوغوز است.

ادامه نوشته

در دفاع از زبان فارسی: در برابر ترویج جهل بی‌مهابا بایستیم / مهدی تهرانی

ابلهی عقده‌ای و بیمار به نام حمید احمدی که تابلوی استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران و نظریه‌پرداز را بالای سر خود قرار داده و مرشد عده‌ای بیمارتر و بی‌سوادتر از خود به‌نام ایرانشهری‌ها شده، از «کارزار شریرانه» علیه زبان فارسی می‌گوید. اما جرات ندارد این کارزار را توصیف کند که ما هم آن را ببینیم. سوادی هم ندارد که لااقل برای آن ابعاد و تبعاتی سیاسی (political applications) بچیند که این حد مهمل نگوید. او یک روضه‌خوان است و ما موظفیم در برابر ترویج جهل بی‌مهابا بایستیم. آن‌هم وقتی با شناسه قدیمی‌ترین دانشگاه در ایران، چنین رواجی از جهل و عقده‌گشایی را شاهدیم. ۱) به متن توجه کنید؛ بسیار خوب، امروز روز زبان مادری است و ما فارس‌ها می‌خواهیم درباره زبان خود حرف بزنیم. چرا با این همه عقده و کینه و دشمن‌پنداری (به شیوه ...) شروع می‌کنید؟ چرا با کلامی مهربان و مثبت درباره زبان فارسی حرف نمی‌زنید؟ چرا باید متنی که دانشگاه تهران منتشر می‌کند ـ تک تک کلماتش ـ بیمارگونه باشد؟

ادامه نوشته

گونش آذربایجاندان ساچیلیر – 6

آذربایجان اولدوزلاری پارلاییر

باخ گؤر نه گؤزل سؤزدو حسین ابن علی دن

دونیادا دینیز اولماسا حریتیز اولسون

ظالیم لرین اوغروندا اگر الده گوجوز یوخ

کؤنلوزده اولاردان باری بیر نفرتیز اولسون!

کربلا حادثه سی و امام حسین حرکتینه باغلی، دوستلارین هامیسینا بو گرونلر خاطیرلایاراق، کربلانی بیز اورمودا گؤروروک. بورا دا دا سوسوزلوق چکیریک. حسین دن اؤیرندیکلریمیز بوگون دردیمیزه ده یمه سه، عاشورادان هئچ بیر شئی آلمامیشیق، اؤزوموزو جهالته و خرافاتا باغلامیشیق. بوگون امام حسین دن آلدیغیمیز درسلری امتحان وئرمه لی ییک. امتحان دا بودور کی حقدن – حقیقتدن مودافیعه ائدک. بوگون نه ائتمه لی ییک؟ سئویندیریجی حالدیر کی شاهید اولدوغوموز کیمی بو ایل عزادارلیق دسته لری چیخیر و آذربایجان سسله ییر. اورمو گؤلونون قوروماسینا ماتم توتور. دوغروسو دا بودور. ظالیم لر قارشیندا دورماق امام حسین ین یولودور. بو یولو گئتمکله امام حسینه حؤرمت قویماق معنا تاپار.

ادامه نوشته

گونش آذربایجاندان ساچیلیر – 5

بوگون ایران تاریخی نین تحریفی بللی و مسلم دیر. بو تحریف او قدر آغیر و دریندیر کی ایران و آذربایجان تاریخینی باشدان یازیب – اوخوماق گرکدیر. استعمار و باشدان انگلیس و تربیه ائتدیگی ماسونلار طرفیندن یازیلمیش و بوتون تحریفلرله آغی – قارا و قارانی آغ یازمیشلار. اؤزلری اعتراف ائدیرلر کی گرک تورکلری و تورک سولاله لرینی وحشی، محاجم و اشغالگر گؤسته رک، اؤزو ده درسی کتابلاردا! بو سؤز، ایرج افشار و محمود افشارین دیر. هله باشقا تصمیملریندن دانیشماییرام. آنجاق بونا اینانیرام کی همین سیاست بوگون باشقا بیر فورمتده داوام ائدیر. پهلوی تکجه دیلیمیزی دانیب، تاریخیمیزی تحریف ائتمه ییب، بلکه آذربایجانی یئرلی – دیبلی آرادان گؤتورمه یینه ده فیکیرله شیرمیش. حتا بونو دئمک ایسته ییرم کی وقتی شهرلرین، کندلرین، مختلف جغرافی آدلارینی ده ییشیر، نه فیکر ائدیر؟ همین سیاست بوگون داها شدتله داوام ائدیر. اورمو دریاچه سی نین قوروتماسی شاه دؤورونده پلانلاشیر، اما تاسوفله نیریک کی بوگون عملی اولور. 1357 جی ایلدن سونرا آذربایجانا بیر اؤگئی اوشاق کیمی داورانیبلار. آقثای ولایتی راحاتلیقلا دانیشیر و دئییر آذربایجاندا یاتیریم قورماق – سرمایه گذارلیق اولماسین! دلیلی ده بودور کی آذربایجان – اولده یا آخیرده ایراندان آیریلاجاقدیر. اوندا سرمایالار آذربایجانا چاتار! بو فیکیر تجزیه طلبلیک دئییلمی؟

ادامه نوشته

گونش آذربایجاندان ساچیلیر – 4

تاریخیمیز حقیقت لر اوجاغیندا

آذربایجان اودلار یوردودور. مین ایللر بویو تورکلر بورادا یاشاییب، اسکی مدنیتلر قوروب و عئینی حالدا بیر چوخلو قبیله ­لر – طایفالار بورایا گلیب کئچمیشلر. بو گلیب – کئچمه ­لردن گاهدان اؤزلریندن ایزلر ده بوراخمیشلار. آذربایجان مدنیتی بو ایزلردن یاخشی و مثبت اولانلاری ساخلاییب و اؤز یئرلی اویقلارلیقلارینا آرتیرمیشدیر.

ادامه نوشته

تورک دیلینی دوشونه‌رک: نه دئییریک، نییه دئییریک، نئجه دئییریک؟ لاله جوانشیر

بو قیسا یازیدا تورک دیلینده یازماغین اهمیتینه، یازی خطالارینا نظارت فورملارینا و تاثیرلرینه، عرب و لاتین حرفلرینده یازیب یازماما مسئله‌سینه توخونولموش و بعضی اؤنریلر (پیشنهادلار) وئریلمیش‌دیر.

ادامه نوشته

دوققوز بیتیک

بیرینجی جیلد – تاریخی قایناقلار

آناوطنیمیز آذربایجان، تورک یوردو اولاراق مین ایللری آرخادا قویوب و بوگون بورادا یاشایان تورک ملتی، اؤز مدنیتی، تاریخی و دیلینی منیمسه­مک­له اؤز کیملیگینه صاحاب دورور. کئچن اون­ایللره قدر، بئله تصوور یارانمیش و تبلیغ اولونوردو کی آذربایجان اسلامدان سونرا، سلجوق و اوغوز ائللری بورایا گله رک آذربایجان بو زاماندا – یعنی 1000 ایل بوندان اؤنجه تورکله­شیب؛ اصلینده یئرلی یوخ، بلکه اورتاآسیادان گلمه خالقلار ایچینده تانینمالیدیر؟!. نهایت بئله تصور اولونوردو: تورک­دیلی آذربایجانا گلدیکده، اؤز گؤزللیگی و اؤزللیگی اوچون باشقا دیللری اؤزونده حل ائتمیش و بوگونه قدر خالقین کیملیگینی ساخلامیشدیر.

ادامه نوشته

مفتون امینی دونیاسینی دَییشدی

یدالله مفتون اميني آذربايجان­نين دَيرلي و گؤركملي سيمالاريندان ديركي ايلك اؤنجه فارس شعرينده آد قازانيب، آنجاق آناديلينده ده گؤزه‌ل و قالارقي اثرلر ياراديبدير. ياراتديغي شعرلر اساسيندا، بوگون حقلي اولاراق آذربايجان ادبياتي­نين گؤركملي سيمالاريندان ساييلير. مفتون، بير مبارز و ساغلام انسان­دير. او، فارس شعري­نين زيروه ­سينده دايانيب و فارس شعري­نين بؤيوك شاعرلريله قوشا ياشايير. مفتونون شعر موضوعلاري چوخ درين و اساسلي سئچيله ­رك، يازديغي اثرلرده دوشونجه و شاعرانه دويغو ياتيبدير، حتّا تورك ديلينده اؤزو اوچون بير شيوه ياراديبدير و يئني موضوعلاري بيزيم شعريميزه آرتيريبدير. آنجاق خالق ايچينده شعرلري تانينماييب و قارشيلانماييبدير، بونون اصل دليلي بودور كي بيزيم شعريميز، ديليميزين روحوندان آسيلي اولاراق اؤزونه مخصوص سازي و سؤزو واردير و اؤز­لليك­لري ديليميزدن اورتايا چيخير و بيرده خالقيميزين قديمدن بوگونه قدر كئچميشي و بوگونكو دورومونا باغلي­دير. هر حالدا مفتونون شعر دنياسي، درين، گئنيش و شاعرانه­ دير و شاعر هئچ زامان اؤز آنا ديليني ايتيرمه­ ميش، بلكه د­يرلي اثرلرده ياراتميشدير.

ادامه نوشته

گیزلی خیاللار شاعری / دوکتور صدیق

گیزلی خیاللار شاعری

شعر، اصلینده عادی دانیشیقدا دیله گتیره بیلمه‌دیگیمیزلری، تأثیر ائدیجی بیر شیوه ایله بیان ائتمك اوچون یارانمیشدیر. یاخشی شعر ایسه اودور كی، عادی دانیشیق و عادی دیل علیهینه عصیان قیلسین و شاعری دیله گله بیلمه‌ین سؤزلری دئمگه وادار ائتسین.

ادامه نوشته

دؤكتورحسين محمدزاده صديق

ادیبان آذربایجان نیز چون وطنمان و زبان مادریمان همواره مظلوم واقع شده اند. نگاهی هرچند کوتاه به تاریخ معاصر آذربایجان نشانگر این امر است که زبان مادری ما با وجود خدمات هزاران ساله اش به دنیای بشریت و دارا بودن صفحات زرینی از ادب و هنر، امروز از طرف عده ای ضد بشر و شوونیست به انواع تهمتها و توهینها معروض مانده و جلوی روند بالنده و شکوفایی بی نظیر زبان و ادب ترکی را در میهن عزیزمان گرفته می شود. ادیبانی که امروز نسبت به زبان و ادب بومی خویش عشق می ورزند از این جور و ستمها محفوظ نیستند.

دکتر صدیق از جمله نویسندگان خستگی ناپذیر، شاعری متعهد و مترجمی با قلمی برنده است که سالها در برابر ستم شاهنشاهی و شاه غدار پهلوی ایستاد. با وجود زندان و تبعید و انواع دیگری از آزارهای ضد انسانی رژیم ستمشاهی لحظه ای از حقوق حقه ی ملتش غافل نشد. . .

ادامه نوشته

دیلیمیزده یازیلان سؤزلوکلر / م. کریمی

دیلیمیزین گؤزه للیک لریندن دانیشاندا او قدر بؤیو فضا و گئنیش بیر میدان ایله اوز – اوزه گلیریک کی تاسوفله هله خالقیمیز بونلاردان خبرسیز ساخلانیلمیشدیر. دیلیمیزین یاساق اولدوغوندان بیر چوخلو کتابلار هله کتابخانالاردا توز آلتیندا قالمیش، البته بیر چوخونو دا فارس وطنداشلاریمیز تعصب اوزوندن آرادان آپارمیشلار و هله ده بو بشری جنایتدن چکینمه ییرلر و فرهاد حکیم زاده لری خارجی اؤلکه لره گؤنده ریب مأموریتلر تاپشیریرلار. آنجاق دیلیمیزده گؤزل سؤزلوکلر یازیلمیش و 1000 ایلدن آرتیق بو گئدیشین تاریخی واردیر. من بوگون دیلیمیزین گؤزه للیک لری و اؤزه للیک لری حاققیندا دانیشیغیمی بو قونویا اختصاص وئریرم.

ادامه نوشته

آرازی آغییردیلار

آرازی آییردیلار

قومونان دویوردولار

من سندن آیریلمازدیم

ظولمونن آییردیلار

     آی لاچین، جان لاچین

     من سنه قوربان لاچین

بو شعر قاراباغا عاییددیر. باخین دقیقا اردوغان جنابلاری بئله اوخوموشلار بو ماهنی اولان بابتی، لاچینا عاییددیر و لاچین ده قاراباغا. قاراباغی دا اوتوز ایل آذربایجان جمهوروسوندا آییرمیشدیلار. بو شعرین باشقا بندلری ده وار و سون مصرعلر یعنی (آی لاچین، جان لاچین / من سنه قوربان لاچین) تکرار اولور. آقای اردوغان دا عینا بئله اوخودو. پس بو ماهنی قاراباغا عایید اولور و ایرانا هئچ مربوط اولان دئییل دیر. البتده بونو هر بیر تاریخی اولای اوچون ده اوخوموشلار. آنجاق بورادا اردوغان دئییلدیر کی اشتباه ائتمیش، بلکه بیزیم خارجه وزیریمیز قانماییبدیر؛ چونکی اونون دؤر – برینده تورکو بیلن یوخدور و تاریخینی ده بیلن یوخدور. ایران تانییان بیری اولسایدی وزیری دوشوندورردی و فتنه یاراتمازدی. آنجاق فتنه اورادان یارانیر کی وزیرین دؤر - برینی ایرانشهری آدلاندیردیغیمیز همان اسکی پان ایرانیست لر و یا پانفارسلار توتموشلار. بونلار هر حیله یه ال ووروب، ایرانی پارچالاماغا چالیشیرلار. بو سؤزومه 42 ایللیک فاکت لار واردیر. تاسوفله بو نفوذی عامیللر گونو – گوندن دولت دستگاهلیندا چوخالمادادیر. اونلارین هدفی ایراندا تفرقه سالیب حکومت ائتمکدیر؛

ادامه نوشته

غلامحسین فرنود

انتشار هفته‌نامه‌ «مهد آزادی‌ آدینه‌» که‌ به‌ همت‌ صمد و یارانش‌صورت‌ گرفت‌ نقطه‌ی‌ عطفی‌ در زندگی‌ صمد و شکل‌گیری‌ بعدی‌ حلقه‌چریکی‌ تبریز است‌.

اولین‌ شماره‌ی‌ این‌ هفته‌نامه‌ در روز پنج‌ شنبه‌ اول‌ مهر ماه‌ ۱٣۴۴ وآخرین‌ شماره‌ آنکه‌ شماره‌ی‌ هفدهم‌ است‌، تاریخ‌ هیجدهم‌ شهریور۱٣۴۵ را برخود دارد. همچنان‌ که‌ خواهد آمد علت‌ قطع‌ و عدم‌ انتشار آن ‌نه‌ توقیف‌ و یا مانع‌ از سوی‌ رژیم‌ شاه‌ که‌ به‌ اشتباه‌ در بعضی‌ از منابع‌ ذکرشده‌ بلکه‌ به‌ دلایل‌ مشکلات‌ و درگیری‌های‌ داخلی‌ بوده‌ است‌.

ادامه نوشته

آنادیلی گونو - 4

  اسفند آیی نین ایکیسی یونیسکو طرفیندن"دونیا آنا دیلی گونو" تعیین ائدیلمیش دیر  . 1952-جی ایلده فوروآل آیی نین 21نده پاکستان دولتی طرفیندن اوردو دیلی رسمییته تانینماسی و بنگال دیلینی ین یاساق اولماسیندان اعتراضلار باشلانمیش و بو حرکتده دؤرد اؤیره نجی شهید اولموشدور.  

ادامه نوشته

آنادیلی گونو 3

دیل نه دیر؟ انسان‌لار فیکیرلرینی، مقصدلرینی، ایستکلرینی بیر- بیرینه دیلین کؤمگی ایله چاتدیریرلار. دئمک، دیل انسانلار آراسیندا، یاخینلیق، دوستلوق، علاقه و انسیّت واسطه‌سی‌دیر. دیل، انسان‌لارین بیری- بیریله ضروری اولاراق علاقه‌یه گیرمک احتیاجیندان دوغموشدور. انسیّتین اَن کامل واسطه‌سی‌دیر.

ادامه نوشته

آنادیلی گونو - 2

آنادیلیمیزین اؤزه للیک لری و گؤزه للیک لری

آنادیلی ایله انسانین وارلیغی - شخصیتی تکوین تاپیر. آنادیلی اولماسا انسانین وارلیغی کامیلله شه بیلمز. هر بیر انسان، ایلک باشدا آنادیلینی اساسلی اؤیرنمه سه باشقا دیللری ده اؤیرنمکده چتینلیک لرله اوز اوزه گلر. بو سؤزلر گونوموزون روانشناسلاری، عصب شناسلاری و جامعه شناسلارین سؤزودور کی ایللر بویو تحقیقلردن سونرا بو نتیجه یه چاتمیشلار و اعلان ائتمیشلر.

ادامه نوشته

آنا دیلی گونو - 1

 سلاملار، سئویملی قوروپداشلار، آنادیلی گونو یاخینلاشیر و من ایسته ییرم آنادیلی حاققیندا دانیشام. اؤزونوز بیلیرسینیز کی آنا دیلی، آنا سودو ایله انسانین جانینا گیریب، تکجه اؤلوم ایله جاندان چیخار. انسان آنا دیلینی آنا قارنیندا اولان چاغدان اؤیره­نیر. علم و عالیم­لر اثبات ائتمیشلر: انسان آنا قارنیندا اولدوغو زماندان آنانین اورَک دؤیونتولریله آنا دیلینی ده اؤیره ­نیر، آنا هر زمان دانیشیر، هر دیلده فیکر ائدیر اوشاق دا اونو حیس ائدیر. حتا یئدیگی هانسی غذانین تامینی آنا بَیه­ نیرسه، اوشاق دا اونو خوشلاییر. اوشاق بو اؤیزندیک­لریله بو دونیایا گلیر.

ادامه نوشته

*** ایراندا تورک دیلی، تاریخی و ادبیاتی *** / 1

1

1) 21جی یوزایلده سانال دونیا (مجازی دونیا) چوخ گئنیش و الده ائدیلن بیر آراجدیر. ایلیشگی لر دونیاسی کئچن یوز ایلین (20جی یوزایلین ) شعاری ایدی و بوگونکو یاشادیغیمیز یوز ایل – سانال دونیاسی دیر. ایلیشگی لر داها رادیو، درگی، تلویزیون و سایره دن یوخاری قالخیب و اینترنت دونیاسی تامام ایلگیلری یاخینلاشدیریب و بیر دوگمه ایله دونیانین بو تاییندان او تایینا نئچه ثانیه ده ایلگی قورماقلا چوخلو معلوماتی یئر به یئر ائتمک اولور.

ادامه نوشته

اوساد ارشد نظری نین کتابینا دایر: چکمه لی خاوا

شعر حاققیندا -  شعر موسیقی ایله بیرگه گئدیر- دئییلیر؛ بوگون بوندان ایره ­لی گئده ­رک شعری بیر رقص تعریف ائدیرلر. بو رقص­ده، جمله لر موسیقی یارادیر، سؤزجوکلر اویناییر، شعر رقصه گلیر و اوخوجودا باشقا بیر حال یارادیر. شعر تعریفینده دیل، دوشونجه و دویغو اساس ساییلارکن، شاعر دیل ایله طرفدیر. نثری یول گئتمه ­یه بنزه ­دیب، شعری رقص ساییرلار.

ادامه نوشته

زنگاندا اخی ­لر

3

5جی یوزایلده زنگاندا تصوف و عرفان عالینه باغلی اولان بیر حرکت یارانیر. بونلار اسلام تعلیماتیندان بهره آلاراق و حضرت علی (ع) مریدی اولاراق "لافتی الاّ علی" شعاری ایله میدانا گلیرلر. بونلار اؤز رهبرلرینی اخی چاغیریب و اخی آدلاندیریرلار. اونلار اهل فتوت اولموش و مسافرلره، غریب­لره و یوخسوللارا یاردیمچی اولاراق سخاوت و یاخشیلیق ائتمه­گی اؤزلرینه بیر عملی عارفانه یول سئچمیشلر. بونلارین باشیندا اخی فرج زنگانی دایانیر.

ادامه نوشته