زبان مشترک تورکی

آنچه ملتی را در دنیای جهانی‌سازی امروز مطرح می‌سازد میراث فرهنگی و زبان علمی و ادبی اوست. کشورهای ترک‌زبان تاریخی مشترک، زبان مشترک , و فرهنگ مشترک داشته‌ و دارند. هرچند که طی سده‌ها تفاوتهایی در عرصه‌های مختلف پیدا کرده‌اند امروز با جهانی شدن علم و تکنولوژی، ایجاد روابط محکمتر بین کشورها این تفاوتها تقلیل یافتنی است. هر ملتی تنها با داشتن زبانی توانمند و مطرح می‌تواند در این جهانی‌سازی ایفای نقش کند.

ادامه نوشته

برابری حقوقی و فرصت‌های اقوام به‌عنوان راهبرد بقای ایران

بقای ایران تنها به حفظ مرزهای جغرافیایی وابسته نیست؛ به احساس تعلق برابر همه مردمان آن نیز نیاز دارد. این تعلق زمانی پایدار می‌شود که هیچ شهروندی به سبب زبان، فرهنگ یا محل زندگی خود از حق و فرصت کمتری برخوردار نباشد.
برابری حقوقی اقوام ، اصل ساده‌ای دارد: قانون باید از همه شهروندان به یک اندازه حمایت کند و در برابر همه به یک اندازه پاسخ‌گو باشد. بااین‌حال، برابری روی کاغذ کافی نیست، اگر فرصت برخورداری از آموزش، شغل و خدمات عمومی در مناطق مختلف نابرابر بماند.

ادامه نوشته

تراکتور قهرمان شد.

امروز سیمای یک قهرمان را در تراکتور دیدیم؛ وقتی در شروع بازی با تیم ملوان در رویایی‌اش با توهین‌های قومیتی میدان را کنار گذاشت و پای در زمین هویت‌خواهی‌اش نهاد. این تیم از وقتی بیرق آذربایجان را بلند کرده، شب و روز مورد توهین و الفاظ نژادپرستانه است و به شرایط سخت عادت دارد. حجم نژادپرستی موجود در استادیوم انزلی چنان بود که بازیکنان و مالک تیم به همراه مردم غیور آذربایجان دیگر نتوانستند بخاطر فوتبال، پا روی هویت و حیثیت پدر و مادر خود بگذارند و زمین را ترک کردند.

ادامه نوشته

دوکتور «آقشین آغکمرلی» (محمد قاسمی) دونیاسینی دگیشدی!

آقشین آغکمرلی (محمد قاسمی) شاعیر و یازیچی، میشوو کولتور درنه‌یی‌نین قوروجوسو. میشوو داغی درگی‌سینین باش رئداکتورو.
١٣٣٩ هجری شمسی ایلینده گونئی آذربایجانین مرند شهری نین ایسکمر (سفید کمر) کندینده دونیایا گلمیشدیر.
بیر نئچه کیتابین مولیفی و ترجمه‌چیسی و کؤچورنی اوْلموشدور:
(دنیز دن بیر داملا) شعر وحکایه توپلوسو
(کیربتچی قیز) هانس آندرسن‌دن ترجمه
(دوندورماچی) اوشاقلار اۆچون یازیلان حکایه

و...

ادامه نوشته

توروک‌ها، در پرتو منابع میخی

یوسف قیلیچ[1]، حسرم چلیک[2]، جمال ییلماز[3]

چکیده:

اسناد بایگانی ماری و شمشارا اطلاعات مهمی در مورد دولت‌های قدرتمند بین‌النهرین در هزاره دوم پیش از میلاد، مانند آشور و بابل، و همچنین جوامع کوچک‌تر در مناطق اطراف که این دولت‌ها با آنها روابط سیاسی و اجتماعی برقرار کرده بودند، ارائه می‌دهد. یکی از این جوامع که هنوز به مرحله تأسیس یک دولت مرکزی نرسیده بود، توروک‌ها بودند. اسناد خط میخی فوق‌الذکر نشان می‌دهد که توروک‌ها بین قرن‌های ۱۹ تا ۱۳ پیش از میلاد در منطقه شهرهای مدرن موصل، اربیل و کرکوک زندگی می‌کردند. یکی دیگر از ویژگی‌های توروک‌ها که بر اساس یک سیستم قبیله‌ای سازماندهی شده بودند و سبک زندگی کوچ‌نشینی داشتند، جنگجو بودن آنها بود. این ویژگی آنها را قادر می‌ساخت تا نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کنند.

ادامه نوشته

سحابی همدانی - دیباچه

سحابی همدانی - دیوانی‌نین دیباچه‌سی

سحابی همدانی ۹ و ۱۰جو عصرلرده یاشاییب یارادان تورک‌سؤیلر شاعیریمیزدیر. اونون دیوانیندا ۴۳۴ غزل، ۴۵ روباعی و بیر نئچه قصیده‌لر ده واردیر. سحابی‌نین غزللری عاشقانه و عارفانه‌دیر. عینی حالدا چوخ ساده و آخارلی بیر دیلی واردیر؛ آنجاق دیوانینا یازدیغی دیباچه‌نین دیلی چوخ آغیر و آیه‌لر، حدیث‌لر و باشقا دئییملرله دولودور. بورادا بو دیباچه‌نی اوخوجولاریمیزا تقدیم ائدیریک.

ادامه نوشته

نظامی گنجوی شاعر ترکی‌گوی

نظامي گنجوي (۵۳۵ هـ. – ۶۰۷–۶۱۲ هـ. ق)، شاعر و انديشمند بزرگ آذربايجان از صاحب­‌نظراني است كه در پيشبرد افكار بشري از موقعيت ويژه‌اي برخوردار است. ارث غني وي دارای مضامين علمي - ادبي گسترده و همه جانبه­ای­است که قرنها را در نورديده و به عنوان نمونه‌هاي زیبایی از ادب و اندیشه به اثبات رسیده است. در طول ۸۰۰ سال گذشته، صدها شاعر بزرگ از ملیت‌های مختلف به پیروی از آفرینش ادبی وی دست به قلم برده و استعداد و مهارت شعری خود را به تقلید از آثار نظامی بکار گرفته و به زبانهای خودشان ترجمه کرده‌اند. آنانکه مثنوی‌هایی با عناوین لیلی و مجنون یا خسرو و شیرین را سروده‌­اند از قید هنر نظامی رها نبوده‌­اند و آثار خود را با نگاهی به نظامی تقلیدوار سروده­‌اند. در این عرصه شاعران بزرگی حضور دارند که هر یک از سخنوران بزرگ زمان خویشند.

ادامه نوشته

ابن حسول همدانی

اصلینده همدان‌دان اولان و رئی‌ده تحصیل آلان آل بویه سولاله‌سینین یازیچی‌سی، کاتیبی، شاعری و ناظری‌ایدی. بویه، غزنوی و سلجوق حکومتلرینده ناظر و کاتیب کیمی مهم وظیفه‌لر توتموش و چوخ حؤرمتلی‌ایدی. ادبی، تاریخی و مکتوب رساله‌لری ده داخیل اولماقلا چوخ‌سایلی اثرلر قویوب گئتمیش و اهلِ بیتی تعریفله‌ین بیر چوخ شعرلر یازمیشدیر. هیجری تقویمی ایله ۴۵۰-جی ایلده رئی‌ده وفات ائتمیشدیر.

ادامه نوشته

اورارتو

وقتی با تاریخ آذربایجان آشنا می‌شویم می‌بینیم که در هزاره‌های پیش از میلاد و حداقل سه هزار سال پیش از آمدن آریایی­ها بدین سرزمین، آذربایجان مدنیت­های والایی را از سر گذرانده و نوآمدگان میراثدار این تمدن شده‌اند. در تاریخ آذربایجان شاهدیم که در هر زمانی چندین دولت و یا اتحادیه قبایل – توجه کنیم که هنوز امپراتوری به معنای علمی آن بوجود نیامده بود – چندین دولت در جوار هم و همزمان وجود داشته است.

ادامه نوشته

نشر و کتاب در ترکیه‌ی امروز

در سال ٢۰۱٩، بر‌اساس داده‌های اتحادیه بین‌المللی ناشران (IAP)، ترکیه جایگاه خود را در مقام ششمین کشور ناشر کتاب در جهان حفظ کرد. در این سال 68‌هزارو 554 عنوان کتاب چاپ نخست در ترکیه انتشار یافت. به گزارش اتحادیه ناشران ترکیه ٩٦/۵۳ درصد آثار انتشار‌یافته کتاب‌های آمادگی کنکورهای دانشگاهی و کتاب‌های کمک‌درسی بوده‌اند. ٩۳/۳۴ درصد آثار منتشر‌شده در سال ٢۰۱٩ را می‌توان در شمار کتاب‌های پژوهشی، ادبیات و کتاب‌های کودکان و نوجوانان رده‌بندی کرد. فروش کتاب نیز در همان سال به نسبت ٢۰۱۸ اندکی افزایش یافت (۱٦/۳ درصد) و ناشران این کشور ۴٢۳ میلیون جلد کتاب فروختند.

ادامه نوشته

ریشه‌ی نام زنگان

در باره ریشه تركی - آلتائی نام زنگان ، نظرات مختلفی ارائه شده است، مهمترین آنها عبارتند از:

سین Sin كلمه ای تركی به معنی مقبره و مدفن است. از همین ریشه است كلمات "سینلهSinlə "، "سینلاق Sınlaq" و سینهSinə ، هر سه به معنی مقبره، قبر، مدفن، مزار، مجسمه یادبود و صنم (ابن مهنا، سنگلاخ، عثمانی، قپچاق، ...). "سین" در تركی قیرقیزی، قزاقی، نوقای و ... به معنی مجسمه، مخصوصا مجسمه سر قبر است.

ادامه نوشته

میرزه محسن تأثیر تبریزی

میرزه‌محسن تأثیر تبریزی ۱۷-جی عصرین ایکینجی یاریسی - ۱۸-جی عصرین اوّللرینده یاشامیش استعدادلی آذربایجان شاعری‌دیر. اونون حیاتی و یارادیجی‌لیغی کفایت قدر آراشدیریلمامیش، اثرلری الیازما شکلینده دوروموزه چاتمیشدیر. بو شاعرین تورک دیلینده لیریک شعرلری ایلک دفعه تهران‌داکی سپهسالار عالی مکتبینین کتابخاناسیندا ساخلانیلان الیازماسی اساسیندا "نورلان" نشریاتی طرفیندن نشر اولونموشدور. دیلچی‌لیک اوزه‌ره فلسفه دوکتورو پاشا کریموون نشره حاضرلادیغی "تأثیر تبریزی‌نین تورک شعرلری" کتابیندا مؤلفین دوغما شعرلرینه گیریش، متنین فونئتیک کؤچورمه‌سی و الیازمانین چاپ نسخه‌سی یئر آلیر.

ادامه نوشته

تورک دیلینده یازیلان تذکره‌الشعرالار

تذکره یازما آذربایجان ادبیاتی تاریخینده چوخ گؤرکملی یئر توتور و یوزلرله تذکره یازیلمیشدیر. "آذربایجان ادبیاتی تاریخی"نین یئددینجی جیلدینده من بو باره‌ده ایکی آیری فصلده (ایکینجی و آلتینجی فصللر) قیساجا بحث ائتمیشم، لاکین بو موضوعدا بول ماتئریال اولدوغوندان، آیریجا بیر کتاب ترتیب ائتمک مقصده اویغوندور. آذربایجان‌دا عرب، فارس و تورک دیللرینده اوچ‌دیللی ادبیات موجوددور و عینی زاماندا، شاعرلرین تانیتیمی دا عصرلر بویو فارس و تورک دیللرینده یازیلمیشدیر. آذربایجان ادبیاتی خراسان‌دان آنادولویا و قافقازدان فارس کؤرفزی ساحللرینه قدر گئنیش جغرافی اراضیسینی احاطه ائتمکده‌دیر. بو ادبیات مین ایلد‌ن چوخ بیر دورو احاطه ائدیر.

ادامه نوشته

مولانا جلال‌الدین محمد عتیقی زنجانی

مولانا جلال‌الدین محمد عتیقی، هیجری ۷-جی عصرده فارس و تورک دیللرینده شعرلر یازمیش و آدینی ابدیلشدیرمیش آذربایجان ادبیاتی تاریخینده دَیرلی عالم و شاعرلردن بیری‌دیر. جلال‌الدین عتیقی، پوئزییا و تصوف ساحه‌سینده اوچ ابدی اثر قویوب گئدن ائلخانیلر دورونون گؤرکهملی شاعر و واعظلریندن بیری حساب اولونور. صوفی و میستیک دوشونجه‌لر، زاهدلیکدن داها چوخ سئوگییه اوستونلوک وئرمک و وارلیغین وحدتی عتیقی‌نین پوئزییاسینین دوشونجه خصوصیتلری آراسیندادیر. تذکره‌چیلر اونون دوغوم ایلی کیمی هیجری ۶۴۶-جی ایلی، وفات ایلی کیمی ایسه هجری ۷۴۱-جی ایلی قید ائتمیشلر. آتاسی قطب‌الدین ابولفضل عبدالرحمان، هجری ۷-جی عصرده آذربایجانین مشهور تفسیرچیلریندن، واعظلریندن و بؤیوک عالملریندن بیری ایدی و عائله‌سی لطفکارلیغی و سخاوتی ایله تانینیردی، بیلیک، لیاقت و جنگاورلیکده مثل‌سیز ایدی. او، تبریزده‌کی شاعرلر مقبره‌الشعرا‌ده دفن اولونوب.

ادامه نوشته

آشنایی با مولانا جلال الدین عتیقی زنجانی

مولانا جلال‌الدین محمد عتیقی یکی از علما و شعرای ارزشمند تاریخ ادبیات آذربایجان است که در قرن هفتم هجری اشعاری به زبانهای فارسی و ترکی سرود و نام خود را جاودانه ساخت. جلال‌الدین عتیقی از شاعران و واعظان برجسته‌ دوره‌ ایلخانان به شمار می‌رود که سه اثر ماندگار در حوزه شعر و عرفان از خود برجای گذاشت، افکار صوفیانه و عارفانه، ترجیح عشق بر زهد و وحدت وجود از جمله اختصاصات فکری شعر عتیقی است. تذکره‌نویسان سال ۶۴۶ هجری را زمان تولد و ۷۴۱ قمری را سال فوت وی ذکر کرده‌اند. پدرش، قطب‌الدین ابوالفضل عبدالرّحمان، از مفسران و وعاظ شهیر و عالمان بزرگ آذربایجان در سده‌ی هفتم هجری به شمار می رفته و خاندان وی به فضل و احسان معروف و در علم و حشمت و جوانمردی بی‌بدیل بوده‌اند. وی در مقبره‌الشعرای تبریز آرمیده است.

ادامه نوشته

جلال‌الدین محمد عتیقی زنجانی - شاعر سه زبانه‌ی آذربایجان

جلال‌الدین عتیقی از شاعران و واعظان برجسته‌ دوره‌ ایلخانان به شمار می‌رود که سه اثر ماندگار در حوزه شعر و عرفان از خود برجای گذاشت، افکار صوفیانه و عارفانه، ترجیح عشق بر زهد و وحدت وجود از جمله اختصاصات فکری شعر عتیقی است.

ادامه نوشته

با یاد پروفسور دکتر علی‌اکبر ترابی (حلاج‌اوغلو)

شاعیر اوره‌گی

منده چیرپینیر انسان اوره گی،
قوللاریمدادیر انسان بیله گی،
اوره گیمده دیر انسان دیله گی،
بیر داملایام من بویوک دنیزدن،
دنیز یارانیر دونیادا بیزدن.

ادامه نوشته

جلال الدین عتیقی زنجانی

جلال‌الدین عتیقی از شاعران و واعظان برجسته‌ ایرانی در دوره‌ ایلخانان به شمار می‌رفت که ۲ اثر ماندگار در حوزه شعر و عرفان از خود برجای گذاشت، افکار صوفیانه و عارفانه، ترجیح عشق بر زهد و وحدت وجود از جمله اختصاصات فکری شعر عتیقی است.

سده هفتم قمری به دلیل ورود مغولان، همواره دوره ای بااهمیت بوده است. یکی از مباحثی که در این عصر لازم است به آن پرداخته ‌شود، بحث شناخت سیر تحولات زبان و ادبیات و شاعران این دوره است از جمله این شاعران برجسته و کمتر شناخته شده، جلال‌الدین عتیقی زنجانی است.

ادامه نوشته

مولانا نرگسي ابهري

مولانا در سال ۸۷۸ هـ.ق در ابهر به دنيا آمده و در سال ۹۳۸ ه.ق در قندهار چشم از دنيا فروبست اما در طول زندگي پربار خويش با آفرينش ديوان شعري به زبان فارسي و تركي و عربي، نامي جاويدان از خود به يادگار نهاد و با شهد اشعارش، انديشه­‌هاي پاك انساني­‌اش را در كالبد انسان‌هاي ميهنش ريخت و كامشان را شيرين كرد ولي جاي تعجب است كه در كتاب‌هاي تاريخ ادبيات امروز از جمله آثار ذبيح­‌الله صفا نامي از او نيامده است!؟

ادامه نوشته

کتاب ادراک اللسان الاتراک

کتاب ادراک اللسان الاتراک – (تورکلر دیلینی دوشونمک کیتابی) از ابوحیان یکی از آثار ماندگار در باب آموزش زبان ترکی و فرهنگ لغات ترکی است که در سال ۷۱۲ هجری قمری نوشته شده است.

ابوحیان (۶۵۴-۷۴۵ق / ۱۲۵۶-۱۳۴۴م)، زبان­دان، شاعر و اديب عصر بنى نصر در غرناطه و ممالیک در مصر است. ابوحیان یکی از ادیبانی است که چندین کتاب در باره زبان ترکی نوشته و توجه فراوان به گرامر و لغات ترکی داشته است. دلیل این امر را باید در وجود حکومتهای ترک – ممالیک در مصر دانست. آثار ابوحیان در این باب از چندین نظر دارای اهمیت است. از یک طرف اهمیت زبان ترکی را در سده های پیشین و در سرزمینهای دور از مناطق ترک­زبان مشاهده می کنیم و دیگری آنکه وی با تبحر فراوانی که در بررسی این زبان دارد از گستردگی ادبیات این زبان در آفریقا حکایت می کند.

ادامه نوشته