دانیشیق متنی - ۲۶ آذر فرهنگی گنوساید
دانیشیق متنی - ۲۶ آذر فرهنگی گنوساید
۲۱ آذر
سلاملار، سئویملی و گؤرکملی دوستلار؛ اوتاقدا اشتراک ائدن تام دوستلاری هامینیزی اورک ائویندن باغریما باسیب سلاملاییرام. چوخ سئوینیرم کی سیزین کیمی گؤرکملی اینسانلارین خدمتینده یم. ایلک اؤنجه درین تشکورلریمی آذربایجان دموکرات فرقه سی نین اویه لریندن و بو اوتاغی بو گؤزللیده دوزنله دیکلری اوچون بیلدیریرم. سئویندیریجی بیر حالدیر کی بو ایل اوتاقدا گئدن دانیشیقلار و چیخیشلار قاباقکی اوتاقلاردان فرقلی دیر و بو دا دوغال بیر حالدیر کی زامانین ایستکلرینه جواب اولاراق گؤزل دانیشیقلار و قونولار بحث اولونور. دوغرودان رحیم بی و جوانشیر معلم دن درین درین تشکورلریمی یئرینه یئتیرمه یی اؤز بورجوم بیلیرم.
۱۳۲۵جی ایل آذر آیی نین ۲۶سی آذربایجاندا یاندیریلان کتابلار خاطیرلانیر و بو جنایتلره قارشی خالقیمیزین نفرتینی ظالیملره، جنایتکارلار باشدان تازالاییر. اصلینده آذربایجان تاریخینده تورک میللتینه۲۱ آذر هم غرور وئرن و هم اورکلری یاندیران اونودولماز بیر خاطیره کیمی نسیلدن نسیله یاشایاجاقدیر. بیزده هم درین محبت وار و هم دوشمنلره قارشی درین نفرت. نفرت تانیمایان اورکده محبته، عشقه و سئوگییه ده یئر اولماز – بابالاریمیز دئمیشلر.
بو ایل، آزادلیق، عدالت، میللی حکومت شعاری آلتیندا، آذربایجان مدرنیته یه ساری گئتمه لی دیر. هر ایل، قاباقکی ایللردن داها محکم، داها ایمانلی و دوشونجه ایله ایره لی گئتمه لی ییک. اؤز تورکلویوموزه دایاناراق – سکسن ایللیک تجروبه لردن عبرت آلمالی ییق.
بوگونلر هامیمیز شاهیدیق کی اورتادوغودا نه کئچیر. نه ائتمه لی ییک؟ تکجه تاریخه اویوب گوونمک اولماز. بوگون یولا چیخمالی ییق.
۲۱ آذر نهضتی، مشروطهدن باشلاییب ۱۳۲۴نجو ایله قدر ایران آزادلیق حركاتینین تمامیله طبیعی و لازمی بیر نتیجه سی ایدی، بونا گؤرهده هامیمیز بیلیریک، بو نهضت، هئچ بیر خارجی اَل واسطهسیله یارانمامیشدی، بو حركت او دؤوردن اجتیماعی حادیثهلری قوجاغیندا تدریجله و طبیعی حالدا و خالقیمیزین ایستهیی و ایرادهسی ایله یارانمیشدی. بو مسئلهلری ایشیقلاندیرماق اوچون ۲۱ آذر نهضتینین مختلف جهتلرینه دقّت ائتمك لازیمدیر. کئچن گونلرده بو موضوع دَیَری قدر آچیقلانیب؛ من داها تکرار ائتمه ییرم. آنجاق قیسا بیر اشاره لردن ده قاچا بیلمه ییرم.
رضاشاه مشروطه دن یارانان آنایاسایا ال آپاریب اونو روحسوز بیر حالا چئویرمیشدی، آزادیخواهلارا گؤرونمهمیش دیوان توتدو و چوخلارینی زیندانلاردا اؤلدوردو. ایرانین آزادیخواه قوّهلری رضاشاهـین سیماسیندا مشروطه جیلدینه گیرمیش بیر دیكتاتورون نئجه اینگیلیسلر طرفیندن یارانیب ایران خالقلارینا تحویل ائدیلمهسینی بوتون وارلیقلاریله لمس ائتمیشدیلر. ایكینجی دونیا موحاریبهسی باشلانیرکن و شهریور حادیثهسینده ایرانیدا احاطه ائتدی. اینگیلیسلیلر رضاشاهی گتیردیكلری كیمی آپاردیلار. ارتجاع ضعیفلَدی، لاكین ارتجاع دستگاهی اَل دَییلمهمیش قالدی.
آنجاق پهلوی رژیمی و انگلیس بئله اینانیردیلار کی بو اؤلکه ده تورک آذربایجانی ازمکله بوتون ایرانی فارسلاشدیرا بیله جکلر. بونا گؤره فارسلارا جعلی تاریخ بزه دیلر؛ واقعیتلری تحریف ائتدیلر؛ دیلیمیزی تورک یوخ، آذری آدلاندیردیلار؛ تاریخده ۷۰۰۰ ایللیک بیر مدنیتی ازیب، یئرینه ۲۵۰۰ ایللیک یالانچی – قوندارما بیر شاهلیغی تبلیغ ائتمه یه باشلادیلار. آنجاق رضا پالانینی گتیرنلر لازیم اولان وقتده ده آپاردیلار. رضاشاه حتا ایکی گون ده اجنبی قارشیندا دایانابیلمهدی.
قولدور رضانین گئتمه سیله بیر آزادلیق نسیمی اسمه یه باشلادی. آذربایجان خالقی ۲۰-۲۵ ایل قارا نفسلر چکمکدن قورتولماق ایستهییردی. آما سیستم یئرینده ایدی.
آنجاق هامیمیز بیلیریک کیمی رضاشاه اوغلو دا دده سینین غلط یولونو داوام ائدیر و سیستمی انگلیس حؤکمیله ال دیمه میش ساخلاماق ایسته ییر. آذربایجان دیلی نین قدغن اولدوغو داوام ائدیر، آذربایجانلی لارین تورک دیلینه اولمایان اهانتلر ائدیلیر. تورک خلقلاری تحقیر اولونور. دیلی داهالیر. شاه دا بیلیردی آذربایجانی داغیتماغا دیللرینی داهاماق لازیمدیر. قدیمدن دئمیشلر:
«دیلسیزلیگین سونو وطن سیزلیک دیر»
شاه دا ایستیردی دیلیمیزی قدغن ائتمکله بیزی وطندن آییرسین و وطن سیز یاشاتسین. بوتون بو زوراکیلیقلار، بوغونتولار و ظولمه، اهانته و عدالتسیزلیگه قارشی ۱۳۲۴ نجو ایل آذربایجان دمکرات فیرقه سی تبریزده تشکیل تاپمیشدی. ۱۳۲۴ شهریورین ۱۲سینده فرقه اؤز مانیفستینی وئردی؛ آذربایجانین خودمختارلیقین اعلان ائدرکن میللی حکومت تشکیل وئرمه یه باشلامیشدی. دموکرات فرقه سی نین باشچیلاری، آنا یاسادا اولان ایالت-ولایت ماده سینه آرخالانیب؛ ایران چارچوواسیندا بیر خودمختار جمهوریت یاراتماقی قانونا اویغون اولاراق اعلان ائتدی. دئمک دموکرات فیرقهسی آذربایجانا خودمختارلیق و بوتون ایرانا آزادلیق دوشونجه سیله یارانمیشدی. آنجاق بو دوشونجه نی آذربایجانلیلاردان ساوایی باشقالاری دوشونه بیلمهدیلر! و بئلهلیکه اونلار دا انگلیس قوران پهلوی رژیمینه قوشولوب؛ یعنی عدالت و آزادلیق جارچیسی اولان آذربایجانا قارشی دوردولار. آذربایجاندا سوی قیریم یولا سالدیلار. بیر روایته گؤره ۱۵ مین و باشقا روایته گؤره ۲۵ مین انسانی قانا بله دیلر؛ مینلرجه اینسانی قاچاق سالدیلار؛ مینلرجه انسانی دوستاقلارا آتدیلار؛ و مینلرجه آذربایجانلینی سورگون ائدیب اؤز وطنیندن اوزاقلارا آتدیلار. البته اجازه وئرین بونو بو جناینلره شاهد اولان، و بیر سیرا حتا شاه دؤورونون یازیچیلاری طرفیندن یازیلان سندلرله یئکونلاشدیراق:
-ریچارد کاتم Richard Cottam(ایراندا آمریکا سفارتی نین کارمندی – ۱۹۲۵-۱۹۹۷) ناسیونالیسم در ایران (ترجمه احمد تدین، ۱۳۵۷ – ۶جی چاپی ۱۳۹۹) هله آذر آییندا شاه قوشون اصلی یوروشو باشلانمادان آیلار قاباق - اردیبهشتده ایکی نوقطه دن آذربایجان هجوم گتیردیلر. سونرا آذر آییندا قتل عاما باشلادیلار: ریچارد کاتم بو زامان اؤلدورولنلرین ساییسینی تبریزده هله اصلی شاه قوشون گلمه دن اؤنجه ان آزی ۵۰۰ انسان بیلیر. کلّونده ۱۰ مین نفردن آرتیق بیلیر.
(ریچارد کاتم. ناسیونالیسم در ایران .ترجمه فرشته سالم، تهران، نشر گفتار، ۱۳۷۱، ص ۱۹۷)
ریچارد کاتم یازیر: بلافاصله باتمانقیلیج آذربایجان استانداری معرفی اولور و نئچه گون عرضینده ۷۶۰ نفری دار آغاجینا چکیر. همین آیلاردا مینلرجه فدایی آذربایجان کندلرینده، قصبه لرینده آمارلاردا گلمه یه رک اؤلدورولور.(همان، ص ۲۰۱).
۱۳۲۴ نجو ایلده ایراندا اولان ویلیام داگلاس (سرزمین شگفت انگیز / خاطرات، فریدون سنجری ترجمه ائتمیش) «ایکی روایت» آدلی یازیلاریندا یازیر: آذربایجان دموکرات فیرقهسی قاچان مالیکلرین اکین یئرلرین رعیتلر آراسیندا بولدو؛ رشوته قارشی آغیر جزالار قئیده آلدی؛ هر شئی ارزان ائلتدیردی؛ مثال اوچون اتین کیلوسون ۲۵ قیراندان ۱۸ قیرانا یئندیردی؛ رشوتی - اولکهیه خیانت آدلاندیردی؛ شهرلرده و کندلرده امنیت یاراتدی. بوتون کندلرده و شهرلرده مدرسه آچیب درس اوخوماغی اجباری ائلتدیردی؛ بئکارچیلیق قانونو قویدو (یعنی بئکارلارا حقوق وئرمک قانونو)؛ یوللار چکدیردی؛ خسته خانالار؛ بلدیه لر دوزلتدیردی. تبریزده تکجه بیر مریضخانا ۲۰ تختینه واریدی؛ فرقه آذربایجاندا ۲۰ مریضخانالار دوزلتدیردی.. ویلیام داگلاس آمریکا دولتینه یازیر: آذربایجان ائله سرعتده انکیشاف ائدیر کی بو حکومت اگر اون ایل داوام ائتسه دونیادا علم و تئکنولوژو ساحهسینده بیرینجی صفده یئر تاپاجاقدیر!
ویلیام داگلاسین یازدیقلاری بو جنایتکارلار سیماسینی تاریخده ثبت ائتمیش. او پیشهورینی ده یاخیندان گؤرموش و نه قدر یاخشی و انسانسئور اولدوغوندان یازیر و جنایتلری گؤردوکده بشریتین آرادان گئتمه سینی گؤرور. او یازیر کی خوی شهرینده اولدوغوندا - رژیمین زوراکیلیغی باشلاندیقدا- ۳۰۰ نفر جمعیتی اولان بیر کندده- ۵۰ نفر سویوقدان و آجلیقدان اؤلور... او یازیر: پیشه وری نین ۱۰۰ه دوخسان خالقین رایی ایله ایش اوستونه گلدیگینی خاطیرلایاراق یازیر: ایندی تکجه فرقه نین کادرلاری یوخ، بلکه هامینی تقصیرکار بیلیب اؤلدورورلر.
ایکینجی سند:
-ارتشبد حسین فردوست شاهین ساغ الی اولاراق یازیر: کامیونلا شهره وارد اولدوق. تام خیاوانلاردا یولو گئدیرکن اؤلولر بیر-بیری نین اوستونه قالانمیشدیر. ۲ -۳ مین انسانین جنازه سیندن دانیشیر کی اؤز گؤزو ایله گؤرموشدور.
(حسین فردوست، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ۱۳۹۷، ۳۵جی چاپ، انتشارات مؤسسه اطلاعات، ج ۱. ص ۱۵۱)
او یازیر: ۲۲ آذرده تام فرقه نین اؤیه لری و کادرلاری توتولوب، اؤلدورولور. آنجاق نئچه مین لر اولدوغوندان دانیشمیر.
-مسعود بهنود (هئچ بیر سنده اشاره ائتمه دن یازیر: دموکرات فرقه سیندن ۲۵۰۰ اعدام اولان، ۷۰۰۰ اؤلن، ۸۰۰۰ زندانی و ۳۶۰۰۰ سورگون اولان اولدو. اؤزونوز جمع باغلاییب گؤرون نه خبردی.
( مسعود بهنود، از سید ضیا تا بختیار، تهران.جاویدان ۱۳۶۹.ص ۲۷۶)
شاهین اؤر دستورو آلتیندا یاییملانان درگیلر او جومله دن خواندنی ها ، نومره ۳۶، ۱۳۲۵ دی آیی نین ۳ونده اؤلن لرین ساییسینی ۸۰۰۰ نفر یازیر.
-خلیل ملکی(خاطرات سیاسی، ۱۳۹۷، ۴جو چاپ، تهران، انتشارات شرکت سهامی انتشار، ص۳۷۶) اثرینده ۱۵۰۰۰ انسانین اؤلمه سینه اینانیر.
برخی از منابع بالای ده هزار نفر اشاره کرده اند.
ابوالحسن تفرشیان ۲۰ مین نفر (قیام افسران خراسانی، ۱۳۶۷، ناشر: اطلس، ص۱۰۹) یازیرلار.
-میرقاسم چشم آذر – تبریزین فداییلار دستهسی نین باشچیسی و تبریز رادیوسونون رئیسی - اؤلن لرین ساییسینی ۲۵۰۰۰ نفر،
بهروز حقی، ماریا مارچاکی دیلیله شهید اولان فداییلاری ۲۵۰۰۰ نفر یازیر.
(بهروز حقی، لحظاتی از زندگی صفر قهرمانیان، آلمان، کلن، ۱۳۷۲، ص ۱۱۵)
آنجاق نهایتده (آذربایجان دمکرات فرقه سی. ج ۲. باکو، ۱۹۶۹.ص۵) شهید اولان فدایی لری ۱۰ مین دن آرتیق بیلیر.
هر نه قدر ۱۳۲۵ ۲۱ آذریدن اوزاقلاشیریق شاه جنایتلری اونودولماییر بلکه داها آرتیق گؤزه گلیر.
ایندی گلین توتوشدوراق. ۸۰ ایل سونرا کئچن ایلده غزه ده ۴۵۰۰۰ اؤلور. بونون قارشیندا دونیا آیاغا قالخیر. آمما آذربایجاندا ۲۵۰۰۰ شهید و ۳۶۰۰۰ سورگون، ۱۰ مین توتوقلانانلار قارشیندا بیر سکوت واردیر. چونکی بو میللی حرکت دونیادا ائتکی بیراخا بیله جک ایمش و اونا گؤره امپریالیست دونیاسی، آدی سوسیالیست اولان شوروی و بوتون اوروپا خبرسیز قالیر. آنجاق بوگون بیزیم وظیفه میزدیر بو خبری یاییب، تؤکولن قانلاری هدره وئرمیه ک.
همان تاریخدن بوتون ایراندا دموکراسی سیستماتیک صورتده ازیلیر. داها ایرانین استبدادی باشلانیر. چونکی آذربایجانا دایاق اولمادیلار.
بو قیرغین آذر آیی نین اوّلیندن باشلاییر. آذرین بیرینده شاه قوشونو زنگانا سوخولور. سئچگیلر باهانه سییلا. زوالفقاری و افشارلار کیمی خائن لرین یول گؤسترمه سیله. سلام اله جاوید استاندار اولموش، آنجاق او قدر خوش اینانجیلی ایدی کی فیکر ائدیر بونلارین گلمه سی دموکراسی اوچوندور. آنجاق سرتیپ میرهاشمی بیر طرفدن و سرهنگ ضرابی باشقا بیر بوجاقدان تبریزدن بیرله شیرلر.
انسانلارین جنازه لریندن تپه دوزه لینیر. هله جنایتدن یورولمامیشلار. بو قتل عام سونکو گونلرده ده داوام ائدیر؛ بلکه ده بیر ایله قدر اوزانیر. شهرلرین و کندلرین جانینا دوشوب گنجلر توتوقلاییرلار. ائله هر یاندا باجاریرلار اؤلدورورلر. چوخلو حتا فرقه یه باغلی اولمایانلار دا اؤلومدن قورتارا بیلمه ییر. آنجاقکی اجنبی قوللوقچوسو اولان حکومت؛ شئونیستلر؛ مانقوردلار؛ مالیکلر؛ جهل و خرافات عامیللری؛ اراذیل - اوباش؛ انگلیس سیلاحیله آمریکا ژنرالینین کاماندالیغی ایله... ال اله وئریب؛ میللی دولتی؛ یعنی میللی دولت تشکیل وئرن آذربایجانی قانا بلشدیردیلر. اؤز جنایتلرین توجیه ائتسینلر دئیه میلی حکومتی روس کومونیستینه باغلی اولماقلا اتهام ائتدیلر و حله ده وار ائدیرلر! ۲۵ میندن آرتیق آدام قتل عام اولدو ائویندن ائلیندن در بدر اولدو! بوتون ائولر تفتیش اولدو تورکو کیتابلاری قالاق قالاق توپلایب؛ تونقال ائدیب؛ یاندیردیلار! اوتانمادان بو قانلی قددارهلی جناینین آدین روز نجات آذربایجان قویدولار!
آنجاق بونون یانیندا قهرمان خالقیمیز رشادتلر ده گؤستردی. بؤیوک قهرمانلیقلار گؤستهرنلر اولدو. ژنرال کبیری ۸۰ یاشیندا اولاراق قهرمانجاسینا اؤلومه قوجاغین آچدی.
فریدون ابراهیمی آذربایجان دادستانی سون لحظه لرینه قدر دایانمادان آتیشدی و اعدام گونونده ان گؤزل پالتارینی اگنینه گئییب اعدامچیلار قارشیندا سینه گریب آذربایجان خالقیندان، وارلیغیندان و کیملیگیندن، هابئله دموکرات فرقهسیندن حیمایهسینی گؤتورمهدی. خوی نگار درگیسینده خاطیره لرده اوخویوروق نئچه مین کیشینی یئره یاتیردیب باشلارین کسیرلر. جنایتلری دانیشاندا دوغرودان دا دیل توتولور. آنجاق بودور میللتیمیزین باشینا گلن. بلافاصله علی منصور آذربایجاندا استاندار اولور و خالقین باشینا نه لر گتیریر داها دئمکله سیزلری اینجیتمک ایسته میرم.
بو زامان یازیلان گزارشلر گؤسته ریر کی تبریزده و باشقا آذربایجان شهرلرینده خالق بومموشدو. دانیشا بیلمیردی. جنایتلر او قدر آغیر ایدی خالقین گؤزونده یاش قالمامیشدی. ایندی بیر سیرا بو جنایتلره تأیید مؤهرو وورور. بونلار یا احمقدیرلر یا دا جانی. یوخسا انسان بئله دوشونه بیلمز.
آدام اؤلدورمه، جنایت تؤرتمه پهلوی جنایتکارلارین الیندن گلر. ایش اورایا چاتدی کی حتی بو جنایتکارلارین بیر سیراسی بو قتل عاملاری خاطیرلایاراق اؤزلرینی ایتیریرلر. اؤزلری وحشته دوشورلر. نمونه لر چوخدور. داود امینی مشکین شهرین پادگانینی غارت ائتمه دن اشتراک ائتمیش و اؤزو شاهد اولدوغو جنایتلردن دانیشارکن آغلاییر. تهران مصور مجله سینده «ارمغان سفر آذربایجان» عنوانی آلتیندا دموکرات فرقه سی نین عضولرینی نئجه اؤلدوروب خیاوانلارا آتدیقلاریندان یازیر. اردبیلده ۶ نفری توتدوغو یئرده اعدام ائتدیگی یازیلیر (قهرمان یامچی – ريیس شهربانی). هئچ بیر محکمه قورولمادان و بیر قاضی رای وئرمکدن اؤنجه اؤز ایستکلری اساسیندا مینلرجه انسانین قانینی یئره آخیتدیلار.
ساری اسماعیل آدلانان بیر خیاطی فرقه ده هئچ بیر سمتی اولمایان بیر شخص، تکجه فرقه نین پالتارلارینی تیکمه جورمونه گؤره اعدام ائتدیلر. بو جنایتکارلار تهران طرفیندن مدال آلماغا لایق گؤرونورلر. ثمرین کندیندن ۴۰ نفری توتوب ۱۷سینی بیر گونده اعدام ائدیرلر. جعفر مهدی نیا بیر گزارشده ۴۶ نفرین اؤلدورمه سیندن یازیر کی اساساً فرقه ایله هئچ بیر ایلگیسی اولمامیشدیر!؟ آنجاق تهران قوشونو ائولره تؤکولوب غارت ائدیرلر، تجاوزلار باشلانیر. بیر ایل عرضینده بیر نفرین بورنوندان قان گلمه میشدی؛ آنجاق بونلار ۲۵۰۰۰ انسانی سالاخلیقلا اؤلدورورلر. جنایتلر تؤره دیرلر. گنجلری کندلرده لوت ائدیب اؤلولرینی چؤله آتیرلار.
آما فرهنگی و مدنیت گنوسایدیندان دا دانیشاق.
تاریخده کتاب یاندیرماغا چوخلو نمونه لر واردیر. بونو بیلیریک نه اسکندر کتاب یاندیرمیشدی و نه اسلام قوشون – عربلر بو قدر کتاب یاندیرمیشدیلار. اما بیز معاصر تاریخیمیزده کتاب یاندیرمانی پهلوی رژیمی طرفیندن شاهید اولموشوق. بو کتاب یاندیرما همان ۱۳۲۵ده توکنمه دی. اوندان سونراکی ایللرده ده، او جومله دن ۱۳۵۰جی ایلده، شاه تبریزه گلدیکده کتابخانالاردا قالان-قولان تورکجه کتابلاری دا ائشیگه چیخاریب یاندیردیلار. باخین: تاریخلرده اوخویوروق بیر سیرا جنایتکارلار، اؤزلرینه اینانمایان و دوشونجه دن قورخان سیستملرده کتاب یاندیرمیشلار: آما آذربایجاندا بو سایاقدا کتاب یاندیرما دوغرودان دا باشقا بیر زاددیر. درسلیک کتابلاری، خالقیمیزین ساوادلی اولماسیندان قورخورلار. هر جور کتابی یاندیرما اوخویوب بیلیریک آما درسلیک کتابلارینی یاندیرما – پهلوی نین الیندن گله بیلر!
آذربایجان تاریخده ایکی دؤنه آنادیلینده اولان کتابلار یاندیریلیب: بیری محمدرضا پهلوی و بیری ده ۱۹۹۲ده ائرمنیلر قاراباغا تجاوز ائتدیکلر چاغدا. اونلار دا بیزیم کتابلاریمیزی یاندیرمیشلار.
تاسوف یئری بودور کی بوگون جمهوری اسلامی تورک دیلیندن ائله قورخور کی تورکجه کتابلار – سیاسی اولمادیغی حالدا، دوستله ایشی اولمایان کتابلار ایللر بویو اداره ی ارشاددا بیر-بیری نین اوستونه قالانیر و نشر اجازه سی وئریلمیر.
دموکرات فرقه سینی داغیتماقلار، بوتون ایرانین اقتصادی-سیاسی و فرهنگی سیستمینه بؤیوک ضربه لر وورور، گلیشمه نین قارشینی آلیر. تازه شاه هلی کوپترله تبریزین اوستونده تاماشایا گلیر و جنایتلرینه گؤره سئوینیر!؟ بو جنایتکار بوگون اولسایدی، دونیا محکمه لری اوزونه توپوروب ساواش جنایتکاری اولاراق توتوقلانماسینا رای وئرردی. همین جنایتلردن سونرا استبدادی حکومتی ۱۳۵۷جی ایله قدر داوام تاپیر.
من سیزی یوردوم. گلین بیر آز دا ادبیاتدا دانیشیم، شاعیرلر نه دئییردیلر و یازانلار کیملر ایدی؟ قویون بیر آز هاوامیز وییشیلسین.
ملي حكومتين علم و ادبيات ساحهسينده چاليشمالاري:
بو آز دؤرهنين شاعرلريني سايماق ايستهسك بونلاري آد چكه بيلهريك:
علي فطرت، محزون، ساهر، آذراوغلو، علي توده، مدينه گلگون، مظفر درفشي، منافزاده، حكيمه بلوري، ابوالفضل حسيني، نيكنام، جعفرپور و...
بو زمان آنا ديليميزده 8 گوندهليك درگي، اونلارجا هفتهليك و آيليق مجلهلر چيخير[9]. 12 شهريور كيتابيندا 12 شهريور 24دن، 12 شهريور 25 ـه قدر تكجه آذربايجان روزنامهسينده یوزلرجه شعرين يازيلماسيني مطرح ائدير. سياسي مقالهلر داها آرتيق بير قيده دهيَر. سياسي ادبيات بؤيوك نائليتلر اله گتيرميش و خالقين ايستكلريني مطرح ائده بيلميشدير. بو بير ايلده يوزلرجه توركي كتابلار چاپ اولور.
شاعرلر گوندهليك مبارزهني داها آرتيق گئنيشلنديريب و تاريخله باغلاييب، قهرمانليقلاري بؤيودوب، ضعف و ناتوان اولماغي خالقدان اوزاقلاتماقا چاليشير. ايگيد بابالاريميزي گؤز اؤنونده جانلاندیراراق، خلقيميزي ياد اشغالچيلاري اؤلكه و وطندن ائشيگه اؤتورمهيه چاغيرير. يادلارلا ووروشماق، دوشمنه باش اگمهمك، ارتجاع قارشيندا محكملنديرمك اوچون شاعرلريميز طرفيندن ايشله ديلير. بالاش آذراوغلو «ستارخان» پوئزيياسيله، ايران يازيچيلارينين بيرينجي قورولتايينا قاتيلير و نئجه گؤزهل آلقيشلانير! حكيمه بلورونون ستارخان شعري خالق كوتله لري طرفيندن ماراقلا قارشيلانير. هانسي شاعرديركي بئله شعر قوشماسين؟ بو زامان ادبيات باشدان باشا وطن عشقيله، وطن سئوگيسيله دولودور.
تورک دیلی و ادبیاتی ۲۰ ایل بوغونتودان سونرا سسلهنیر و اؤز وارلیغی اورتایا قویور. بو میللی حرکتدن آذربایجان خالقی، بیر اورک و بیر سس اولاراق حیمایه ائدیر. دیلیمیز اؤز زنگین، آغیر و گؤرکملی اولدوغونو گؤزلری قاباغیندا قاباردیر و بوتون گؤزه للیک لرینی و اینجهلیکلرینی عیان ائدیر. ادبیاتیمیز تکجه شعرده یوخ، بلکه بوتون ساحه لرده، سیاست عالمینده، علمی ساحهسینده و تئکنولوژی باخیمیندان دا وارلیغینی بروزه چاتدیریب و ان گؤزل و اوبرازلی وارلیغینی عیان ائتدی. ادبیات دئینده تکجه ادبی سؤزلر، شعر، نظم و ادبی نثرلر، حیکایهلر دئییلدی؛ بلکه سیاسی ادبیاتینین دا اؤز یئری واردیر. بیر ایللیک بیر دوراندا ادبیاتیمیز اؤز گلیشمهسیله گؤستردی کی بو دیلین گوجلو بیر دینامیسمی و گئنیس بیر پتانسیالی واردیر. یوزلرجه شاعیرلر میدانا گلدی، یوزلرجه دیوانلار یاراندی، اونلارجا نمایشنامهلر صحنهیه چیخدی، یوزلرجه موسیقی کنسرتلری سسلندی، یوزلرجه رومانلار یازیلدی. یوزلرجه آشیقلاریمیز ساز اله آلیب وطن عشقیندن دیله گلدیلر. ادبیاتین گلیشمهسیله برابر، تئاتر دیرچلدی، نمایشنامهلر یازیلدی و سِن اوسته چیخدی، موسیقی دیرچلدی و اوپرالار سن اوسته اجرا اولدو؛ تکجه آذربایجان کلاسیک موسیقیسی یوخ، بلکه آشیق ادبیاتی و موسیقیسی ده دیرچلدی و سازلار کؤینک لریندن چیخیب خالق ایچینده چالیندی.
بو آرادا بؤیوک بیر رهبر قاباقدا دایانمیش. پیشه وری داهی بیر انسان، بؤیوک بیر لیدر، دوشونجهلی بیر سیاستچی اولاراق اؤز دهیرلی وارلیغینی ایشلریله: دانیشیقلار، مقالهلر، توپلومسال یاپدیغی عملیاتلارلا گؤسترمیش اولدو. دوشمنلری طرفیندن انتقاد ائدنلرین آغزینی دوزگون ایشلریله باغلادی. آیت اله مجتهدی کیمی آداملار پیشهورییه قارشی تعریفدن علاوه هئچ بیر حرکت ائده بیلمهدیلر. پیشهوری بیر سیاسی و دوشونجه لی متفکریدی. او، میللی حکومتی قورمادان اوّل، غزئتهلر و درگی لر یولا سالمیش، گؤزل ادبی رومانلار، مقاله لر، ادبی آراشدیرمالار – فارسیجا اولورسالار دا، یازمیشدیر و بو ساحه ده بؤیوک باجاریق گؤسترمیشدیر. سیاسی قوروپلار یاراتمیش، زیندانلار چکمیش، مجلیس وکیلی اولموشدور، سیاستین تام بوجاقلارییلا تانیش ایدی. گؤزل سیاسی مقاله لر، توپلومسال ایده لر، گله جک اوچون آرمانلار بئجرتمیشدیر. او، بیر ایل حکومت دورانیندا سیاسی ادبیاتیمیزی یارادیب و زیروهسینه چاتدیردی. تورک ادبیاتیندا سیاسی یازیلار، سیاسی کولتور یاراتمادا هئچ بیر آخساقلیغا یول وئرمهدی؛ هر بیر حرکتین زمینهسینی یاراتمادا قاباقدا گئدیردی. سیاسی ادبیاتیمیز پیشهوری آدینا باغلیدیر.
سیاست له برابر ادبیاتیمیز دا گلیشیر. اونلارجا شاعیر هیجانا گلهرک خالقین هیجانلارینی سسلهییرلر.
بو زامان خالق داها خرافاتا-اوهاما آلدانماییر و حریت ایستهییر. کئف چکنلرین جانینی آلماغا باش قالدیریر.
سیاسی ادبیاتلا برابر خالق اوچون دوشوندوروجو، هیجان یارادان و اونو اویادان شعر لازیم گلیردی. بو ساحهده ده یوزلرجه شاعیر الینه قلم آلیر و میدانا گلیر. آذراوغلو، حکیمه بلوری، سهراب طاهر، مدینه گولگون، علی فطرت، بی ریا، علی توده، مروارید دلبازی، مخفی افشار، حزین تبریزی، ابراهیم ذاکر، مظفر درفشی، نیکنام، اسماعیل جعفرپور، موسی طاهری، هوشیار، دوزدوزانی، یداله اسدی تبریزی، میرمهدی چاووشی، ابوالفضل حسینی، قلیخان بورچالو، میرتقی میلانی، هلال ناصری، عباس پناهی، فیروز صادقزاده، محمدرضا عافیت، محمد داداشزاده، علی اکبر حداد، امیرخسرو دارایی، جعفر کاشف، سیدعلی میرنیا، کمالی، آشیق حسین تبریزی و یوزلرجه باشقا شاعیرلر و یازارلار میدانا گلیر و یارادیجیلیقلاریلا ادبیات اوجاقلارینی قیزدیریب شعلهلری تهرانا دا چاتیر. باخین بالاش آذراوغلو تهراندا قورولان بیرینجی “ایران شاعیرلر و یازارلاری” نین قورولتایینا قاتیلیر – پیشهورینین اؤنهریله. اورادا تهراندا تورکجه “ستارخان” پوئماسینی اوخویاراق گؤرونولمهمیش آلقیشلارلا اوز اوزه گلیر و آذربایجان ادبیاتینین زنگین، گؤزل و گوجلو ادبیاتینی گؤسته ریر و فارس ادیبلری و شاعیرلرینی حیرتده قویور.
میللی حکوکتین شاعیرلری و یازارلاری چکدیگیم آدلارلا بیتمهییر، هله چوخلو شاعیرلرین آدی قالیر:
ایوب نمینی، سلیمان جهانی، حسین صحاف، هوشی بختیار، همت علیزاده، و یئنه ده یوزلرجه باشقا ادیب و شاعیرلر. بونلاردان بیر سیرا چاغداش زامانا قدر یاشاییب یارادیرلار. یحیی شیدا مظفر درفشی و باشقالاری دا واردیرلار.
میللی حکومت دؤورونون ادبیاتینی آراشدیرماق ایستهییرسک مختلف قونولار و بؤلوملر ایچینده دانیشماق لازیمدیر:
سیاسی ادبیات بیر بؤلومدور و اؤز یئرینده چوخ زنگین ساییلیر، شعریمیزین یئری بللیدیر، آما حیکایه و رومان ساحهسینده بوگونه قدر چوخ آز یازیلمیش و هله ده بیر چوخلو اثرلر اوزه چیخماییب و بیز بوگونکو ادیبلریمیزین بویوندا بیر تکلیف کیمی قالیر.
شهید اولان شاعیرلریمیز:
بیلیرسینیز بیزیم نئچه – نئچه مبارز شاعیرلریمیز بو قیامدا شهید اولدولار، آذربایجان خالقیلا برابر، شاه قوشونونون قارشیندان قاچماییب، جانلارینی وطن یولوندا – میللت اوغروندا فدا ائتدیلر. بونلارین باشیندا:
شهید فریدون ابراهیمی،
شهید نیکنام،
شهید دوزدوزانی،
شهید یداله اسدی تبریزی،
شهید هلال ناصری،
و باشقالاری شهید اولموشلار و بیر سیرا شاعیر و یازارلاریمیزین یاشاییش یا شهید اولدوقلاریندا خبرسیز قالمیشیق او جمله دن:
موسی طاهری،
هوشیار و باشقالارینی سایماق اولار.
هابئله ۱۳۲۵ ده بو سوی قیریم توکنمهدی بلکه ۱۳۲۶جی ایلده ده بیر سیرا شاعیرلردن توتوب اعدام ائدیرلر، او جملهدن جعفر کاشف، کمالی و باشقالارینی آد آپارماق اولار. بو شهیدلرین آدلاری و اثرلری “قیزیل اولدوزلار” کیمی ادبیاتیمیزدا پارلاییر.
شاعیرلر وطن سئوگیسیندن، ائل محبتیندن، انسانیتدن و آزادلیقدان دانیشیرلار؛ شعرلرین مضمونو انسان سئورلیک، عدالت و آزادلیق دیر.
دموکرات ادبیاتی تکجه شعرده یوخ، بلکه موسیقیده، تئاتردا، و باشقا صنعت ژانریلاریندا دا اولموشدور و بونلارین هر بیرینی اؤز یئرینده دهیرلندیرمک گرهکیر. آما رومان و حیکایه ساحهسینده بؤیوک بیر گلیشمه اولموشدور. رومان یازارلاریمیز دا آز اولمامیشدیر. بورادا فتحی خشکنابی، عباس پناهی، فیروز صادقزاده، محمدرضا عافیت، محمد داداشزاده و باشقالاری آد چکمک اولار. بونلاردان بوگون بیزه اونلارجا رومان اثرلری قالمیشدیر کی اونلارین ائتکیسی دیلیمیزده داها یوکسکدیر و یئنه یازیقلار اولسون کی بونلارین بیر چوخو هله ده اؤز وطنینده و اؤز آنایوردلاری اولان گونئی آذربایجاندا چاپ اولامیش و یاییلمامیشدیر. من بورادا بو یازارین رومانلارینین آدینی چکمهگه کیفایتلهنیرم:
فتحی خشکنابینین رومان کتابلاری:
/ ایکی دوست / سونونجو بایراقدار / یاغیشلار یاغاندا / ایکی قارداش / آتا / حیکایه لر و . . .
عباس پناهی:
تبریز گئجهلری / ستارخان / شیخ محمد خیابانی / مبارزلر و
فیروز صادقزاده:
مدرسه / ایکی ماهنی / سیلینمز سؤزلر / وطن / اعتبار / و
محمد داداشزاده:
صوبح ایشیغیندا / آیریلیق / حیکایهلر مجموعهسی و
بو اثرلرین چوخو دونیا دیللرینه ترجمه اولموش و سانکی تکجه اؤز وطنداشلاری هله ده بونلاردان محروم قالانلاردیر. بونلاری چاپ ائتمک بوگونکو ادیبلرین بوینونادیر.
آما آشیقلاریمیزدان دانیشماسام سؤزوم یئترسیز قالار. آشیقلاریمیز دا بو بیر ایلده بؤیوک خدمتلر ائتمیش و فداییلار وئرمیشدیر. بونلارین باشیندا آشیق حسین جواندان دانیشماساق دوز دئییلدیر. آشیق حسین تبریزی سازی و سؤزویله بو میللی حرکته قاتیلیب و سون گونلره قدر وطن نغمهسینی، میللت آرزوسونو دیلینده ازبرلهمیشدیر. او بیر حق آشسقی کیمی بوتون عمرونو حقدن حقیقتدن مودافیعه اوچون سورموش، هنرینی بو یولدا خرج ائتمیش و ظالیملر قارسیندا یورولمادان دایانمیشدیر. آشیق حسینین کتابلاری دا بوللودور، بیر چوخلو اؤدوللر قازانمیش. آنجاق کتابلاریندان نئچهسی بونلاردیر:
آشیغین آرزیلاری / آزادلیق ماهنیلاری / صدفلی ساز / دانیش – تئللی سازیم / باهار کیمی / قوشمالار / شعرلر و . .
. بو ادبيات 1324دن 1325ه قدر گوجلهنير و گوجونون زيروهسينه چاتير. آنجاق ملي حكومت ييخيلديقدا، شعر ييخيلمايير، آمما گيزلهنير. دفترلر باسديريلير، يازيلار گون اوزو گؤرمور و نهايت ادبيات گيزلي بير حالدا ياشاماغينا داوام ائدير. اونلارجا شاعر اؤلدورولور، اونلارجا شاعر سورگون اولونور، اونلارجا شاعر گيزلي شعره اوز گتيرير؛ دوغال بير حالدير اونلارجا شاعرين سوسماسي دا. مقاومت شعري يارانير. وطني آتماق اولماز! آنجاق وطندن دانيشاندا ديلي چكيرلر. بو زامانين شاعرلرينين ديلي قَدَر ده ديلچهيي اولماليدير و دوزگون اولاراق بئله اولور.
دیلیمیزین علمی دورومو:
عزیزلریم، من بورادا ایستردیم دیلیمیز حاققیندا بالاجا اشاره لریم اولسون. دموکرات دیلی و ادبیاتیله بوگونوموزون سیخ علاقه لری وار. گؤردویونوز کیمی بو بیر ایلده ادبیاتیمیز نه قدر ایره لی گئدیر و بوگون ده بو ادبیاتی اوخودوقدا نئجه ذوق آلیریق. انرژی قازانیریق و لذت دویوروق. بو دیلی بوگون منیمسه مه لی ییک. دیلیمیزین گؤزللیگی و اؤزللیگی قارشیندا دونیا دیلچی اوزمانلاری دیزه چؤکوب اونو مدح ائتمیشلر. دیلیمیزی بیر معجوزه کیمی بیلمیشلر. آما نه یازیق کی بوگون ده بو دیلدن یارارلانماغا اجازه وئریلمه ییر و خالقیمیز دا بو ثروتدن بهره آلابیلمه ییر. گونوموزون ادیبلر، یازارلاری و شاعیرلری بو ثروتدن دوزگون درس آلمالی دیرلار. شاعیر و یازاری اوچ تکلیف بوینوندادیر: دیل، دوشونجه و دویغو. یازار و شاعیرین اساس وظیفه سی دیلین گوجلنمه سی، گؤزللشمه سی و گئنیشلنمه سی دیر. او چالیشیغی ایله دیلی گونوگوندن گوجلندیریر و گله جک اوچون حاضیرلاییر. عینی حالدا عادی حالدان یوکسک بیر سویه ده مساله لری: اجتماعی، سیاسی و باشقا قونولاری دوشونوب و اونلاری توپلومدا یایمالی دیر. آنجاق قاباقدا سایدیغیم ایکی تکلیفی اؤز هنری و استعدادی ایله ائله اورتایا قویمالیدیر کی اوخوجودا هیجان یاراتسین، اونو ذوقا گتیرسین و بئله لیکله اؤز ائتکیسینی بوراخسین. یعنی اوخوجونو دویغولاندیراراق حرکته گتیرسین؛ یوخسا اثری قالارقی اولماییر.
گؤروروک ملی حکومت چاغیندا، بو گوجلو ادبیاتلا برابر دیلیمیز ده چیچکله نیر، ایره لی گئدیر، گلیشیر. دیلیمیز یاد سؤزجوکلردن آرینیر. گرامر دوزگون ایشله نیلیر. سئویندیریجی دوروم ائله بودور کی بو ادبیات باجارا بیلدی و بو تکلیفی یئرینه یئتیرسین. دیلیمیز گؤستردی کی باجارا بیلر بیر رسمی دیل کیمی تکجه شعرده و ادبیاتدا قوللانماسین، بلکه تامام اداره لرده، ایش یئرلرینده، مطبوعاتدا، علمی ساحه لرده ده انسانلارا یاردیمچی اولسون. بوگون ده بو گوج، بو گؤزللیک الده دیر. دیلیمیزین رسمی اولماسینی سسلنمه لی ییک. رسمی اولماغا تامام اؤزللیکلری الده دیر. زنگین و اسکیدن قالان و بوگونون احتیاجلاریلا آیاقلاشان دیلیمیز وار.
سون سؤز
عزیزلریم بوگون دونیادا نه خبرلر کئچیر گؤروروک. جانلی صورتده اورتادوغودا نه لر اولور شاهیدیک. بیر بالاجا اؤزوموزه گلمه لی ییک. باخین قره باغ ۴۴ گونده آزاد اولور. سوریه ۱۲ گونده بیر بؤیوک قان ایچن جاناواری قووالیر. ۵ میلیون دیدرگین- قاچاق اولان خالق اؤز ائوینه قاییدیر. بئله بیر دورومو گؤردوکده اؤزوموزه گلمه لی ییک.
آنجاق علمه، کیملیییمیزه، وارلیفیمیزا سلاحلانمالی ییک. بیلمه لی ییک نه لر ایسته ییریک. رضاشاهی گتیرنلر چالیشیب بیزیم کؤکوموزه تیشه وورسونلار. بیر قوندارما و جعلی تاریخ یاراداراق ایران خالقلارینا حاکیم قویدولار. بیزیم تاریخیمزی، دیلیمیزی، ادبیاتیمیزی داهادیلار. بیر میللتین دیلینی، هویتینی، تاریخ و ادبیاتینی آلسالار او میللتی اؤلدورموشلر. بونلاردا بئله ائتمیشلر؛ بیزی تحقیر ائتمیشلر× بیزه آذری دئمکله وارلیغیمیزی دانمیشلار، جوک لار دوزلتمیشلر. بیزی تحقیر ائتمکله دالا چکدیرمیشلر. آنجاق میللتیمیزه بونو دئمه لی ییک کی: آهای آذربایجان تورکلری بیزلرین ائله گؤزل دیلیمیز واردیر کی دونیانین ان اؤنملی دیلچی عالیملرین بو دیلی بیر معجزه کیمی بیلیب اونون قارشیندا دیزه چؤکورلر. بو دیلیمیز. تاریخه گلدیکده بیز ۲۵۰۰ ایل یوخ ۷۰۰۰ ایللیک بیر تاریخه مالیک ایک. بونو آذربایجانین هر بیر قاریش توپراغیندا عابیده لری تثبیت ائدیر. ادبیاتیمیزا گلدیکده، بیز سلجوقلارلا، موغوللارلا بو توپراقلارا گلمه میشیک. مندن سوراندا کی هانی سیزین حافظ، سعدی و فردوسی لاریز. من سینه گریب دئمه لی ییک: هله فردوسی، رودکی و رقیقی دونیایا گلمه دن ۲۰۰ ایل اؤنجه دن آذربایجاندا بؤیوک بؤیوک اثرلر نثر و نظم فورمتینده یازیلیب. بیزین آی تگین، شیخ اینانج کیمی یازارلاریمیز اولوب، اوسط.ره لریمیز یوزلرجه کتابلاردا یازیلیب. بیزده تورک دیلینده مینلرجه علمی – ادبی - فلسفی کتابلار واردیر. دونیانین بیرینجی جراحلیق کتابی تورکجه ۹۰۰ ایل اؤنجه همین عرب-تورک الیفباسیندا یازیلمیشدیر. اکینچی لیک، مال-داوارلیق بسله مک ۱۰۰۰ ایل بوندان اؤنجه یازیلمیشدیر. علامه زمخشری لر، ابن مهنالار بیزه دیلچسلیک اؤیرتمیشلر. دیوانلار یازمیشلار. بیر سیرا حتا بؤیوک عالیم ادیبلریمیز هله ده وار اؤزلرین ایتیریب فارسلارین تبلیغاتلاری قارشیندا تحقیر اولونموش کیمی ۶۰۰-۷۰۰ ایللیک بیر ادبیات تاریخینه کیفایتله نیرلر. دللی نه دیر؟:
۱۰۰ ایلدن آرتیقدیر کی دیلیمیزی کسیبلر، تورک دیلینی قدغن ائدیب هئچ بیر کیتانا یاییملانما امکانی وئرمیرلر. یازیق میللتیمیز هاردان بو معلوماتی الده ائتسین؟ تاسوفلر و یئنه تاسوفلر – آذربایجان جمهوروسوندا و تورکیه جمهوروسوندا دا باشقا مسئله لردن آسیلی اولاراق – بو ادبیاتین درینلیکلریندن خبرسیزدیرلر. ۳۷۰۰۰ ایلازما اثرلرین هله میندن بیری چاپ اولماییب، آیاغا دورمالی ییق. مدنی فعالیت گؤسترمه ییک. میللتیمیزی یاراقلاندیرمالی ییق. بابالاریمیزین – آنالاریمیزین درین دوشونجه لری، بیلیملری و الده ائتدیکلرینی بیزلرده اؤیرنمه لی ییک. او زامان کیم بیزه دئیه بیلر: هانی سیزده سعدی حافظ فردوسی؟ بیزدن اونلاردان دوشونجه لی عالیملر، فیلس.فلار، واردیر: علامه زمخشریلر، نبریزلی ابن مهنالار، خواجه دهانیلار، خواجه فقیه تبریزیلر، گنجه لی نظامی لار، تورکجه یازان بؤیوک شاعیرلریمیز، منجم لریمیز، طبیبلریمیز و عالیملریمیز وار. بیز بو دوشونجه لری آنلاشمالی ییق. دیلیمیزی، تاریخیمیزی و ادبیاتیمیزی الیمیزدن آلسالار داها هئچ زادیمیز قالمیر. اوندا بیزی ده نوخود کیمی هر آشا سالارلار!
باشقا سؤز:
گؤردویونوز کیمی دونیادا اولان دییشیکلیکلر هیزله ایره لی گئدیر. بیز ده بو دونیا ایله ایلگیمیزی ساخلامالی ییق. تورک دونیاسی بیرله شیر. کئچن ایللرده اورتاق تورک الیفاسی یاراندی و تام تورک اؤلکه لری خزلرینی بیرلشدیردیلر. بو عمل چوخ مثبت و مدرینیته یه گئدیش یولودور. اوچ ایل بوندان اؤنجه عموم تورک تاریخی کتابی یازیلاراق تورک اؤلکه لریندن درسلیک کیمی اوخونماغا باشلامیش. بو دا گؤزل بیر آددیمدیر. بو ایل اورتاق تورک پرچمی قبول اولوندو. یول هله داوام تاپیر. تورک اؤلکه لرین مشترک پولو یولدادیر. مشترک توران قوشونو یولدادیر. آذربایجان دا بو تورک اؤلکه لری آراسیندا باشدا دایانیب. بیز ایران آذربایجانی بوندان گئریده قالابیلمه ریک. دوستلار اؤزوموزه گلمک واختی دیر.
مدنی فعالیت یولوموزدور. سهند ورزشگاهیندا ۱۰۰ مین انسان باغیریر: تورک درلینده مدرسه – اولمالی دیر هر کسه! بو هارایی خیاوانلارا چکمه لی ییک. اورکدن خالقینمیزا باغلانیب
آلدانمایاق: باخین ۴۵ ایلدیر جمهوری اسلامی ساوادسیزلیغی آرادان آپارا بیلمه ییب: بیر حالداکی اسلام اقرا سؤزو ایله میدانا گلمیش، یعنی اوخو! کتابی قورآن دیر یعنی اوخومالی. آما بو حکومت اقرا و قرآن لا میدانا گلدیگی حالدا ۴۵ ایلده ساواد گتیره بیلمهمیش، دلیلی تکجه بیردانادیر: ایران میللتلرینه فارسی دیلینی – یابانجی بیر دیل اؤیرتمه یی ساوادلی اولماق بیلیر. بیر حالداکی آنادیلینده درس اوخوماق امکانی اولدوقدا بیر ایلده- بوگونکو امکانلارلا – مومکوندور. آنادیلی آناسودو ایله جانا گیریب تکجه اؤلوم اونو جاندان چیخارا بیلر.
بونلاردان بیزی محروم قویانلاری گئنوساید ائدنلر جرگه سینده تانییریق. بونلار هله ده مدنی قتل عاملارا فرمان وئریرلر.
اؤزوموزه گلمک زامانی چاتیبدیر.
ساغ قالین!
*****************
**************
*********
عزیزلریم، بیزیم ادبیاتیمیز 1200 ایل بوندان اؤنجه دن گوجلو اثرلر واردیر. شان قیزی داستانی 600 صحیفه لیک بیر اثر – 4 روماندان باشلامیش اولان اسطورهلریمیزی تمثیل ائدن بؤیوک اثردیر. بو اثر 243 قمریده یعنی 1201 ایل بوندان اؤنجه یازییا آلینمیشدیر. بوندان علاوه همین 1200 ایل اؤنجه ایللرینده نئچه دیرلی و بؤیوک کتابلاریمیز یازیلمیش. هله فردوسی، رودکی و دقیقی دونیایا گلمزدن 200 ایل قاباق، بیزیم آذربایجانیمیزدا تورکجه کتابلار یازیلیبدیر. شان قیزی داستانی، نوم بیتیک و خزر لوحهلری بونلاردان اؤرنکلردیر. اؤزوموزو تانیماغا باشلامالیییق. دیل هر بیر انسانین کیملیگی، شخصیتی ساییلیرو جامعه شناسلار، روانشناسلار انسانین شخصیتینی 4 عاملدن گؤرورلر: دیل، اینام، اجتماعی دوروم و اخلاق. بونلارین هامیسی دیل واسیطهسیله اله گلیر. اجتماعی دورومو الده ائتمک اوچون دیل طریقیله درس اوخویوب یا بیر ایشده مهارت قازانیر. اخلاق و رفتار دا دیل واسیطهسیله اله گلیر. اینام و اعتقاد – ایستر دین اولسون یا هر بیر ایدئولوژی، یئنه دیل طریقیله قازانماق اولور.
بس عزیزلریم دیلیمیزی دوشونک، اوندان دوزگون یارارلاناق و اساس ایستهییمیزلرین سیراسیندا دیلیمیزی ده ایستهمهلیییک و سئومهلیییک.
آذربایجان ادبیاتی، تاریخی و اینجه صنعتی