آذربایجان چاغداش شعری
عبداله مرادی
خلق شاعيري
نه خـانلاريـن، نه بئـيلـريـن
نه بير قودورغان[1] سولطانين
قـارشـي سـينـدا اگيـلميـشم
نـه قوللـوغونـدا دور موشام.
نه بـويلانـيب پيـشيـك كيمـي
سـورفاسـينا گـؤزتيـكميشـم
نـه ال لـريـنـدهن پـاي آلـيـب
سوموك اوتوب قودورموشام.
قيزيل، گوموش قاب قاجاغين
دادلـي، دادلـي يـئـمـكلــري
آنجــاق منـهقان قوسـدورار
سـانـجـيـلادار، كـسـرمـنـي.
اؤزگهلـرين سورفـاسـيندان
ال اوزاديـب تــوتـسامتـيكـه
آغــي1 كيـمـي دهلــر مــنـي
دوغـرايـار اؤلـدورهر مـنـي.
اومسامدا پاي اؤز خالقيمين
وارليغيندان پـاي اومموشام
مـنـه مـقـدس ديـر اونــون
قيزغين اتي، ايـستي جـانـي.
بالدان شيرينـدير من اوچـون
سؤيود لويون كؤلگه سـينـده
ميلچـك لري كـئف لنديـطرهن
يـاغـلي قـاتيـغـيطن آيـرانــي.
من بير اوُوج دن نـَن اؤتـور
اله بـاخـان تـويـوق كيــمي
نين بوجاغـينـدا سيخـيليـب
بويون بوروب ياتماميـشام.
مـنـليـگـيـمـي، وارلـيغـيـمـي
ميندارلايـيب قـاتـمامـيـشـام
ايلـقــاريــمــي،1 اينـامـيـمـي
يوز آلـتينا2 سـاتـمامـيـشـام.
سـانماكي مـن اؤزباشــينا
قارنيني قات قات پيي باسـان
او درد سيز هذيانچي كيمي
دردسـيز لييـمدهن يـازارام.
يوخسادا نـازلـي قـيـزلاريـن
گـؤزهل ليـيندن سـؤز آچـيـپ
يا توخلوغومـدان گئيـيـريـب
گئيـيرمهيـي سـؤز سانـارام.
چتين سيناقلاردان1 چيخيب
قانلي دؤيوشلر گؤرمـوشم
حـادثـهلـر تــاپـداغـيـنــدا
عؤمور بويو تاپدانمـيشام2.
اورهك يـاغـين اريـتميـشم
قارانليقي سؤكمك اوچـون
بيرزينه گؤز چيراغ كـيمـي
يئلده، كولكـده يـانميـشـام.
گؤز آچميشام درد گؤرموشم
اؤز آنـامـيـن امـجگـيـنـدهن
سود يـئرينـه درد امـميـشم
گلديكـجه درده دولمـوشـام.
قارا زامان دئيـرماني نـيـن
ديـشـلريـنين آلتـيــند ا مـن
بير دن كيمي دارتينمـيشـام
سونراسي شاعير اولموشام.
من نئجه گولدن سؤز آچيب؟
من نئجه ياردان سؤيلـهييم
من نئجه بوش سؤزلرايلـن،
اؤز خالقيمين باشين قاتـيم؟
من نئجه دردلي خالقـيـمي،
يونگول سؤزايلن آلداديـم؟
اوتانماييب هذيان قوشـوب
دوز يئرينه يالان ساتـيـم؟!
كـؤهـنه ناغـيـل لاردا گـلن
خوليـالي عـالـمـده گــزهن
دئودن، پريدن سؤيلهمـك
اينـدي داها گـولمهلـي دير.
آدام دونـونـدا د ئــو اولان
اؤز عصريميزده آز دگـيل!
كيم، قورخولو، بوينوزلو دئو
اونون يـانـيـندا پـري ديـر!
گـؤزهل ليـيي من دانـميرام
من ده گؤزهل وورغونويام1
من ده گؤزهلليك سئـوَهَرك
پـايـيــمـجا ايـلـهـام آلارام.
مـن ده اسـنده يـاز يـئـلي
بير يئني احـسـاس تاپارام
آچـاندا داغـلار چـيـچـگي
مـن ده قـرارسـيزلايـارام.
منـيـم ده قـيلـدان آسـيلان
بـودلي وورغـون كؤنـلومو
نازلي گؤزهل لر دينديريـب
سوزگون باخيشلار تيترهديب.
اونلاري گؤرمـكدن اؤتـور
منيم ده صـبريم كـسـيليب
يولدا دوران سؤيود كيـمي
مـنـيم ده ديـزلريم اسـيب.
منيم ده شعريمده ياشيـر
بـيـر آلاگؤز خـاطيرهسي
سطـيرلـريـنده گـؤرونور
ايتگينبير آرزي نين ايزي.
رؤيـالار اوسـته قـورولان
گؤزهل ليـكلر دونـياسيندا
منـيده چـوخ دولانـديريب
شـعريمين ايلـهام پريسي.
سئومك، سئويلمك انسانين
ايكـي بؤيوك قدرتـي ديـر
اولـماسابـونلار كيمسهده
انـسانـليغا بيريـوكدور او.
طـبـيـعتـيـن جـلــوهلــري
گول اوزلـولر گؤزهل لييـي
بيركيمسه يه خوش گلمهسه
انسان دگـيل كؤتوكدور او.
آمـما بـوگـون مـنيـمده بـير
زنـجـيـرلـريـلـن آسـلانــان
چيـئيـنلريـمـده يـئـرســالان
« دوشونجه » آدلي يـوكواريم.
او دور كي گاهدان دا گرهك
آيــاقـلايـاماؤز كـؤنـلــومــو
يوخـسـابـوتـون يـالان اولار
شــرافــتـيــم، اعـتـبــاريــم.
اينـدي بـودورمنيم سـؤزوم
مـن خالقـيـمين شاعـيرييم
تـكـجـه اونـا ايـنـانـمـيشـام
آنـجـاق اونـا بــاش ايـهرم.
شـعـريمين ايـلهـام قايـناغـي1
اؤز خالقـيمين وارليـغــيـديـر
اودور مـنـه قـيـمـت وئـرهن
يــادائــلـلي نـي نِـئـيـلَيــَهرم.
قوي مني سينديرسين زامان
قوي منـي اينجيتـسين فلـك
ائل قـايغـيسـي1 چـكنلريـن
اورهكلـري قـانـلـي گـرهك.
بيريورولـماز يولـچو كـيمي
من بو يولون يولچوسـويـام
يـولـدان ائـده بـيـلـمـز مني
چؤكسه دومان، قوپسا كولك.
مــنـليـگيـمي اونـوتـمـارام
ايــلقـاريـمـدانال چـكمـرم
ترسـه فـلــك قـارا زامــان
مـيـن فيـرتانا2 اويـناسـا دا.
اودلــو، آلــولــو گــوللهلــر
باغـريـميشانشان دلسهده
ايـتـي قـليـجلار جـيسمـيمي
ديـليـم، ديـليـم دوغـراسادا.
اسفند 69
عبدا... حسین زاده
پري كندي
يوْللارين باغليدي كندين نئجه ويراندي پري
سو دوْنوب قار تؤكولور گؤر نئجه بوراندي پري
بولبولون يوخدو ولي بايقوش اوخور چوخ اوجادان
قارقالار چوخدولا بير گؤر نه غزلخواندي پري
گئجهلر يوخلاميرام يئللر اسير قوردلار هورور
باغلارين قار آلوبان داغلاري طوفاندي پري
هر كس هر موقع اگر گلسه بورا بير يئردن
اوِّلي يوخ ولي آخرده پشيماندي پري
گؤگلوم ايستير ايكي گون من ده گئديم ياري گؤروم
قوي گئديم يوللارين آچ بو اورهگيم قاندي پري
عاشق اولدوم گؤزهله داي دئمهديم آدين اونون
لبلري لاله كيمي گؤزلري جئيراندي پري
گئتدي او آهو باخيشلي ولي ياددان چيخماز
خاطره وار اورهگيمده ايشيم افغاندي پري
چوخدو مهپارهلرين؛ عشوهگر و ناز ساتان
بعضي گولاوزلولرين تكهي دوراندي پري
گر شراب اولسادا يار اولسادا راضي دگيلم
داشلاري اولسا قيزيلدان منه زنداني پري
سن سمندي دئيورهن سؤزلروي كيم آلاجاق
زنجانين شاعيريسن بو بالا ديواندي پري.
مجتبی پویا(کؤچوره ن)
بير اوچايديم بو چيرپينان يئلينن
باغلاشايديم داغدان آشان سئلينن
آغلاشايديم اوزاق دوشن ائلينن
بير گؤرئيديم آيريليغي كيم سالدي
اؤلكه ميزده كيم قيريلدي كيم قالدي !؟
( م . شهريار)
اودلار يوردو نه بلالي باشين وار ،
قانلار هوْپموش توْرپاغين وار ، داشين وار ،
تاريخ بيلر سنين نئچه ياشين وار
نه آچيلار نه آغريلار گؤرموسن
مردانه تك بونا سينا گرميسن
تاريخيني واراقليياق بير آنليق
گوندوزلرين چوخ اوْلموشدور قارانليق
داغلاريندان چكيلمه ميش دومانليق
قرينه لر گليب كئچدي گؤزومده ن
خيال چاپير ، خبريم يوخ اؤزومده ن .
زردوشت له باغليسان اوْدلار وطني
شرليه بيلمه دي اهريمن سني
مين ايللر باشيندان گليب كئچه ني
من نئجه سؤز تاپيب ، نئجه وصف ائديم
بو يوكسك زيروه يه نه يوْللا گئديم ؟
قوي چاتسين كؤمهيه ايلهام پري سي
اوْلوم هر كلمه نين ، سؤزون حريصي
گؤره ك نه گؤسترير ايشين گئريسي
دؤشسه ده ساچيما دالغا – دالغا ده ن
قلم سخاوتين كسمه سين منده ن .
اوْدلار يوردو ! اوْد الندي باشينا
قوربان اوْلوم تورپاغينا داشينا
چاتديرميسان مني كاميل ياشينا
نور وئرميسن گؤزلريمه ازلده ن
دوْيارام مي سنين كيمي گؤزه لده ن ؟
تاريخي اوخودوق بيز زامان – زامان
قديم قوبستانين قايالاريندان
صورتي داشلارا حكّ اوْلان اينسان،
بيزه خبر وئردي كئچميشي ميزده ن
عصيرلر ياشيدي گرديشيميزد ه ن .
دده قورقود بويلاريندا بوْي آتديق
مين ايللرين تاريخيني ياراتديق
هميشه ده آزادليغا جان آتديق
بو يوللاردا تؤكولسه ده قانيميز
آزالمادي شؤهره تيميز ، شانيميز.
بير واخت اولو هؤرموز اوْلدو يار بيزه ،
نورلو ايشيق وئردي گؤزلريميزه ،
چاليشديق گئجه ني قاتيب گوندوزه ،
نعمت لر ياراتديق ، تاخيل دا اكديك ،
داغلارين دؤشونده ن يوللار دا چكديك .
سوْراغلاديم خالقيمين اجداديني ،
تاريخ چكدي «جاوانشير »ين آديني ،
ايتيلدي يادداشيني ياديني ،
عصيرلرده ن سوْراغ گلدي چاپاراق ،
آذريلر تورپاغيدير بو تورپاق .
قوچ كور اوْغلو صدا سالدي جاهانا ،
هر آدديمدا ظفر چالدي دوْشمانا ،
رونق اوْلدو آنام آذربايجانا ،
دوزلر اؤتدو، دره گئچدي، داغ آشدي ،
ايگيت آدي ديلدْن ديله دوْلاشدي .
فقط اوْدلار يوردو دردين چوْخ اوْلدو
خالقين آجليقدادا گؤزو توْخ اوْلدو
هر ظفرين دوشمانينا اوْخ اوْلدو
موخنث لر وارينا گؤز تيكديلر ،
بو سببده ن بعضاً ده قان تؤكدولر .
حسین منزوی
بیر نئچه بایاتی و باشقا شعرلر
حالیم یامان اولدو، گل،
صبریم تالان اولدو گل؛
پیچاق سومویه ده یدی،
اوره ییم قان اولدو گل!
بیلمه ین وار، بیلن وار،
گولمه ین وار، گولن وار،
اوره ییم سس ائشیدیر،
ائله بیل کی گلن وار.
قاشین گؤزه ن یاراشیر،
آغزین سؤزه ن یاراشیر،
هر بیر زادین یئرینده،
اؤزون اؤزه ن یاراشیر
***
شاختا! سنه کیم دئدی گؤیدن یئره اندیر قاری؟
کولک! سنه کیم دئدی هووخور سپه لندیر قاری؟
باخ ایندی چوخ یاغماغینان گؤر نئجه جبران ائدیر،
آزجا اگر بو ایل قیشین ائیله دی تاخیر قاری.
آغ آپپاغی، لاپار – لاپار شیشه دالیندان قیشین،
یایدا آغاجلاردان ائنن پامبیغا بنزه ر قاری.
حتما اولور بو شاختانین هر دولوسو بیر چرک،
ایندی کی گلدی چکمه گه ، هر بیری بیر سیر قاری.
دؤوره دوشوبدو قیش یئنه ، یوخدو قورتولماق اوندان،
بو قارین بیر شاختاسی وار، بو شاختانین بیر قاری. (1370)
***
گولمه گوله، گول اوتانیر،
باخما گونه، آلوولانیر؛
زولفون اسیر، ائله بیل کی،
عطیر شوشه سی جالانیر.
رفده کی آینالار سنی،
قافداکی آینالار تانیر.
یول دا کی گئتمکدی ایشی،
سنی گؤره نده دایانیر.
نهجه کی قیسسالیر عؤمور،
سنین ناغیلیم اوزانیر.
یایدا پاییزلامیش کؤنول،
سن گول آچاندا یازلانیر
گؤزون دریا فانیسی تک،
دومانلار دالیندا یانیر.
لابود اوتورور اوره یه،
سؤز کی اوره کدن قووزانیر.
حسنونه منجه کیم بیلیر،
شعریمی سمجه کیم تانیر؟! (1373)
***
اوزاق یوللاردان گلن یار،
یاخین اوتو، اوزاق گزمه!
آتیل آرخی، آش دوواری،
داخی مندن ایراق گزمه!
اولدوزونان آیاق اولوب،
گونوز باتدین ، گئجه چیخدین،
قارا بولودلو یوللاری،
گئجه با شا نئجه چیخدین؟
گل اوتو بیر دانیش گؤروم،
هاردان گئتدین، هاردان گلدین؟
هانسی دؤنگه لردن دؤنوب،
هانسی گدیکلردن گلدین؟
دانیش گؤروم، کیمی گؤردون،
ایتیب یولدا قالمیشلاردان.
نئجه یوللار، قیرغی قاناد،
قاطیر دیرناق سالمیشلاران؟
سن گئدنده باش توتمایان،
بیر سفری یادا سالدیم،
قاتار گئتدی ، یئر دایاندی،
سن گئتدین، من یئرده قالدیم.
آرزیلار سنسیز باتمیشدی،
قان آخارلی آرازیمدا؛
چیغیرتیلار بوغولموشدو،
بغض باسمیش بوغازیمدا.
قاتارینان گئده ن گؤزهل!
یولون آغزی پرپی، سایان،
منی مندن ائده ن گؤزه ل،
منسیز گئتمه، بیرجه دایان!
قار بوروموش داغلارا باخ،
قیرو باسمیش باغلارا باخ!،
عؤمور وارکن سیلینمه ین،
سینمده کی داغلارا باخ! (1372)
***
کسیر قیلینج کیمی گوللری آیاز،
هانی یاشیل دونلو چمن، هانی یاز؟
طبیعتدن اؤترو اوره ییم کئچیر،
گؤزه للیگی قانان منی قیناماز.
هانی بولبول لرین آذان دئمه سی،
گول بوتاسی یئرده قیلاندا ناماز؛
گؤیدن قاتار – قاتار کئچن دورنالار،
گؤلده جوت – جوت ایسکی گئده ن اؤرده ک – غاز.
باغین یاشیل پرده سیندن آسلانان،
اوزومدن شرابا ، هیپئیوادان قااپوتاز.
هانسی نرگیس، هانسی یاس، هانسی سوسن؟ -
بو تورپاقدا، چال تیکاندا گول آچماز؟
یئردن آلوو چیخیر، گؤیدن قان یاغیر؛
بو باغدا گول بیتمز، بولبول یاشاماز.
پاییز، قیشی بیر فصل اوزاقلاندیریر،
قیش گئدیر بیر فصل پاییزا پئشواز.
هله گونلر "کچل حمزه" ارین دیر،
ایتیب "دمیرچی اوغلو" ، یاتیب "خان ایواز".
هانی اوغراش پاشالارین اوستونه،
"عرب آتی" چاپان، "تانری تانیماز"؟
هانی "حیدربابا" گه دیگین آلان –
ورندیلی چیگنینده "ملک نیاز" ؟
بورویوب اؤلکه نی آغلاشماق سسی،
هانی آشیق، هانی ماهنی، هانی ساز؟
شنلیک غمه چؤنور، توی یاسا دؤنور،
هله ده آپاریر "سارا" نی "آراز" .
دریالار مورکب ، مئشه لر قلم،
شاعیریم! ائل – اوبا دردیندن یاز! (1373)
***
قوشماجا
او یان دره، بو یان دره،
گلین گئده ک کئچنلره.
گلین گولک، گلین دئیک،
گل اوخویاق، گل اوینایاق.
او یان قارا، بو یان قارا،
قارانتی نین تئلین تارا،
تاراق گتیر تاراقلایاق،
تاراقچی نی ساراقلایاق.
هاردا قالیب سوراقچیلار،
ائل بزه ین تاراقچیلار؟
تاراق دئییل، پیچاقدی بو،
پیچاق دئییل، اوراقدی بو.
پیچاق سو ایچدی، ایچمه دی،
اوراق کوتلدی، بیچمه دی.
بیچین چیلر قوجالدیلار،
اکین چیلر گیجالدیلار،
گیجالتما توتدو باغلاری،
وره م قوجاتدی داغلاری.
داغین باشی آغ – آپپاغی،
بسدس فلک، گل آشاغی.
گل آشاغی دولان گؤره ک!،
دولان گؤره ک کیمن فلک؟!
بؤیوک لری کؤتکله دین،
اوشاقلاری فلکله دین،
آی فلکین فلک لری،
قانلا دولو اتک لری،
قان آغلاغی اتک – اتک،
قان ایزینی دوتاق گئده ک.
گئده ک گؤره ک یولدا نه وار،
ساغدا نه وار، سولدا نه وار؟
سولدا نه واردی؟ تنگه لر،
ساغدا نه واردی؟ دؤنگه لر.
دؤنگه لرین دؤنرگه سی،
اؤلوم – ایتیملی جرگه سی.
باغچالاری گول آچمایان،
اوشاقلاری دیل آچمایان،
اؤلوم فلک، ایتیم فلک،
گؤروم قالان یئتیم فلک!
یئتیم گؤز آچدی آغلادی،
دیزلرینی قوجاقلادی،
طیفیل بالام گل آغلاشاق،
قول – بوینونا قوجاقلاشاق!
قوجاق – قوجاق قوجالمیشیق،
لاپ قورو یئرده قالمیشیق.
کیم ایسته ییب بیز قئییده ک،
گلن یولو بیر ده گئده ک؟
اوشاق کیمی ایمک لی یک،
ایمک دئمه، یئمک ائمه،
سؤزلریمه دئمک دئمه.
دال اگیلیب، بئل بوکولوب،
قاش آغاریب، دیش تؤکولوب.
تؤکولموشوک النمیشیک،
کفن لره بلنمیشیک.
او یان قه له، بو یان قه له،
گون ساییریق اؤلوم گله.
آی اؤلومون ملاکه سی،
گلیر قانادلارین سسی.
یاواش یاواش باتیر سسیم،
گلیر ، گلنمیر نفسیم.
قارانتی لار غلیظله نیر،
یورولموشام ، یوخوم گلیر.
آی یوخونو سوره ن کیشی،
سورچولرین یگنمیشی،
او یان قارا، بو یان قارا،
آپار منی دومانلارا...(1377)
***
علی بیانی
بیر شعر:
من دولویام ، شعر واراقیلا
هرگون بیر واراق دوشور مندن
یونگولله شیر جانیم.
آغاجلار کیمی، یاغیشیم وار
قیشیم وار منیم
خیالیمین یازیندا
اویانیرام، یارپاقلانیرام، ترله ییره م
سونرا،
شعرلریم یارپاق یارپاق اله نیر منیم
دؤزورم یئنی دن
گول آچیب واراقلانماغا
آمما هله،
آغاجلاری اوخومالی یام
حتی یارپاقلاری...
***
یاشیل - عسگر علیایی کلیان
ایندی بیر شعر:
گؤزه ل وطنیمسن، ائل دیاریمسان،
اولو بابالاردان یادیگاریمسان،
عزیز سئوگیلیمسن، نازلی یاریمسان،
ایستکلی وطنیم، آذربایجانیم!
بوگون دیریلیگیم باغلیدیر سنه،
اوره ییم چیرپینار داغلاردا چنه،
جان فدا ائده رم سن تک وطنه،
آی گؤزه ل گولشنیم، آذربایجانیم!
اوره کدن ایسته رم قیشین یاز اولسون،
باشی نین محنتی داها آز اولسون،
بوتون ائللری نین کئفی ساز اولسون،
آی "یاشیل" چمنیم، آذربابیجانیم!
***
عباس بابایی
باغریمی یاردی غم – آشیق! زخمه نی کارلی وور تارا؛
روحومو ماهنیلار کیمی سسلن آپار اوزاقلارا.
چک بو دیار غمدن اول لاله بزه کلی داغلارا،
اونداکی توستو چکمه ییب پرده سین آسمانلارا.
روحومو یاردیم ائیله تا بلکه صدای تاریلن،
بیرده قاناد چالیب – گئدیب، دشت موغانی آختارا.
اونداکی باتماییب موغان اؤلکه سی یوز ناحاق قانا،
اونداکی خان چوبان گولور باخچادا باغلانان بارا.
اونداکی آخماییبدی سئل، قامتی گئیمه ییب قارا،
نازیله تئللرین داریر، سئلده بوغولمامیش سارا.
***
یاشار زنگانلی
بیر سورو یاکریم
یئتیشدیلر یولدان
سکی نین قیراغیندا
تسبیح گؤتوروب
ده نه – ده نه اوچوردورام
یاکریک
یاکریم
یاکریم-
***
آذربایجان ادبیاتی، تاریخی و اینجه صنعتی