نگار خیاوی و اللریمده اللی بارماق
نيگار خیاوی نین "الیمده اللی بارماق" کتابی
چاغداش ادبياتيميزين گؤركملي، دوشونجه لي و دويغولو شاعيره سي، نيگار خياوي، بوگون آذربايجانيميزين آدلي- سانلي بير قيزي كيمي تانينير. اونون ياراتديغي اثرلر و شعرلر، هر آذربايجانلينين اورهييني آليشديريب، اوندا وطن سئوگيسي، اينسان سئوهرليك و سئوگي دويغولاريني اويادير. بو گون نيگارخانيمي دؤرد شعر دفتري و ايكي چئويرمه اثريله تانيييريق؛ شعر دفترلري: 1) منيم شعريم، 2) كؤلگهدهكي سس 3) شهر جيريغيندا نيگار 4) الیمده اللی بارماق و چئويرمه لري دوكتور غلامحسين ساعدي نين "بَيَل عزاليلاري" ايله "توپ" روماني دير[1]. نيگار خانيم «منيم شعريم» كيتابيندان «كؤلگهدهكي سس» دفترينه قدهر اوزون بير يولو شعريت عالمينده دويغو و دوشونجه كؤرپوسوندان كئچيب و ساده بير دونيادان، ساده ديلدن، دوشونجه، حكمت، توپلومسال گؤروشلري الده ائتمك اوچون پيتلاشيق بير شاعيرانه دونيايا آدديملاميشدير. نگارین شعرلری گلیشینده بیر حرکت و اولغونلاشما و گلیشمه گؤز اؤنونده جانلانیر. آنجاق سون کتابینا گلدیکده، ایلک اؤنجه گؤزه ل بیر سانجاقلاما ایله – یاشماق طرفیندن – اوز اوزه گلیریک. بو یازی قیسسالیغینا باخمایاراق، معنالی و گؤزه لدیر و او دا "نفرت قوسومو!" دور. بو باخیشلا نگارین سون اثرینی آراشدیرماغا گیریشیرم. بو آراشدیرما لازیمدیر؛ شاعیریمیز 11جی[2] شعری نین جوابینی تاپماسا، "عصیان" ائده جک. بیر پارانتز آچیرام، فارس شعرینده فروغ فرخزاد بیزیم نگار کیمی اولغونلاشما پروسئسینی گلیشمیشدیر. او، "دیوار"، "اسیر"، "عصیان" شعر دفترلریله "تولدی دیگر" شعرینه یوکسه لیب ، ابدیته قووشموشدور. بو اولغونلاشما، دیل – دوشونجه و دویغو ایله برابر ایره لی گئتمیشدیر. من حئییف سیله نیرم کی 50 ایل فروغدان سونرا گلن شاعیر، همان پروسئسی ایزله ییر و همان یولو گئدیر و آنجاق بوگون اونون "عصیان" یئرینی آلیر. منجه، هر شاعیر بیرگون ده شعر اوخوماقدان چکینمه مه لیدیر. شعر اوخوماق شاعیری ایشیدیر، او هرگون شعرله یاشاماسی گره کیر. اؤزونون ایره لی گئتمه یینه یول آرامالیدیر. آنجاق تاسفلر اولسون کی بیزیم ادبی تنقیدیمیز اولمادیغی، بیر سیرا شاعیرلریمیزین الدن وئرمه سیله سونوجلانیبدیر. دوغرودان دا هرزمان "سحر خانیم"ین شعرلرینه و گئدیشینه باخاندا ایستر – ایسته مز گؤزولریم دولور. چونکی بیز بئله بؤیوک بیر شاعیریمیزی الدن وئرمیشیک؛ و نه راحات دا اوتورموشوق؟! اولماسین کی نگاری دا الدن وئره ک!! سحر خانیم عرفانا چکیلمکله، بیر ادیب اولدو! و... من بو مقاله نی یازمادا بو بوشلوغو دولدورماغا چالیشیرام.
نگار خیاوی، ايلك دفترينده مين سورغو ايلا اوز- اوزهگلير، حقيقتي آراماق ايستهيير، وارليغي، عشقي آختارير، گونشله، آيلا، اولدوزلا دانيشير، شاعيرليك اوچون بلكه ده ايلك آدديملاردير بونلار. اؤزونو سينايير، اؤزونه آرخالانير و خيال قوشونون قانادلاريلا اوچوشا چيخير و گاهدان گؤزل ده اوچوشلاري اولور. شاعيريميز، آنجاق بير قادين دير، هله ايللر و عصيرلر بويو آياقلاريندا و اللرينده ايزي قالان قانداللار هله اؤزونو گؤستهرير.آنجاق شاعيرين ديلي و سئچديگي بيان نورمو، هابئله فورمالاري شاعيرانهدير و يئنيديل دن يارارلاناراق، گؤزهل ايماژلار، تميز و دورو سؤزجوكلر قوللانير.[3] ديلي و سؤزلري ساده و روان اولاراق شاعيرانهدير.
بئله دوشونورم كي شاعير بو دفترينده هله اجتماعي گؤروشلره ال تاپماميش، هله اورهييله دانيشير؛ سئوگيدن اورهكدن، ياردان سؤز قوشور آنجاق توپلومدا اولان آخساقليغي دا گؤرور. شاعير دوغرودان دا ديل آچماغا تلهسير:
چوخ زاماندي
ديل آچماغا جان آتيرام
كؤتوكلهنيب بو داقلانيب
جانلانيرام
ديل آچيرام.
ديل آچديقدا، اجتماعي باخيشلارا ياخينلاشيب، دردلري، هئچ اولماسا سورغو – سوآلا آلير:
او گؤزه لليك سئوه ن اينسان
او گونش يوردونا محراب سالان اينسان
نئجه بير الجه چؤره ك قوومادا
گؤزدن دوشر اولدو؟
ايندي داها دردي ده تانيير، حقيقت لري گؤرور، ائلينه دؤيونن اورهيي، ائل درديني دويور و ائليني سسله مه يه اوز گتيرير و بو شاعير «يئني ليك نغمهسي» اوخوياراق كؤهنهليگي داغيديب، محو ائلهيير و ايكينجي دفتري اولان «كؤلگهدهكي سس» دفتريني يارادير. نيگارين بيرينجي شعر دفتري ساده ايديسه، «كؤلگهدهكي سس»[4] اثري درين باخيشلي، دونيا گؤروشلو بير شاعيرين اثري دير. اوندا دوشونجه عالمي، حكمت، توپلومسال گؤروشلر گؤز اؤنونده جانلانير. ديلي ساده اولورسادا معنالاري آغيردير. زامانين آغيرليغيني دا دويماق اولور. شاعيرين ایکینجی دفترينده بؤيوك و انساني قورخودان قورخولار واردير. شاعير حاقلي اولاراق هاوانين آغيرليغيني[5] (ص 28) دويور، معناسيز گولومسهمهلر، رياكار سالاملاردان (31)[6] قورخور و بيليركي ايتي پيچاقلار گيزلي-گيزلي دوغراماقدادير (ص 32). اينانيركي گوموش آي دارا چكيلير و گؤيون ماتملي ذيروهلرينده پاريل مجمعه دن پاييني گؤتورور (ص 34) شاعيرين قورخوسو جيبلرده گيزلهنن اللردن دير (ص 36) و اتي نين – سومويونون آرديندا گزينن گؤزلردن (ص 36). شاعير ياشماقلي نجابت لردن (ص 40) دانيشير و اينسانلارين اينسانليق دامارينين بيلگي سايار دويمه لرينده فيرلانماسيندان (ص 42). هر حالدا، شاعير آداملارين بيرهرينه قارغيش اوخويارسادا، اينسانليغين بيتوونه آلقيش اولسون دئيير (ص 54).
سانكي شاعير بورادا شعريميزده اولان سنت لره حمله گئترير، چوخلو شعارلاري يئرلي-ديبلي سوپورمك ايسته يير و اعتراض سسيني قالديرير. بئله بير دوشونجهيه ال تاپان شاعير، داها بو دفترينده عشقدن،سئوگي دن دانيشماق ايسته مه يير، بلكه سئوگي دن باغيش ديله يه رك، دردلردن دانيشماغي اوستون توتور:
آي... سئوگي!
آي اينسان ياراشيغي
مني باغيشلا
سنين سه پنجرهني آچماديغيما
مني باغيشلا!
شاعير داها قرينه لردن پاخير باسان زنجيرلري قيرماق ايسته يير و هرزادي آراماق فيكريندهدي. شاعيرين دونياسی داها بوش بوشونا گولوب – هيريلداماق يئري ديئيل. اونون دونياسي داها قارانليقدير، هاواسي اسگيك و اكسيژني آزدير:
هاوا آغيردير آغير
بئينيم اووولدايير
گؤزلريم ياغير.
نئيليرم؟ نئيليرم گولو – چيچهيي؟
گؤيوم گونش سيزدي
تورپاغيم سوسوز
هاوا آغيردير، آغير.
شاعيرين چئوره سينده اولان قارانليق گاهدان قورخولودور، چونكي گولومسه مه لر هاميسيني معناسيزدير و سالاملار رياكارانه! بو دونيادا سازاق اسير، قيلينج لي نفسلر آغاجلارين گووده سينه سوواشير و هامي يالقيزدير، يالقيز. بوراداديركي شاعير قورخور.[7]
شاعير، آدديم-آدديم ايرهلي گئدير، سانكي دولقونلاشير، بير زامان تانيماديغي اوچون ظولمتدن قورخورسا، ايندي قورخمايير، بلكه «گونش بايراغي»ني دا اله آلماق ايسته يير و اوخوجولارينا «ياشات!» دئيير و بئله ليكله نيگار خياوينين اوچونجو شعر دفتري اولان «شهرين جيزيغيندا نيگار...»[8] اثرينه چاتيريق. شاعير بو دفتريني «سلام» و «خوش گلدين» دييهرك، شعره بويلو اولدوغوندان دانيشير.
شاعير اولماق ايسته ين نيگار، «دونيا مطبخي»ندن باش قالديرير و ده يرلي بير شاعير كيمي اؤزونو گؤسته رير. نيگار، بورادا داها گؤركملي، ياراشيقلي و گوجلو آذربايجان شاعيريدير، ديلي گؤزهل، و وقارلي، مؤحكم، موضوعلاري آل – الوان و صنهتي ديل و فورم باخيميندان ساده ليكله برابر شاعيرانه دير. آنجاق آنا ديلينه باغلي اولاراق، شعاردان اوزاق شعر سؤيلهيير. اونا «سوس!» دئميشلر، آنجاق شاعيرليكده او سوسماميش...[9]
سونرا، شاعيريميز «شعريمه تشككور» اوخوياراق شعر دفتريني بيتيرير:
ساغ اول شعريم!
آلني آچيق،
اوزو آغ اول شعريم... ياشا!
نگارین سون دفتری منی سارسیدیر. اوندا بیر پارا یانلیشلار گئدیر. دیلیمیزین گؤزه للییی اونودولور، شعر شعار حالتی تاپیر، نفرت دوزگون معناسیندا یوخ؛ بلکه آشاغی صینیفلرین دیلینده اولان ماهیتی ایشه توتولور. باخین: بیر سیرا سؤزجوکلر شعریمیزه گیرمه مه لیدیر. بیرینجی شعرده، سانکی توپلومدان طلبکاردیر، یامان – یوغوزا چلمکله خالقی اویاتماق اولماز. یامان – سؤیوشلری شعره گتیرمکله، دیلی چیرکابلار ایچینده بوغماقدان علاوه بیر باشقا سونوجو اولمایاجاق. 14 جی صفحه ده، 16، 18، 19و باشقا صفحه لرده کی سؤزجوکلر ادبیاتیمیزا گیرمه مه سی داها یاخشی. بونلار نفرتی گؤسترمیر، بلکه ادبسیزلییی نشان وئریر و همان دئدیییم "عصیانی" جانلاندیریر. دئسم بیر نوع لومپن کولتورو ایشه آپاریلیر، اینانین کی اهانت قصدیم یوخ. باخین، حتا 4جی شعرینده بیر سیرا سؤزجوکلرله برابر، همان آشاغی صینیفلرین سؤزلرینی ایشله دیر: بیر طرفدن "مونتاژلاما"، "گیرپاژلاما" و او بیری طرفدن ده بو صفحه نین 6 و 9جو سطیرلرینده[10] ایشله نن سؤزجوکلرله ، من راضیلاشمیرام(حتی اؤرنک وئمه یه اوتانیرام!). دیلیمیزی لومپنلر دیلینه یاخینلاشدیرمایاق. ایکینجی شعری[11] ده اوخوجونو راضی سالا بیلمیر؛ آخی دوشمنی ده یامان – یوغوز، سؤیمکله میداندان چیخارماق اولماز، شعر دیلیمیز بس هانی؟ بیز بو دفترده گؤزه ل ایماژلارلا دا اوز – اوزه گلیریک، آنجاق بیزی راضی سالمیر. نگاردان باشقا بیر شئیلر گؤزله ییریک.
دفترین 19جی شعرلردن سونرا گلن شعرلر داها گؤزه لدیر. اوندا اولان نفرته ده یوز آلقیش! آنجاق نگار خالادان انتظاریمیز باشقادیر! من دئیردیم ده يرلي بير شاعيريميز، ادبيات دونياميزدا گزينير؛ آنجاق لازمدیر بیر بالاجا دونیامیزی گئنیشلندیره ک. هر حالدا نگار خیاوی چاغداش شعریمیزده یئری اوجادیر و یئنی اثرلر اوندان ایسته ییریک. اللري وار و باشی اوجا اولسون!
بورادا یازدیقلاریم بیر مقدمه کیمی دیر؛ اولورسا گلن مقاله ده بو قونونو آچیقلاماق ایسته ییرم.
[1]) غلامحسين ساعدي، بهيل عزاليلاري، چئويرن: نيگار خياوي، تيريز، 1382.
-) غلامحسين ساعدي، توپ، چئويرن: نيگار خياوي، تبريز، 1382.
[2] نگار خیاوی، الیمده اللی بارماق، 1386، ص26.
[3]) م. كريمي، اولدوزلار اله نير، اوميد زنجان - ياشيل خيال، زنجان، 1376.
[4]) نگار خياوي، كؤلگهدهكي سس، تهران، انتشارات انديشه نو، 1376 .
[5]) نيگار خياوي،منیم شعریم، تهران، 1375.
[6]) همان، ص 31.
[7]) كؤلگهدهكي سس، همان، ص 36 .
[8]) نيگار خياوي، شهرين جيريغيندا نيگار ... ، تبريز، 1383 .
[9]) همان، ص 67 .
[10] الیمده اللی بارماق، ص18.
[11] همان، ص16.
آذربایجان ادبیاتی، تاریخی و اینجه صنعتی