قیزیل قلم آذر      Qizil Qelem

منده سیغار ایکی جهان، من بو جهانه سیغمازام

گوهر لامکان منم، کون و مکانه سیغمازام.

عمادالدین نسیمی فلسفی باخیشلی، درین دوشونجه لی، اینجه روحلو انسان سئور شاعیریمیزدیر. نسیمی آذربایجان تورکجه سی نین ادبی لشمه ماهیتی نی عیارلاندیران شاعیریمیزدیر. آنجاق بو، او دئمک دپییلدیر کی آذربایجان کلاسیک ادبیاتی نین ایلک شاعیری دیر؛ یوخ، نسیمی دن ۳۰۰ ایل اؤنجه دن باشلاییب تورکجه شعر سؤیله ین شاعیرلریمیزین ساییسی ۲۰۰دن آرتیقدیر.

من ۴۰ ایل بوندان اؤنجه نسیمی حاققیندا ایکی جیلد کتاب نشر ائتدیم. بونو دئمک ایستردیم کی من بیر تکنیک آدامی – بیر مهندس اولاراق نسیمی نین شعرلریله ادبیات عالمینه و شعرعه ماراقلاندیم و بوگون بورادا ۱۲ جیلدلیک آذربایجان ادبیاتی تاریخی نی سیزه – نسیمی فستیوالینا تقدیم ائده جه ییم سببی ده نسیمی اولموشدور. منجه نسیمی آذربایجان ادبیاتیندا بیر یانان گونش اولاراق، دونیا ادبیاتیندا بیر پارلاق اولدوز کیمی تانیتدیرماغیمیز لازیمدیر.

نسیمی نین یاشاییش دورانی، تاریخین قارانلیق چاغلاریندان ساییلیر و نسیمی شعرلریله بو قارانلیق و ظلمته بیر ایلدیریم کیمی ایشیق ساچیر. او، دین بایراغی آلتیندا ساواشا دورورسا دا، انسان سئورلیگی اساس دوشونجه توتور. او زامان انسانلار شاهلار – سلطانلارین آیاقلاری آلتیندا ازیلیب و دین خرافه لر کورکونه بورونوب، انسانی ازمه یه چالیشان بیر زاماندا، نسیمی نین اعتراض سسی ظالیم لره و زاهیدلره قارشی یوکسه لیر. او قارا قووه لره قارشی محبت، سئوگی و انسان سئورلیک دوشونجه لرینی تبلیغ ائدیر.

تصوف دونیاسی خانقاهلاری – بیر خوانگاه – یعنی سفره خانا اولاراق سارایلار کناریندا سلطانلارا سیغینما یئری ائدیر. اما حروفیه طریقت چی لری خانقاه دئدیکده بیر گیزلی عصیان ائوی تعریف ائدیرلر. اورادا انسانی آزادلیغا، یئردن قوپاریب گؤیلرده اوچماغا چاغیریر. نسیمی اؤزو ده بیر یئرده دایانمادان چوخلو شهرلری گزیر، هر یانا گئدیر آزادلیق سئور، عدالت ایسته ین انسانلاری باشینا توپلاییر. اونلارا آزادلیق، عدالت و گؤزه للیک آیه لرینی اوخویور و نهایت جانینی بو یولدا فدا ائدیر. او، انسانلارین اوره ییندن قورخو فیکرین داغیدیر، خرافه لری پوزور، قرآن حرفلرینی انسانین صورتینده گؤرور و گؤزه للیک لری انسان حقی بیلیر و سؤیلور:

سنه بو حسن و جمالیله، کمالیله گؤروب

قورخدولار حق دئمه گه، دؤندولر انسان دئدیلر.

فیلسوف شاعیر بونو آندیرماق اوچون چتین یوللارا دوشور، آما بیر آن دا اولسون شوبهه یه دوشمور و اناالحق سسینی قالدیریر:

گر اناالحق سؤیله مکدن داره آسیلسام نه غم

بونجا منصورون آسیلمیش باشی بردار اوسته گؤر.***

دائم اناالحجق سؤیله رم، ایندی چو منصور اولموشام

کیمدیر منی بردار ائده ن، بو شهره مشهور اولموشام.

نسیمی نین اساس اؤزه للیگی، اونون جسارتله برابر آچیقجاسینا انسانی ده یرلندیرمه، ظالیم لره و زاهیدلر قارشیندا دایانماسی و انسان سئورلیگی قرآن حرفلرینده گؤردورودور کی نهایت چیغیریشی و چاغیریشی بئله اولور:

آدمده تجلی قیلدی الله   قیل آدمه سجده، اولما گمراه!

***