"یومولو گؤزلرین گؤزه للیک مزاری" کتابی
کتابی نین آچیلیش مراسیمی – دانشگاه زنجان – 7/12/97
هامینیزی سلاملاییرام. واختینیز خئیر!
بوگون گؤزَل بیر گوندور. دانشگاهین اؤیرنجی لریندن بیری – "یاشار پیرسلطان"، دانشگاهی بیتیردیکدن سونرا بیر بارلی آغاج کیمی میوه یه دولموش، بار گتیرمیش و بیر کتاب یازاراق یئنیدن دانشگاها دؤنموش تا میوه سینی یولداشلاریلا پایلاشیب بؤلوشسون. بوگون بو شعر دفتری – "یومولو گؤزلرین گؤزه للیک مزاری"نی واراقلاییب شعرلریندن ذوق آلماغا بورایا توپلانمیشیق. البتده مجری نین دئدیگینه قارشی، بیز بو شعر دفترینی نقد اوچون یوخ، بلکه تانیتیمی اوچون گلمیشیک. باشقا بیر واقتدا اونون نقدی اوچون ده سؤزوموز اولاجاقدیر. ایندی من بو دفتری واراقلاییب اونون گؤزهللیکلرینی آچیقلایاجاقام. ایلک اؤنجه یاشار پیرسلطانی تبریک ائدیرم و اونونچون باشاریلار دیلهییرم.
شاعیر دئدیکده شعر قوشانا دئییریک. پس شعر نئجه اولمالیدیر؟ چوخ ساده صورتده شعر، اوچ دال ایله باشلانان اؤزَللیکلری داشیماسی لازیمدیر. بو اوچ عنصور بونلاریدیر: دیل، دوشونجه و دویغو. شاعیرین قارشیندا دایانان بو اوچ عنصر حاققیندا وظیفهلری نهدیر؟
ایلک پلاندا دیل دایانیر. شاعیر دیلی بزهمک، گؤزَللشدیرمک، اینجهلهمک وظیفه سینی بوینونا آلمالیدیر. بوندان اؤنجه دیلین بوتون قایدالارینی، اینجه لیکلرینی و گؤزَللیکلرینی، هابئله اؤزَللیکلرینی بیلمه لی و شعریله دیلی گؤزَللشدیرمهلیدیر، اونو جانلاندیرمالیدیر. بونون اوچون دیلی تمیزله ییب، آریتمالیدیر. بورادا سؤزچوکلری یونتالاییب بزه ین ده شاعیردیر.
ایکینجی مرتبه ده شاعیرین دوشونجه لی اولدوغودور. شعر شعار دئییل، شعوردور؛ دوشونجه ایله دولمالیدیر. آنجاق شاعیر فیلسوف دئییل، سیاستمدار دئییل، طبیب و مهندس ده دئییلدیر. بلکه بیر شاعیردیر. بونونلا بئله شعرلریله فیلسوفلارا، سیاستمدارلارا و باشقا صینیف لره یئنی یوللار گؤستهریر، یئنی سؤزلر گتیریر. بئله لیکله، شاعیرین معلومات دایره سی گئنیش اولمالی و سؤزو اولمالیدیر. بیر شاعیر چوخ اوخویارسا، شعری آز اوخویان شاعیردن باش اولور؛ او سیاستدن چوخ بیلیرسه، باشقا علم لر و هنرلردن چوخ اوخویوب علم لری منیمسه ییبسه، شعرلرینده اؤز تاثیری بوراخاجاقدیر و شعرلری اوخومایان – بیلمه ین شاعیرلردن یوخاری سویهده اولاجاقدیر. شاعیرین دوشونجه سینی ده اونون اوخودوغو، قازاندیغی بیلیم لر و الده ائتدیگی هنرلر یارادیر. او زامان بئله بیر شاعیرین سؤزلری یوکسک بیر سؤزلرله اولاجاقدیر.
اوچونجو مرحله ده، شاعیرین مهارتی دایانیر. او گؤزل دوشونجه لرینی، دقیق سؤزجوکلری بیر بیری نین یانینا دوزوب، دویغو ایله قاریشدیریب و ادبی صورتده ائله اوخوجوسونا چاتدیرمالیدیر کی اوخوجوسوندا هیجان یارادیب، اوندا تاثیر بوراخیب و انگیزه وجودا گتیریر و بئله لیکله دَییشیکلیکلره سبب اولور. اوخوجونو آغلادیب – گولدورور، اوندا یئنی بیر باخیش یارادیر و نهایت شعر سؤیلهمکله دورومو دَییشمهیه جان آتیر. ایندی یاشار بَیین شعر دفترینی واراقلاییب بو اؤزَللیکلری گؤرمهیه چالیشیریق:
یاشار سربست سؤیلهین شاعیردیر. مدرن شعر دئمهیه چالیشیر؛ بلکه پست مدرن شعره ده ماراق بسلهییر. شعرلرینده سؤزجوکلر دوزگون صورتده ایشلهنیلیر. گاهدان اونون شعرلری دانیشیق دیل فورماسیندادیر. دیل اوصولونو پوزماییب، دیلی دوزگون ایشلهدیر. دیلی آچیق و سادهدیر. عئینی حالدا آپ آیدین دئمهیه ده ماراق گؤستهریر. شعرلرینده گاهدان اوسطوره لر، دوشونرلر و شاعیرلرین ایش نمونه لرینه اشاره ائده رک آدلارینی چکیر. بو ایش بوگونکو شاعیرلریمیزده گاهدان افراطلا برابر شاعیرین معلومات دایره سی نین گئنیش اولدوغونو گؤستهرهرک، شعرینی آغیرلاشدیریر و اوخوجونو زحمته سالیر. بیز یاشارین شعر دفترینده بونو گؤروروک آنجاق چوخ گؤزل بیر فورمادا و افراطدان اوزاق اولاراق، گؤزل اشاره لرینی گؤروروک.
شاعیریمیز دوشونجه ایله و بیر برنامه اتیله شعره اوز گتیرمیش؛ اونون دوشونجه سینده ایکی عنصر قاباریق دیر: آزادلیق، سئوگی:
"آزادلیغی سؤزلوک لرده
و سنی منده
ترور ائده ن اولسایدی. . .
آدیم آدام ایدی
شاعیر یوخ."
منجه یاشار بو دفترینده سئوگی یه آزدان – چوخدان اشاره لر ائدیبسه ده، آزادلیغا آز توخونوبدور. گلن دفترینده آزادلیق موضوعو داها آرتیق اولدوغونو گؤزله ییریک.
شاعیرین آرزی - دیله یی وار و بونو بئله دیله گتیریر:
"آنامین قارنیندا. . .
بیر آز دوشونجه
بیر قلم
و بیر دفتریم اولسایدی. . .
شعرلریمی اورادا یازیب
ائکیزتاییما ساتاردیم دفتریمی!"
شعر باشدان باشا دوشونجه لرینی و بیر بالاجا طنز ایله نقدلرینی دیله گتیریر و گؤسته ریر کی شاعیرین دئمه یه سؤزو واردیر. باشقا شعرینده سئوگینی انسان حاققی بیلیر. بورادا تکجه یالقیز اولان تانری دیر و شاعیرین اونا یازیغی گلیر:
"آخی تانری نین
سئوگیسینه وئردیگی قیرمیزی چیچه یی کیمسه خاطیرلاماییر.
یازیق لار اولسون
یالنیز تانری یا. . . .
یازیقلار!"
بورادا توپلومسال – اجتماعی مئساژلاری دا وار:
"سندن
اوشاغیم اولسا سئوگیلیم
"قار چیچه یی" قویاجاغام آدین،
بو ائوین سونسوز بوران – شاختاسیندا
یاز ایله سئوگی نین چیرپینان اوره یی اولسون
گؤندردی مئساژین
بوشانماغا حاقلی اویمایان اؤلکه ده
ارینه ساتیلان قادین."
بورادا شاعیر "ارینه ساتیلان قادین" و "بوشانماغا حاقلی اولمایان اؤلکه نی" بگنمه ییر. آنجاق منجه "یوموکو گؤزلرین گؤزه للیک مزاری" شعر دفتری بیر سئوگی مانیفستی دیر. بورادا گؤزل ترکیب لر، ایماژلار، اینجه دویغولار و نجیب – انسانی دوشونجه لر دیله گلیر:
"سئوگی قوتسال قالاجاق
وارلیغی افسانه لیکدن قورتاردیغی اوچون."
شاعیر آنلاری، بالاجا اولایلاری ثبت ائده رک لحظه لردن خاطیره لر یارادیر و شعریله اونلارا جاودانه لیک وئریر:
"تراموا منی گؤتورموشدو گؤیلره
او گئجه سی
آرابالارین چیراقلاری
سامان یولونون اولدوزلاری.
یاریم ساهات اؤنجه
سنله گؤروشموشدوک!"
سؤزومه سون قویوب یاشار بی اوچون یئنی باشاریلار دیله ییب، گله جک شعرلرینی گؤزله ییرم.
یومولو گؤزلرین گؤزه للیک مزاری
کتابی نین آچیلیش مراسیمی – دانشگاه زنجان – 7/12/97
هامینیزی سلاملاییرام. واختینیز خئیر!
بوگون گؤزَل بیر گوندور. دانشگاهین اؤیرنجی لریندن بیری – "یاشار پیرسلطان"، دانشگاهی بیتیردیکدن سونرا بیر بارلی آغاج کیمی میوه یه دولموش، بار گتیرمیش و بیر کتاب یازاراق یئنیدن دانشگاها دؤنموش تا میوه سینی یولداشلاریلا پایلاشیب بؤلوشسون. بوگون بو شعر دفتری – "یومولو گؤزلرین گؤزه للیک مزاری"نی واراقلاییب شعرلریندن ذوق آلماغا بورایا توپلانمیشیق. البتده مجری نین دئدیگینه قارشی، بیز بو شعر دفترینی نقد اوچون یوخ، بلکه تانیتیمی اوچون گلمیشیک. باشقا بیر واقتدا اونون نقدی اوچون ده سؤزوموز اولاجاقدیر. ایندی من بو دفتری واراقلاییب اونون گؤزهللیکلرینی آچیقلایاجاقام. ایلک اؤنجه یاشار پیرسلطانی تبریک ائدیرم و اونونچون باشاریلار دیلهییرم.
شاعیر دئدیکده شعر قوشانا دئییریک. پس شعر نئجه اولمالیدیر؟ چوخ ساده صورتده شعر، اوچ دال ایله باشلانان اؤزَللیکلری داشیماسی لازیمدیر. بو اوچ عنصور بونلاریدیر: دیل، دوشونجه و دویغو. شاعیرین قارشیندا دایانان بو اوچ عنصر حاققیندا وظیفهلری نهدیر؟
ایلک پلاندا دیل دایانیر. شاعیر دیلی بزهمک، گؤزَللشدیرمک، اینجهلهمک وظیفه سینی بوینونا آلمالیدیر. بوندان اؤنجه دیلین بوتون قایدالارینی، اینجه لیکلرینی و گؤزَللیکلرینی، هابئله اؤزَللیکلرینی بیلمه لی و شعریله دیلی گؤزَللشدیرمهلیدیر، اونو جانلاندیرمالیدیر. بونون اوچون دیلی تمیزله ییب، آریتمالیدیر. بورادا سؤزچوکلری یونتالاییب بزه ین ده شاعیردیر.
ایکینجی مرتبه ده شاعیرین دوشونجه لی اولدوغودور. شعر شعار دئییل، شعوردور؛ دوشونجه ایله دولمالیدیر. آنجاق شاعیر فیلسوف دئییل، سیاستمدار دئییل، طبیب و مهندس ده دئییلدیر. بلکه بیر شاعیردیر. بونونلا بئله شعرلریله فیلسوفلارا، سیاستمدارلارا و باشقا صینیف لره یئنی یوللار گؤستهریر، یئنی سؤزلر گتیریر. بئله لیکله، شاعیرین معلومات دایره سی گئنیش اولمالی و سؤزو اولمالیدیر. بیر شاعیر چوخ اوخویارسا، شعری آز اوخویان شاعیردن باش اولور؛ او سیاستدن چوخ بیلیرسه، باشقا علم لر و هنرلردن چوخ اوخویوب علم لری منیمسه ییبسه، شعرلرینده اؤز تاثیری بوراخاجاقدیر و شعرلری اوخومایان – بیلمه ین شاعیرلردن یوخاری سویهده اولاجاقدیر. شاعیرین دوشونجه سینی ده اونون اوخودوغو، قازاندیغی بیلیم لر و الده ائتدیگی هنرلر یارادیر. او زامان بئله بیر شاعیرین سؤزلری یوکسک بیر سؤزلرله اولاجاقدیر.
اوچونجو مرحله ده، شاعیرین مهارتی دایانیر. او گؤزل دوشونجه لرینی، دقیق سؤزجوکلری بیر بیری نین یانینا دوزوب، دویغو ایله قاریشدیریب و ادبی صورتده ائله اوخوجوسونا چاتدیرمالیدیر کی اوخوجوسوندا هیجان یارادیب، اوندا تاثیر بوراخیب و انگیزه وجودا گتیریر و بئله لیکله دَییشیکلیکلره سبب اولور. اوخوجونو آغلادیب – گولدورور، اوندا یئنی بیر باخیش یارادیر و نهایت شعر سؤیلهمکله دورومو دَییشمهیه جان آتیر. ایندی یاشار بَیین شعر دفترینی واراقلاییب بو اؤزَللیکلری گؤرمهیه چالیشیریق:
یاشار سربست سؤیلهین شاعیردیر. مدرن شعر دئمهیه چالیشیر؛ بلکه پست مدرن شعره ده ماراق بسلهییر. شعرلرینده سؤزجوکلر دوزگون صورتده ایشلهنیلیر. گاهدان اونون شعرلری دانیشیق دیل فورماسیندادیر. دیل اوصولونو پوزماییب، دیلی دوزگون ایشلهدیر. دیلی آچیق و سادهدیر. عئینی حالدا آپ آیدین دئمهیه ده ماراق گؤستهریر. شعرلرینده گاهدان اوسطوره لر، دوشونرلر و شاعیرلرین ایش نمونه لرینه اشاره ائده رک آدلارینی چکیر. بو ایش بوگونکو شاعیرلریمیزده گاهدان افراطلا برابر شاعیرین معلومات دایره سی نین گئنیش اولدوغونو گؤستهرهرک، شعرینی آغیرلاشدیریر و اوخوجونو زحمته سالیر. بیز یاشارین شعر دفترینده بونو گؤروروک آنجاق چوخ گؤزل بیر فورمادا و افراطدان اوزاق اولاراق، گؤزل اشاره لرینی گؤروروک.
شاعیریمیز دوشونجه ایله و بیر برنامه اتیله شعره اوز گتیرمیش؛ اونون دوشونجه سینده ایکی عنصر قاباریق دیر: آزادلیق، سئوگی:
"آزادلیغی سؤزلوک لرده
و سنی منده
ترور ائده ن اولسایدی. . .
آدیم آدام ایدی
شاعیر یوخ."
منجه یاشار بو دفترینده سئوگی یه آزدان – چوخدان اشاره لر ائدیبسه ده، آزادلیغا آز توخونوبدور. گلن دفترینده آزادلیق موضوعو داها آرتیق اولدوغونو گؤزله ییریک.
شاعیرین آرزی - دیله یی وار و بونو بئله دیله گتیریر:
"آنامین قارنیندا. . .
بیر آز دوشونجه
بیر قلم
و بیر دفتریم اولسایدی. . .
شعرلریمی اورادا یازیب
ائکیزتاییما ساتاردیم دفتریمی!"
شعر باشدان باشا دوشونجه لرینی و بیر بالاجا طنز ایله نقدلرینی دیله گتیریر و گؤسته ریر کی شاعیرین دئمه یه سؤزو واردیر. باشقا شعرینده سئوگینی انسان حاققی بیلیر. بورادا تکجه یالقیز اولان تانری دیر و شاعیرین اونا یازیغی گلیر:
"آخی تانری نین
سئوگیسینه وئردیگی قیرمیزی چیچه یی کیمسه خاطیرلاماییر.
یازیق لار اولسون
یالنیز تانری یا. . . .
یازیقلار!"
بورادا توپلومسال – اجتماعی مئساژلاری دا وار:
"سندن
اوشاغیم اولسا سئوگیلیم
"قار چیچه یی" قویاجاغام آدین،
بو ائوین سونسوز بوران – شاختاسیندا
یاز ایله سئوگی نین چیرپینان اوره یی اولسون
گؤندردی مئساژین
بوشانماغا حاقلی اویمایان اؤلکه ده
ارینه ساتیلان قادین."
بورادا شاعیر "ارینه ساتیلان قادین" و "بوشانماغا حاقلی اولمایان اؤلکه نی" بگنمه ییر. آنجاق منجه "یوموکو گؤزلرین گؤزه للیک مزاری" شعر دفتری بیر سئوگی مانیفستی دیر. بورادا گؤزل ترکیب لر، ایماژلار، اینجه دویغولار و نجیب – انسانی دوشونجه لر دیله گلیر:
"سئوگی قوتسال قالاجاق
وارلیغی افسانه لیکدن قورتاردیغی اوچون."
شاعیر آنلاری، بالاجا اولایلاری ثبت ائده رک لحظه لردن خاطیره لر یارادیر و شعریله اونلارا جاودانه لیک وئریر:
"تراموا منی گؤتورموشدو گؤیلره
او گئجه سی
آرابالارین چیراقلاری
سامان یولونون اولدوزلاری.
یاریم ساهات اؤنجه
سنله گؤروشموشدوک!"
سؤزومه سون قویوب یاشار بی اوچون یئنی باشاریلار دیله ییب، گله جک شعرلرینی گؤزله ییرم.
آذربایجان ادبیاتی، تاریخی و اینجه صنعتی