کلاسیک ادبیاتدا درد و آغری فلسفهسی فضولی مازوخیسیت ایدیمی؟ / ایلقار موذنزاده
ارسطو مجرد» آدلی بیر یازیچی، بیر قیسا یازیدا «حکیم فضولی»یه مازوخیسم مریضچیلییینی نیسبت وئریب. بو قیسا یازیدا بو سؤزه جواب وئرمک ایستهسم، ایلک باشدا اونون بو ایددیعاسینا گتیردییی عیللتلرینی اینجهلهیهجهیم. درد و آغری چکمک مضمونلاری نییه کلاسیک ادبیاتدا یارانیب سورغوسونا جاواب وئرمک ایستهسک عرفان، صوفیزم و بو سایاق مکتبلری اینجهلهمهییمیز گرهکهجک.
سئوگی یولوندا ریاضت چکمک و دردله سئوگی بیرلشمهسی، کئچمیش و کلاسیک ادبیاتین اساس ایچهریک و محتوالاریندان ساییلیر. نییه کی اسکی عرفان و اونون مختلف مکتبلرینده کمال و معنویت یوللارینین بیری ریاضتدیر. ادبیاتین مختلف ژانرلاریندا سئوگیدن چوخلو تعبیرلر یارانیب و بونلارین چوخودا تانری، یارادان، آللاه کیمی مفهولارا قاییدیر. نئجه کی «زلف» فارس شعرینده یار و سئوگیلینین ساچی کیمی دئییل، داها بؤیوک بیر سئوگی و سئوگیلینی تمثیل ائدرکن او داها بؤیوک سئوگیه یئتیشمک یوللاری کیمی وصف اولور و او مفهومو گؤز اؤنونده جانلاندیرماغا دستکلهنن ابزارلارین بیری اولا بیلیر. نئجه کی «سلسله موی دوست حلقه دام بلاست/هر که در این حلقه نیست فارغ از این ماجراست» شعرینده «مو»دان منظور «سعدی»نین قیزدوستونون ساچی دئییل و «بلا»دان منظور دا «سعدی»نین قیزدوستو اونا یوخ دئییی اوچون دئپرس اولوب مازوخیستی دویغولارا قاپیلماق دئییل! بوندان منظور داها بؤیوک معنویتلر، وارلیق، کائنات و هستینین شعورودور و بیر کلامدا تانرییا قوووشوب اونونلا بیرلیک یاراتماقدیر.
خیام، عطار، مولانا، سعدی، حافیظ و باشقالارینین شعرینده «زلف، لب، مِی، چشم، گردن، سینه و قیزین انداملاری» قیزدوستلارینین اندامینی تصویره چکمک دئییل! داها بؤیوک معنویتلره ال تاپماقدیر. بونلار جسم و بدنین لذت یئرلری کیمی، یئرهل سئوگی و لذت قایناغی اولدوغونا باخاراق هدف توتولوب تمثیله چکیلیر. یالنیز بیر دایاز باخیش بونو بو حدده کیمی آلچالدا بیلر. نئجه کی «سر کوی دوست»دان منظور قیز یولداشینین کوچهلرینین باشی دئییل. بونو باشقا یئرلرده ده دئیه بیله ریک، خیام «مِی»دن یازاندا آلت قاتدا اورتایا قویدوغو مفهوم شراب دئییل، تانری و اونا قوووشمانین سرخوشلوغو کیمی لذذتلری یازیر.
ادبیات دا گیزلی و آچیق آنلاملار اولماسایدی ادبیات آدیندا بیر مقوله ده اولمازدی؛ ادبی صنایع ده بوردان یارانیر، استعاره، کنایه، تشبیه و باشقا ادبی صنعتلرده اولماسایدی ادبیات اولمازدی! نئجه کی «سینه»دن منظور قیزین دؤشلری دئییل! شعردن یانلیش و دایاز آلینتیلار بیزیم ادبی گنجینهمیزی پیسلهییب قارانلیق بیر دوروما سالماقدان باشقا هئچ یاراری یوخدور. تنقید بیر اثری طرفسیز اولاراق اینجهلهمکدیر. سایین «ارسطو مجرد» جینابلارینین «علی آغا واحید»ه یازدیغی نظرده متن ایچینه قویدوغو آیکونلار، حرفهای بیر ادبیاتچی کیمی اؤزونو قاباغا آپارماق ایستهین کیمسهدن چوخ اوزاق گؤرونور. تنقیدچی اؤز شخصی هیجانلارینی یازیسیندان اوزاق توتمالیدیر(آیکون هله قیراقدا قالسین).
درد طلب ائدن شاعیر «جناب مجرد»ین باخیشیندا مازوخیست سانیلیر. «عطار»ین شعرینه باخساق آیاق باش درد و کدردن دانیشیر. اورا کیمی کی عطار درد شاعیری آدلاندیریلیر، حالبوکی بو دردلیلیک اورگانیک و جسمی بیر درد دئییل، معنوی و عرفانی بیر درددیر. شاعیر بیر قرارسیز عاشیقدیر کی اشتیاق و ماراقلا حق و تانرینین وصالینا چاتماق و «لم یزلی» سئوگیه قوووشماغا جان آتیر؛ او یئرده کی اؤزونو بیر دنیز قارشیسیندا دامجی کیمی گؤرور.
اینسان بیلیک(معرفت) و تانیما(شناختین) گوجونو اؤزونده گؤرمهدییی بیر یئرده، بو گوجسوزلویون قاباغیندا چاشمیش و شاشقین دورومدا قالیر و اودور کی درمانسیز درددن دانیشیر. سلوک، توبهدن باشلاییر و طلب ائدیب آلماق انگیزهسی اینساندا یارانمایینجا، گئرچک سلوک اینساندا باشلانابیلمز. فارس ادبیاتینین کلاسیک شاعیرلرینین چوخوندا بونو گؤره بیلهریک، جناب «مجرد»ین باخیشیندا بو مساله مازوخیسمدیر! حالبوکی طلب ائتمک انگیزهسی آغریدیر و اَزَلدن طریقت یولونون محتواسی درد چکمکدیر.
آذربایجان ادبیاتی، تاریخی و اینجه صنعتی