آذربایجان کلاسیک ادبیاتی / 7 / بابا الیاس
الده اولان معلومات گؤسته ریر کی باباالیاس بابائیه طریقتی نین باشیندا دایانان و اونون باشلاییجی شخصیتلریندن اولموش و بابا لقبی ایله تانینمیشدیر. اونون وفات تاریخینی 646 یازمیشلار و اونا نسبت وئریلن مثنوی و شعرلر، اونون تانیتیمیندا ده یرلی یئر آلا بیلیر. رساله بابا الیاس بیر تورکجه شعر کتابی الیمیزده دیر و ایراندا چاپ اولموشدور.
بابائیه نهضتی بیر تورکلر آراسیندا اولان متصوف درویشلرین طریقتینه باغلی دیر. بو حرکت اوچون او زمانین مورخی اولان ابن بی بی و سونرالار الوان چلبی - بابا الیاسین نبیره سی – مناقب القدسیه – اثرینده (760 ایلینده) بؤیوک آتاسی بابا الیاس حقینده معلومات وئریر و باباسینی بو طریقتین رهبری بیلیر.
638 ایلینده سلطان غیاث الدین کیخسرو ایله بابائیلر آراسیندا اوز وئره ن توققوشمالار بابائیه طریقتینه آغیر ضربهلر وورور و بابائیه نین مریدلری داغیلیر. بوندان سونرا بابا الیاسدان خبرسیز قالیریق؛ بونونلا بئله چوخلو روایتلر دئییلیر. بو روایتلرین بیر چوخلو بابا الیاسین کرامتلری کیمی افسانه لره چئوریلیر. او جمله دن بئله دئییلیر کی 40 گون بابا الیاس دوستاقدان قالدیقدان سونرا دوستاغین دوواری یاییلیر و بیر آغ آت اونون قارشیندا دایانیر. بابا الیاس آتا آتیلیب گؤزلردن غیب اولور.
بابایی قالخیشی حقینده آراشدیران مؤلف لر، بابائیه حرکتینی شیعه مذهبینه اویغون بیلیب لر.
بابا الیاس بیر متصوف شاعر اولاراق، یازیلاری دا الدهدیر. او جملهدن طریقت مریدلری نین سورغولارینا جواب وئردیگی بیر رساله گلیب بیزه چاتمیشدیر. بو رساله ده مرید و مراد ایلگیلرینی آچیقلاییر و مریدلرین آراسیندا اولان سوآللارا جواب وئریر. بو رساله منظوم اولاراق اوچ فصلده 141 بیتدن عبارت بیر مثنویدیر. بو رساله نی آشاغیدا اوخویورسونوز:
رساله بابا الیاس
بو رساله، مریدلری سورغولارینا جواب اولاراق یازیلمیشدیر:
الهي بو عطايي قوللاريندان دريغ ائتمه قاپين يوخسوللاريندان او درويشلر خاكي اويناديلار جان جگرلري بو درددن اولدو بریان الهي كؤنلوموزو ائيله درويش بيزه عشقيني يارب ائيلهگيل ایش بيزی درويشلره ائيله مصاحب بيزه مقصودوموز وئر، ائتمه خائب بولاريله صحبت خوش اولور خوش كؤنوللر بونلار ايله بولور جوش. ارهنلر يولونا دوغرو گئدهنلر بولاردير رنگِ قلبي پاك ائدهنلر بولاردير مرد حق، اولاد درويش بولاردير پيك حضرت، بي كم و بيش. الهي من فقيرم، سن غني سن الهي من ضعيفم، سن قوي بیش باغيشلا لطفون ايله چوخ گناهي اسيرگه ائتديگي چون، چوخ گون آهي. داخي وئر سكر عشقيندهن الهي حقيقت سرّی اونداندير کماهی جمال بينشاني ائتمه مكتوم نبی شرعينه بيزی ائيله محكوم اومودوم بو قاپيندان ائتمه مردود قبول لطفون ايله ائيله مسعود بيليب سوچون قاپينا گلدي الياس ترحم ائيله، خشمين ياييني ياس... ***
|
آذربایجان ادبیاتی، تاریخی و اینجه صنعتی