آذربایجان تاریخی – 13

خوارزمشاهلار امپریاسی  

   سلاملار، عزیز و سئویملی قوروپداشلار، بوگون خوارزمشاهلار سولاله­سیندن دانیشاجاغام.

     خوارزم بؤلگه­ سی تورک تاریخینده اؤنملی رول اوینامیش و چوخلو تورک سولاله­ لری خوارزم بؤلگه­سیندن باش قالدیرمیشلار. خوارزم بوللو سویو، خوش هاواسی و یئر - دنیز یوللارینا گؤره تجارت دورومو چوخ یاخشی اولموش و دونیانین باشا – باشیندان تاجیرلر و بازرگانلاری اؤزونه چکیردی. جغرافی عالیم­لری، مورخ­لر و سیاحلار خوارزمین یاخشی اقتصادی و تجاری دورومونا اشاره­لر ائدیرلر، بورادا سویون بوللولوغو سبب اولموشدور اکینچی­لیک رونق تاپیب و آوادانلیقلار یارانسین. عالیم­لرین هامیسی بو دورومو گؤروب و تعریفله­میشلر. او جمله­دن یعقوبی، اصطخری، مسعودی، مقدسی، ابن رسته، قدامه ابن جعفر، ابن خرداد، حمدالله مستوفی، یاقوت حموی و باشقالاری بو بارهده معلومات وئریرلر. یاقوت یازیر: "من خوارزمدن آباد بیر اؤلکه گؤرمه­میشم"[1]. عینی حالدا خوارزمده چوخلو ساواشلار اوز وئرمیش و چوخلو شاهلار، سلطانلار خوارزمه طمع گؤزو سالمیش و اورانی الده ائتمک اوچون ساواشلارا گیرمیشلر. خوارزمده او قدر ساواش اولموشدور کی اصطخری یازیر: "خوارزم مسلمانلارین ان چتین دارالحربی اولموشدور". بونونلا بئله دئمک لازیمدیر کی خوارزملی­لر اسلام دینینی اسلام ظهورونون ایلک ایللرینده، ایکینجی خلیفه – عمر زمانیندا کؤنوللو اولاراق قبول ائتمیش و تئزلیکله ده اسلام قوشونونا قاتیلمیشلار. عئینی حالدا خلیه فر طرفیندن اونلاری گؤستردیکلری ایگیدلیک و شجاعت اوچون، اسلام بؤلگه­لرینه امیر کیمی گؤندرمیشلر و اسلام بایراغینی اونلارا تاپشیرمیشلار.

ادامه نوشته

خراساندان گلن سس 1 - اسماعیل نعمتی پایدار

خراساندان گلن سس

1 - اسماعیل نعمتی پایدار

 

   هر انسانین بؤیوک سرمایالاریندان بیری صمیمی دوستلاری­دیر. دوستو الده وئرمک چوخ آجی و آغیردیر، آنجاق یئنی­دن تاپماسی داها شیرین­دیر. من 1372 – 1379 ایللری آراسیندا امید زنجان درگیسی­نین ادبی صفحه ­لری ­نین سوروملوسو اولدوغوم اوچون ایرانین باشا – باشیندان چوخلو دوستلار تاپدیم کی بوگونده اونلارین چوخو ایله ایلگی­لریمی قیرمامیشام. بونلارین آراسیندا خراساندا هر هفته بوللو مکتوبلار آلیردیم و آدی همیشه ­لیک ذهنیمده قالمیشدیر: اسماعیل نعمتی پایدار. هر هفته گؤزل مکتوبلاریلا برابر شعرلرینی و مقاله لرینی آلیردیم و اونلارلا درگی­نین صفح ه­لرینی بزه­ییردیم. آما بیر اوزون زامان داها ایلگیلریمیز قیریلدی ولی نئچه واخت بوندان اؤنجه یئنه سانال دونیاسی واسیطه ­سیله نعمتی­نین شعرلرینی اوخودوم و نهایت تاپدیم. آنجاق سارسیدیجی خبرلر ائشیده ­رک، عینی حالدا داواملی صورتده چالیشدیغینی ائشیدیب سئویندیم. ایندی بو عزیز شاعر و یازاریمیز نوخوشلوقلا ال به یاخادیرسا، ادبیاتیمیز یولوندا چالیشمادان دایانماییر و بو اومود واردیر کی تئزلیکله نوخوشلوق یاخاسینی بوشلاسین. ایشالله

   خراساندان ایلک شاعیر اسماعیل نعمتی ایله تانیش اولدوم و سونرالار باشقا شاعیرلر و یازارلاری نین اثرلریله ده تانیش اولدوم. آنجاق سونرالار بیلدیم کی بو شاعیری خراسانلی تانیسامدا تبریزلی­دیر، آما 12 یاشیندان مشهده گئتمیش و اورادا بوی آتیب، درس اوخویوب و ایشله میش و بوگون ده تقاعد مقامینا چاتمیشدیر.

ادامه نوشته

آذربایجان تاریخی – 12

سلجوقلولار (2)

عزیز و حؤرمتلی قوروپداشلار، سلاملار و سایغیلارلا!

کئچن هفته سلجوقلو سولاله­ سیندن دانیشدیق و بو هفته یئنه ده سلجوقلو حقیندا دانیشماق داوام ائتمک ایسته ییرم.

سلجوقلولار ایراندا ان بؤیوک امپریانی یاراتمیشلار و اونلارین دؤوره سی ایرانین – اسلامین و تورکلرین قیزیل ایله یازیلمالی بیر دؤوره سی دیر؛ چونکی بؤیوک، گئنیش، گوجلو و آباد بیر اؤلکه یاراتمیش و ملتی ده رفاهدا اولموشدور. اونلارین سلطنت دؤوره سی 4جو یوزایلدن باشلاییب 7جی یوزایله قدر داوام تاپیر. سلجوقو زمانی خالق رفاه و امنیتده یاشاییر، اؤلکه آبادانلیق لار یارانیر و فرهنگی دوروم باخیشیندان دوغرودان دوغروسونا بیر طلائی دوران اولور. بو زمان یوزلرجه مدرسه، مچید، کتابخانا، بازار، حامام، کروانسارا، کؤرپی دوزه لینیر، اوزون یوللار چکیلیر و یوللاردا کروانسارالاردان علاوه چاپارخانالار، قوشخانالار دوزه لینیر. بو بینالار هله بوگون ده بو توپراقلاردا قالیرلار. همان زمانلار یوزلرجه عالیم مختلف ساحه لرده: طب، نجوم، کیمیا، فیزیک، هیئت و باشقا علم لرده میدانا گله رک یوزلرجه کتابلار یازیلیر. عینی حالدا یوزلرجه شاعیر، ادیب، مورخ و صنتکار آرایا گلیب شاه اثرلر یارادیرلار.  

 

ادامه نوشته

آذربایجان تاریخی – 11

سلجوقلار  –

                           ایران و اسلامین پارلاق دؤوره سی

 

   عزیز قوروپداشلار، هامینیزی اورک ائویندن سلاملاییرام. آخشامیز خیر. کئچن هفته غزنه لی لردن دانیشدیق و بوگون سلجوقلولاردان دانیشماق ایسته ییرم.

سلجوقلو امپریاسی ایران، تورک و اسلام تاریخینده ان پارلاق بیر دؤوره ساییلیر. سلجوق لار اوغوزون 24 طایفاسیندان بیری دیر و نوح اوغلو یافث اولادیندان دیرلار. سلجوقلولارین شجره لری اوسطوره­لرله باغلی­دیر. تورات و اسلام قایناقلاری نین دئدیگینه گؤره حضرت نوح اوچ اوغلو وار: حام، سام و یافث. حام روملولارین آتاسی، سام ایران و عربلرین آتاسی و یافث تورکلرین آتاسی دیرلار. اوغوزخان تورکلرین اوسطوره وی آتالاری­دیر کی آلتی اوغول صاحبی اولور و بو اوغوللارین هر بیری­نین دؤرد اوغلو اولور. جمعا 24 اولاد 24 قبیله­نی تشکیل ائدیب و دونیایا یاییلیرلار. تاریخده ان بؤیوک امپریالار دا یارادیرلار کی او جمله دن قوتتی لر، هورری لر، آراتتی­لر، ماننالار، هونلار، گؤگ تورکلر، خزرلر، غزنه لی لر، سلجوقلار اونون اوولادلاری ساییلیرلار.

ادامه نوشته

آذربایجان تاریخی – 10

غزنه ­لی ­لر امپریاسی

کئچن هفته اسلام زمانی و عربلرین استیلاسی حاققیندا دانیشدیق. اسلاملا برابر تورک عنصرلری بوتون اسلام بایراقچیسی اولاراق آسیادان توتوب آفریقایا قدر یاییلیرلار. تورک ملت­لری تامام آسیانی الده ائده ­رک ان بؤیوک امپریالاری قورورلار. گؤگ تورک سولاله ­سی نین یئرینی اویغورلار آلیر. آنجاق دؤردونجو یوزایلین اوّللریندن تورک ملت­لری اؤز حکومتلرینی قورورلار؛ چین دووارلاری جواریندان خزر دنیزینه قدر قارلوق یا قاراخانلیلار اؤز امپریالارینی قورور، بوگونکو افغانستان و هندوستان توپراقلاریندا غوری­لر حکومت سورور و ایران توپراقلاریندا غزنه ­لی­لر ایش اوسته گلیرلر و بئله ­لیکله آسیا باشدان - باشا تورک امپریالارین الینده اولور. آذربایجان غزنه­ لی­لر حکومتی ایچینده اولاراق بیزیم اساس بحثیمیز و قونوموزدور، آنجاق باشقا تورک حکومتلریندن واز کئچمک اولابیلمز؛

ادامه نوشته