مصاحیب گنجوی
مصاحب گنجوی فرزند اوغورلو خان زیاد اوغلو از ایل قاجار از شاعران برجستهی سدهی ۱۱ هجری و خدمتگزار دولت بشمار می آید. پدر بزرگ او محمدقلیخان از سرداران مهم سلسلهی صفوی بوده است؛ وی در دربار شاه عباس دوم صاحب مقام و منصبی بوده و از احترام فوق العادهای نیز برخوردار بوده است و عنوان مصاحب به معنی مشاور را دریافت داشته است. وی مدتی هم سمت داروغه ی شهر قم، سپس وزیر امور خارجهی دربار بوده و در سال ۱۶۶۴ بعد از وفات عمویش مرتضی قلی خان به عنوان بیگلربیگ قاراباغ انتخاب شده است. اوغورلوخان در دوران حکومت شاه سلیمان اول به مدت طولانی حاکم قاراباغ بوده است. بر اساس تحقیقات فرنگیز خلیلاوا، وی در سال ۱۷۰۴ در سن ۷۰ سالگی بدرود حیات گفته است.
سن ساقی، ناز اولدون بولبوللر آراسیندا،
بو شور کی، سن سالدین بولبوللر آراسیندا،
شهباز گؤزون بیر گون پرواز ائیلهدی، جانا،
خط، سیهین، یا رب، وصفینده نه یازمیش کیم،
گر کؤنلومو، ای ساقی، آلماق اله ایسترسن،
جادو گؤزونه زولفون منظور نظر اولدو
دور باشینچون، زاهد، افسانهنی کوتاه ائت،
بزمینده مصاحب چوخ مینا کیمی قان ایچدی،
| | من مست نیاز اولدوم نوگوللر آراسیندا.
مشکول کی، دخی سؤنسون اود گوللر آراسیندا.
کؤنلوم قوشونو گؤردوم جنگللر آراسیندا.
زولفون دیل اوزادیبدیر سونبوللر آراسیندا.
آختار تاپاسان، شاید ککیللر آراسیندا.
کیم، اووچی تاپار کامین زنگوللر آراسیندا.
آغیرلیغینی سالما یونگوللر آراسیندا.
گه آغلادی، گه گولدو گول گوللر آراسیندا.
|
***
ای ساقی، بنی قویدون مستانلار آراسیندا،
بیر تاغدا دو دستنبویون بیر-بیریندن خوب،
یاقوت لبین سوردوم گول قؤنچه دهانیندان،
سگریدور آتین دلبر ناز ایله بو میداندا،
سیلابِ سرشکیمدن عالم یئنه غرق اولدو،
گون-گوندن اولور افزون بو درد و بلا بنده،
بد اصلایله یار اولماق بیل بونا مشابهدیر،
مسرورییه خوشدور، خوش پروانهصفت هر دم،
| | اولدو جیگریم شان-شان مژگانلار آراسیندا.
ال دَیمهمیش اول هرگز بوستانلار آراسیندا.
دون دیشلرینی گؤردوم مرجانلار آراسیندا.
باشیم توپونو قوولار چووقانلار آراسیندا.
حالین نه دئمز مونجا توفانلار آراسیندا.
قالدیق بو غم و محنت، هجرانلار آراسیندا.
گون کئچیره بیر کیشی ایلانلار آراسیندا.
یانوب اولا کول شمعِ سوزانلار آراسیندا.
|
***
قوربان اولوم بن اول گولِخندان اولان یئره،
سلطانِ عالم و شهِ اقلیمِ هفتم،
دلدار، دلفریب، سِحرساز، عشوهگر،
شال شوخشنگ، چشمیفرنگ، خویده پلنگ،
روی چو ماه، ساعدیسیمین، عذاریگول،
خالی غلامِ هند، اوزو محبوب مهجمال،
ملوچ پنبه سینهسی، یا اوستخوانی عاج،
قان یاش تؤکر بو دیدهی حسرتکش آنسامان،
بن نئجه جان وئروب غمی-دردینی آلمایوم،
| | زولفِ سیاه، سروِ خرامان اولان یئره.
کشورگشا، ممالیکِ دوران اولان یئره.
عیشِ چمن، نشاطِ گولوستان اولان یئره.
کیرپیکلری خدنگ، ایشی احسان اولان یئره.
دندان اینجو، لعلی بدخشان اولان یئره.
شیرین کلام، زولفی پریشان اولان یئره.
شمشاد ایکی قولو، خطی ریحان اولان یئره.
وارسام دخی چاکِ گریبان اولان یئره.
مسروری اوغروندا سخندان اولان یئره.
|
***
قیشی نوبهار قیلدین، نه عجب گلیش دورور بو،
سنین یوزون گؤرنده رگ و پئی تنیمده تیترر،
دهانینده کانِ گوهر گولوشوندن اولدو ظاهر،
قولاق آس سوموکلریمدن نه نوا کی، ناله چکمز،
واروبن خیال ایچینده یوزونه نظاره قیلدیم،
نه جدل چو کؤنلوم آلدین، تنِ خاکی قلهسینده،
خبر آل، مصاحبیندن نه چکیر جفا الیندن.
| | نه عشوهدیر، نه عادت، نه عجب رویش دورور بو.
یوز آلیشی ایستمز، نه بلالو قیش دورور بو.
صدف ایچره اینجودور، یا آغزیندا دیش دورور بو.
نئی بزمه ساز اولوبدور، بیر اووج قاموش دورور بو.
یوخو گلمهمیش گؤروبدور سنا بزم کی، دیش دورور بو.
نه هجومدور، نه غوغا، ساناسان یئریش دورور بو.
بؤیله بیخبر اولما کی، بیر اؤزگه ایش دورور بو.
|
***
آذربایجان ادبیاتی، تاریخی و اینجه صنعتی