دونیا تورک ادبیاتی - 6
قوزئی آذربایجان ادبیاتی
قوزئی آذربایجان، مین ایللر بویو گونئی آذربایجانلا برابر بیر دیلده، بیر کولتورده اولاراق، بیر حکومت آلتیندا یاشامیش و بیر ادبیاتا دا مالک اولموشلاردیر. بئله لیکله، دیللری و ادبیاتلاری دا بیر اولموشدور. آنجاق قاجار دوورونده، ایرانلا روس ساواشلاریندا ایکی مقاوله اساسیندا – گولوستان و تورکمنچای مقاوله لری ایله آرازین یوخاریسی، اؤلکه میزدن آیریلیب و روس تزارلاری سیطره سی آلتینا گیرمیشدیر. روسلاشدیرما سیاستی 200 ایل دوام تاپیرسا دا، بوگون آذربایجان اؤز وارلیغینی و منلیگینی قورویوب، ساخلامیش و اؤز دیلینه و ادبیاتینا مالیک اولموشدور. بونو آرتیرماق لازیمدیر کی ایکی ملت – گونئی و قوزئی – 200 ایل سوره سینده بیر – بیریندن آیری یاشاییرسالار دا اقلیم آیریلیغی، دیل گلیشمه سی نین آردینی قیرمامیش و قاباغینی دا آلمامیشدیر. بلکه ایکی بؤلوم ، هربیری اؤز انکشاف و گلیشمه یولونو دوام ائتدیریب و هر بیری نین اؤز طالعینه مخصوص ادبیاتی اولموشدور. بو ایکی ادبیات بیر – بیرینه داها یاخین و داها غلاقه لی اولموشدور. بیر ملت کیمی ایکی اؤلکه ده اولورسالار دا بیر – بیریندن آرا آچمامیش و همیشه اوره ک لری بیر دؤیونموشدور. ایللر بویو، آیریلیق، حسرت، نیسگیل و هجران موتیولری خلقیمیزین دیلینده و اورگینده دیللنیب، اوخونموشدور.
قوزئی آذربایجانا گلدیکده، بوگون چوخ زنگین بیر ادبیاتا مالک اولاراق، دونیا سویه سینده شعری نین و ادبیاتی نین اؤز حؤرمتی و ده یه ری واردیر. بو بؤلوم ایللر بویو روس تزارلارینا قارشی مبارزه ایره لی آپارمیش و قوللوق بویوندوروغونو قبول ائتمه میشدیر. آنجاق روی امپراتورلئوغو گوجلو اولاراق اونا زور گلمیش؛ بونولا بئله روس تزارلاری هئچ بیر زمان آذربایجاندان راحات اولمامیش و ملتیمیزین مبارزه قورجاناقلاری همیشه کول آلتیندا کؤزه رمیش قالاراق، یانیقلی اولموشدور و بیر بالاجا فورصت اله کئچیردیکده، ظلم سارایینی اودا چکمه دن غفلت ائتمه میشدیر. نئجه کی 1918 ایلینده بیر فورصت اله دوشه رک اؤز مستقل جمهوروسونو دا یاراتمیشدیر.
بوگونه قده ر قوزئی آذربایجانین تاریخی و ادبیاتینی بئله بؤلمک اولار:
تزار دؤورو
سووئت دوورو
استقلال دوورو
تزار دوورونده، آذربایجان خانلیقلارینی قورویاراق، اؤز ملی ادبیاتینی دا قورویوب، گلیشمه سینی دوام ائتدیرمیشدیر. ادبیاتیمیز قاباقجیل سویه سینی ساخلامیش و شزق اؤلکه لری آراسیندا بیر مترقی و قاباقجیل موقعیتی ساخلامیشدیر. بورادا آخوندوف کیمی بؤیوک یازارلارین همتی ایله، شرق دونیاسی نین ایلک کمدی – اویونلاری تورک دیلینده یازیلمیش و صحنه یه چیخمیشدیر. آخوندوف نمایشلری ایله بوتون آسیا اؤلکه لرینین دقتینی آذربایجانا چکمیش، و ده یرلی – قاباقجیل دوشونجه لریله آذربایجان انتباه دوورانینی دامغالامیشدیر. همین زماندا، حسن بیگ زردابی، آذربایجاندا ایلک درگی ساییلان "اکینچی" غزئته سینی یاییملامیش، و بیر اکینچی کیمی، فکر و دوشونجه توخومونو اورتا دوغودا سپمه گه باشلامیشدیرو اونونلا برابر ، توپچو باشی اوو دا پطرزبورگ شهرینده، تورک دونیاسینا باغلی قالاراق، شرق شناسلیق بینؤره لرینی قورموش و روس امپریاسیندا تورک کولتورونون دامغاسینی وورموشدور. نئچه ایللر اؤتدوکده، موللا نصرالدین درگیسی میدان آچیب، بیر ادبی مکتب کیمی اورتایا گلیر. بورادا یوزلرجه آذربایجان یازارلاری و شاعرلری، تورک ادبیاتینی باشدان دیریلدیب، نثر و شعر له برابر باشقا آلانلاردا دا – کاریکاتو، رومان، فیله تون و ... هندوستاندان توتوب میصره قده ر بوتون اؤلکه لرده اؤز وارلیغینی ثبوتا یئتیرمیشدیر. آذربایجان ادبیاتی نین قاباقجیل و گئنیش اؤلچوده وارلیغی ، تاریخین بو دؤورونده دانیلماز و هامینی حیرتده قویان بیر دورومدور.
بو زمان رئالیزم ادبیاتی تنقیدی دورانا گیره رک، یوزلرله ساتیریک، سیاسی – اجتماعی باخیشلارلا ضیالیلاری، یازیچیلاری و شاعرلری میدانا گتیرمیش و آذربایجان ادبیاتی ، دونیا سویه سینه قالخمیشدیر. جلیل محمد قلیزاده، عبدالرحیم حقوئردیف، عبدالله شائق، علی اکبر صابر، نریمان نریمانف، غمگسار، عظیم عظیم زاده، و یوزلرله باشقا گؤرکملی شاعر و یازیچیلار یارانیرلار. آذربایجان یونیوئرسیته سی ده بو زمانلار یاراناراق، دیل، ادبیات و بوتون علملر ایره لی گئدیر. همین دورومدان یارارلاناراق، ایلک آذربایجان جمهوروسو دا یارانیر. آنجاق بلشوویزمین غلبه چالماسیلا، آذربایجان جمهوروسونو دا اؤز بایراغی آلتینا آلیر.
سووئت دؤورانیندا ، آذربایجان ادبیاتی اؤز گلیشمه گئدیشلرینی دوام ائدیب، ده یرلی اثرلر، رومانلار، شعرلر، کمدیلر، پوئمالار، و باشقا ژانرلاردا اثرلر اورتایا گلیر و آذربایجان ادبیاتی اؤز قاباقجیل دورومونو قورویور و حتا روس ادبیاتی و اوروپا ادبیاتی ایله یاریشمادان چکیلمیر. آذربایجان ادبیاتی نین گلیشمه سی دوام ائده رک، گؤزه ل و اؤلمز اثرلر اورتایا قویموش و بوتون سووئت خالقلاری نین ماراغینی دا قازانمیشدیر. آنجاق قیزیل سورگونلردن ده بهره سیز قالمامیش و بیر سیرا مبارز و مخالف یازارلار و دوشونجه صاحیبلری اؤلدورولموش، سورگون اولموش و یا دوستاقلاردا قالمیشدیر. بونونلا بئله ، آذربایجان ادبیاتی یئنه ده ایره لیله میشدیر. آغیر شرایطه قاتلانان شاعرلریمیز و یازارلاریمیزین سایی آز اولمامیش و اونلاردان : حسین جاوید، سلمان ممتاز، خلیل رضا، چمن زمینلی، الماس ایلدیریم و باشقالارینی آد آپارماق اولار.
سووئت دؤورونون نهنگ شاعرلری ده چوخ اولموشدور و بونلاردان دونیا سویه سینده شهرت قازانان شاعرلر ده آز اولمامیشدیر: صمد وورغون، رسول رضا، مهدی حسین، علی واحد، ممد راحیم، سلیمان رستم، حمید آراسلی، و یوزلرجه ادیبلریمیز، آراشدیریجیلاریمیز، عالیملریمیزی سایماقلا غرور حیسی دویوروق.
آنجاق استقلال دؤورونده، 1992 جی ایلدن سونرا، اؤنجه کی شاعرلر و یازار لارلا برابر، اونلارجا یئنی شاعرلر ده اورتایا گلمیشدیر. بوگون آذربایجان ادبیاتی ایله برابر، آذربایجان تئاتری، موسیقی سی، اوپئراسی، سینماسی و باشقا ژانرلاردا اولان ادبیات داها دولقون، داها زنگین و داها هیزلی صورتده ایره لیله مکده دیر. بوگون یوزلرجه آدلیم شاعرلری آد آپارماق اولارکی هامیسی ادب و هنر دونیاسی نین نهنگی ساییلیرلار: بختیار وهاب زاده، محمد آراز، رامیز روشن، آنار، نصرت کسه منلی، و...
صمد وورغون
صمد وورغون، آذربایجان چاغداش ادبیاتیندا اؤزونه مخصوص یئری واردیر. آذربایجان شعری نین 20 جی عصرده گلیشمه سی اونون آدیلا باغلی دیر و شعرلرینده خلقی لیک، یوکیک هومانیست ده یرلر، حیات و تاریخی حادثه لری فلسفی درینلیک له قووراماق و معنالاندیرماق، بدیعی سؤزون یئنی و اسکی عنعنه لریله قیریلملز علاقه سی، جانلی صورتده اؤز انعکاسینی گؤسته ریر. صمد 1906 جی ایله آنادان اولدو. بیرینجی اثری "شاعرین آندی " 1930 جی ایلده چاپ اولدو؛ بیر آز کئچمه دن بوتون سووئت یازیچیلاری نی بیرینجی عموم اتفاق قورولتاییندا اداره هئیئه تینه سئچیلدی و بو قورولتلیدا آذربایجان شعرینی ایره لی سوردو.
صمد وورغون اؤز شعرلریله آذربایجان شعرینی بوتون دونیایا یایماغا باجاریق گؤستردی و گؤزه ل شعرلریله دیللر ازبری اولدو. نهایت 1956 جی ایلده دونیاسینی ده ییشدی. اونون شعرلرینده درین لیریکا ایله، درین اجتماعی – سیاسی گؤروشلر بیر – بیریله برابر آددیملانیر و انسان سئوه رلیگین ان گؤزه ل نمونه لری گؤز اؤنونده جانلانیر. اونون اثرلری دونیا دیللرینه ترجمه اولاراق، دفعه لرله یاییملانمیشدیر. شعرلرندن نمونه لر:
یئردن آیاغینی قوش کیمی اوزوب
یای کیمی دارتینیب ، اوخ کیمی سوزوب،
یئنه اؤز سورونو نظاما دوزوب،
باش آلیب گئدیرسن هایانا جیران؟
ازلدن میلینی سالیب چؤللره،
بختینی تاپشیردین بیزیم ائللره،
او قارا گؤزلرین دوشدو دیللره،
دیشلرین اوخشاییر مرجانا جیران.
بیر مثل قالمیشدیر آتا – بابادان،
اوچاردا توراجدیر، قاچاردا جیران،
بیر من دئییلم حسنونه حیران،
شهرتین یاییلیب هر یانا جیران.
سکوتا غرق اولموش اوره گیمله من،
کئچیره یئنه ده موغان چؤلوندن،
یانیندا بالاسی، یاغیش گؤلوندن،
اگیلیب سو ایچیر بیر آنا جیران.
ائله سون باهار مین بساط قورور،
کوللاری – کوسلاری ییغیب اوچورور،
سیخناشیب بیر یئره، باش – باشا دورور،
دوشنده چووغونا، بورانا جیران.
اون آددیم کناردا یاتماییر تکه،
گزینیر، اویلاغا باش چکه چکه،
گلن قارالتی دیر، یوخسا تهلوکه؟
بیر اؤزونه باخیر، بیر اوتا جیران.
اووچو انصاف ائیله، کئچمه بو دوزدن!
او چؤللر قیزینی آییرما بیزدن!
قویما آغری کئچه اوره گیمیزدن،
قییما اؤز قانینا بویانا جیران!
نه گؤزه ل یاراشیر موغانا جیران.
***
شاعر نه تئز قوجالدین سن!
نعمتسه ده گؤزه ل شعر،
شاعر اولان غم ده یئییر،
عؤمور کئچیر بو عادتله،
اوغورلو بیر سعادتله،
گؤره ن منی نه دیر دئییر:
ساچلارینا دوشن بو دن؟
شاعر نه تئز قوجالدین سن!
دونن منه اؤز الینده
گول گتیره ن بیر گلین ده
گؤزلرینده مین بیر سوآل
او بخته ور گؤزه لین ده
من اوخودوم گؤزلریندن:
شاعر نه تئز قوجالدین سن!
اووچولوغا میل سالدیم،
گئجه – گوندوز چؤلده قالدیم،
داغ باشیندان ائنیب دوزه
بیر اوخ کیمی سوزه – سوزه،
نئچه جیران نشان آلدیم،
جواب گلدی گولله لردن:
شاعر نه تئز قاجالدین سن!
بعضا اوجا، بعضا آستا،
اؤتور سازیم مین سیم اوسته،
آندی یالان، عشقی تالان،
دوستلوغو دا رشوت اولان،
اوره ک ییخان بیر ابلیس ده،
اوزه واری دئییر هر دن:
شاعر نه تئز قوجالدین سن!
ساچ آغاردی، آنجاق اوره ک،
آلوولودور اولکی تک،
ساچ آغاردی ، آنجاق نه غم،
الیمده کی هله قلم،
بیلیرم کی دئمییه جک –
بیر سئوگیلیم، بیرده قلم:
شاعر نه تئز قوجالدین سن!
***
محبت الهاما چاغیریر منی!
یئنه ده یام یاشیل گئییبدیر داغلار
گؤز کیمی دورولور قاینار بولاقلار،
اریییر گونئی لر دوشونده کی قار،
یاغیش دا ایسلادیر او گؤی چمنی،
طبیعت الهاما چاغیریر منی!
اوره ک دیل آچیر کی سؤنمه میش اودوم،
هجوما باشلاییر منیم سؤز اوردوم...
کؤنوللر مولکونده مین یووا قوردوم،
اونوتماز عالمده سئوه ن سئوه نی،
محبت الهاما چاغیریر منی!
گؤرورم دان یئری یئنه سوکولور،
گؤیدن یئر اوزونه نورلار تؤکولور،
زمی لر، تارلالار اوزومه گولور،
گؤزومده سارالیر سونبولون دنی...
بو نعمت الهاما چاغیریر منی!
من یارانمامیشام گؤیلر اوولادی،
ازل شهرتیمدیر تورپاغین آدی،
بو عشقیم چوخونا قسمت اولمادی،
شاعریم، آچ پایلا سؤز خزینه نی!،
شعریت الهاما چاغیریر منی!
او کیمدیر کولونگو داغ کیمی وورور،
کئچیجی بایراق دا یانیندا دورور،
گؤرورم ، او یئنی بیر دونیا قورور،
لقمانلار یازاجاق بو قرینه نی،
بو حکمت الهاما چاغیریر منی!
جار چکیر چرخلرین چاخناشیق سسی،
قیزیز بالتالارین پولاد پنجه سی،
یاتماییر موغانین، میلین گئجه سی،
سسله ییر وطنین چؤلو – چمنی،
بو قدرت الهاما چاغیریر منی!
چؤللره مین دسته کومسومول گلیر،
دئ کوردن – آرازدان نئچه یول گلیر؟
آی ائللر موغانین ایلی بول گلیر،
صحرالار امر ائدیر: یاز بو صحنه نی
بو تهمت الهاما چاغیریر منی!
یوز داغین قوینوندا سایریشیر باغلار – باغاتلار،
شنلیکلر یانیندا کیشنه شیر آتلار،
آخیر قوشون – قوشون ائللر – ائلاتلار،
الیله کشف ائدیر هر دفینه نی،
بو صنعت الهاما چاغیریر منی!
موغانا سو گلیر، میله سو گلیر،
آخیشیب اؤز ائلی، اولوسو گلیر،
تورپاغا انسانلیق آرزوسو گلیر،
باغریما باسیرام آنا وطنی،
بو الفت الهاما چاغیریر منی!
اوره ک دیل آچیر کی سؤنمه میش اودوم،
هجوما باشلاییر منیم سؤز اوردوم...
کؤنوللر مولکونده مین یووا قوردوم،
اونوتماز عالمده سئوه ن سئوه نی،
محبت الهاما چاغیریر منی!
***
استقبال ترانه سی
گونشلر ، آیلار، اولدوزلاز وقاریله دولاشدیقجا،
مظفر اوردوموز هر گون دنیزلر، داغلار آشدیقجا،
یئرین قلبینده توفانلار، تلاطوملر قوپوب چاغلار،
سعادت آل گئییندیکجه، فلاکت یاس توتوب آغلار...
مقدس انتقام عشقی قیلینج چکمیش اوفوقلردن
خیالیم تک اوچور گؤیده شفقلی، نورلو بیر یئلکن...
او شیمشکدن قانات تاخمیش، سوزور گؤیلرده سرعتله
او، انساندیر، اوجالمیش عرشه قدرتله
او، انساندیر کی هر حقی، نصیبی قهرمانلیقدیر،
هنرسیز ملتین یوردو گونشسیز بیر قارانلیقدیر!
هنردیر عمره ایلک زینت، اونون حسنونده معنا وار،
قیلینجلار، نیزه لر حقدن، هنردن شوق آلیب پارلار!
هنر انسانلا بیر یئرده، بیر آندا قاندان اولموشدور،
او ان پارلاق امللردن، اومیدلردن دوغولموشدور،
هنرسیز بیر نفس سؤنموش، کول اولموش آشیاندیر – بیل!
هنرسیز گونلر اولدوز تک باتار بیر-بیر، سؤنر بیر- بیر،
هنرله هر زمان، هر آن حقیقت نورو یانمیشدیر،
بوتون زنجیرلرین حکمو هنرله پارچالانمیشدیر!
هنر دونیاسی آزاددیر، فضالاردان آشیر قارتال،
فلک لر حکم ائدیر گویا: او علویتدن الهام آل!
آتیل عمانه عشق ایله، قانات چال، دالغالاردان کئچ!
او عشقین، حقین اوغروندا سعادتدن، باهاردان کئچ!
صفاسیز بیر خیالاتدیر هنرسیز بیر حقیقت ده،
هنرسیزلیک اطاعتسه، رذالتدیر اطاعت ده!...
زمانین شانلی اوولادی قیلینج تاخمیش بو ایمانلا
آخار چایلار، یاشیل دوزلر بویانمیشدیر قیزیل قانلا
دومانلار، توستولر قوپموش قیلینجلار، توپلار آغزیندان
حیات عشقیله اودلاردان، آلوولاردان کئچیر انسان!
منیم یوردومدا صف چکمیش، قوشون تؤکموش وقاریله
بو اودلار یوردو سیرداشدیر ازلدن ایلک باهایله
آلایلار جرگه لنمیشدیر، اوچور طیاره لر، تانکلار،
اسیر چووغون، قوپور توفان، یئرین قلبینده یانغین وار،
زمانین قلبی مین شیمشک چاتیلمیش قاشلار آلتیندان!
اوچوب سیار خیالیملا اوزاقلاشدیم بو عالمدن
زمانلا آتلانیب کئچدیم، بیر استقبالا واردیم من
بیر استقبال کی قوینوندا گول آچمیشدیر بوتون عالم
اونون اولدوزلو حسنونده
مظفر ، شانلی کؤکسونده
نه بیر غم وار، نه بیر ماتم!
***
آذربایجان
چوخ کئچمیشم بو داغلاردان
دورنا گؤزلو بولاقلاردان
ائشیتمیشم اوزاقلاردان
ساکت آخان آرازلاری
سینامیشام دوستو – یاری...
ائل بیلیر کی سن منیمسن
یوردوم، یووام ، مسکنیمسن
آنام، دوغما وطنیمسن
آیریلارمی کإنول جاندان؟-
آذربایجان، آذربایجان!
من بیر اوشاق، سن بیر آنا،
او دور کی باغلییام سانا
هنکی سمته، هانکی یانا،
هئی اوچسام دا یووام سنسن
ائلیم، گونون، اوبام سنسن!
فقط سندن گئن دوشنده
آیریلیق مندن دوشندن
ساچلاریما دن دوشنده
بوغار آیلار، ایللر منی
قیناماسین ائللر منی.
داغلاری نین باشی قاردیر
آغ اؤرپا گین بولوتلاردیر
بؤیوک بیر کئچمیشین واردیر
بیلینمه ییر یاشین سنین
نه لر چکمیش باشین سنین.
دوشدون اوغورسوز دیللره
نحس آیلارا، نحس ایللره،
نسیللردن، نسیللره
کئچن بیر شهرتین واردیر
اوغلون، قیزین بختیاردیر...
هئی باخیرام بو دوزلره
آلا گؤزلو گوندوزلره
قارا خاللی آغ اوزلره
کؤنول ایستر شعر یازا
گنجله شیرم یازا – یازا.
بیر طرفین بحر خزر
یاشیل باش سونالار گزر
خیالیم دولانار ، گزر
گاه موغانی، گاه ائلداری،
منزل اوزاق، عؤمور یاری!
دینله منی، گؤزه ل وطن!
بیر سؤز گلیر اوره گیمدن:
خلقیمیزین عشقیله سن
گوله جکسن هر بیر زمان
آذربایجان، آذربایجان!
*********
علی آقا واحد
چاغداش آذربایجان شعری نین غزل اوستاسی ساییلان علی آقا واحد، فطرتا شاعر اولاراق زمانه میزین فضولوسو اولموش و انسان سئوه ر ، عینی حالدا وطنینه باغلی و بؤیوک عارف بیر شاعردیر. بو استعدادلی شاعر، سئودیگی ائل – اوباسینا گؤزه ل شعرلر اتحاف ائده رک، سووئت دولتی طرفیندن اذیتلر چکمیش، آنجاق بؤیوک مهارتلرینه گؤره ده "اینجه صنعت خادمی" عنوانینی قازانمیشدیر.[1]
واحد 1894 جی ایلده آنادان اولوب، بیرینجی کتابینی 1916 ایلینده چاپ ائتدیریب، سونراکی اثرلری اولان: " ملاخانا" -1938 و "غزللر" اثرینی 1939 ایلینده یاییملامیشدیر.واحدین غزللری بؤیوک بیر دیوان اولاراق، خالقیمیزین دیلینده ازبر اوخونور و ماهنیلار کیمی قارشیلانیر. شاعر، 1943 جو ایلده "اینجه صنعت خادمی" عنوانینا لایق گؤروندو. ده یرلی شاعر، 1965 جی ایلده دونیاسینی ده ییشدی.
شعرلرینده نئچه اؤرنک:
غزللر
کؤنول، وفاسیز اولان یاره یولوارما!
نه اعتبار اولا اونا، بی اعتباره یالوارما!
داریخما، یاخشی – یامان روزگاریمیز کئچه جک،
بو بئش گون عمره گؤره روزگاره یالوارما!
سنین ده بیر گون اولار نوبهارین ای بولبول،
بو ذوق سوز، بو صفاسیز بهاره یالوارما!
فقیره، عاجزه، مظلومه احترام ائیله،
عدویه، قان ایچنه، ظلمکاره یالوارما!
وطن یولوندا اؤلوم مرد اوچون سعادتدیر،
حیات اوچون فلک کجمداره یالوارما!
مخالف اهلینه باش اگمه، سن ده منصور اول،
"اناالحق" اوسته چکیلسن ده داره یالوارما!
نه اولدو دولت جمشید، ملک اسکندر،
نه تاجداره، نه بیر شهریاره یالوارما!
اگر حیاتینی، واحد، خوش ائتمک ایسترسن،
نه گول جفاسینی چک، نه ده خاره یالوارما!
***
دئمه ای گول، اؤله رم، گئتمه گؤزومدن اویانا،
گره ک عاشق دؤزوب هر جورونه یازین دایانا.
عالم عشقده قانون محبت بئله دیر،
بولبول حسرت گوله، پروانه گره ک اوددا یانا.
من ده هجران غمینی قسمت اولا، چکدیره رم،
سنین او گول یوزونه، کؤنلومه حسرت قویانا.
عاقبت آتش آهیمله رقیب اود توتاجاق،
اؤز جزاسین چکه جک قاچسا گؤزومدن هایانا.
بیر مبارز ایگیدم، قویمادیم اغیاری گولوم،
جنت کویینه یول تاپسین او گوندن بو یانا.
یار اوچون عاشق اودور شوقیله جاندان کئچسین،
کیم وفا بسله یه جک، دوستونا جان قویمایانا؟
سن ده واحر، وطن اوغروندا چالیش مرد کیمی،
اینجه قلبینده بؤیوک حس محنت اویانا.
***
موسیقی نشئه سی مین سئوگیلی جانانه ده یر،
اثر ناله ی نی عارف اوچون جانه ده یر.
موسیقی اهلینه انصاف ایله قیمت قویماق،
لحن داوود ایله مین تخت سلیمانه ده یر.
بی خبرلر نه بیلیر لهجه ی خواننده نه دیر؟
اهل حال اولسا بو سؤز قدریده میلیانه ده یر.
پرده ی غم داغیلیر تاره ده ینده مضراب،
طره ی دلبره هردن نئجه کی شانه ده یر.
موسیقیله اولار هر خسته یه عالمده علاج،
بو طبابت یئنه مین چاره ی لقمانه ده یر.
قیلاق هر یئرده بنا موسیقی مکتب لرینی،
نغمه نین فائده سی ایندی هر انسانه ده یر.
خلقیمیز موسیقی علمین اوخویور هر یئرده،
اؤلکه میز چین بو شرف مهر درخشانه ده یر.
موسیقیله منی دفن ائیله سه لر ، واحد اگر،
قبریمین توپراغی مین روضه ی رضوانه ده یر.
***
ای ظلم ائوی، تئز محو اولاجاقسان تملیمدن،
اولاد بشر قورتولاجاق قانلی الیندن.
آرخانجا وطن سونگولری باش – باشا چاتمیش،
گویا خبرین یوخدور هله اؤز اجلیندن.
تاریخ گله جک نسله سنی گؤسته ره جکدیر،
نفرت یاغاجاق نامینا ضرب المثلیندن.
قان یاش تؤکور آوروپا ، بوتون ماتمه باتمیش،
چئینندی جهان اهلی بو موردار عملیندن.
مینلرجه بشر نسلی قالیب یوردونا حسرت،
مین فاجعه باش وئردی بو جنگ و جدلدن.
نامردلیگینی خلقه ثبوت ائیله دین آخر،
ذاتا ائله سن خائن ایمیشسن ازلیندن.
واحد! وطن اوغروندا محبتله غزل یاز!،
دویدوقجا گؤنول لذت آلا هر غزلیندن.[2]
***
بختیار وهاب زاده
پروفسور بختیار وهاب زاده، چاغداش آذربایجان ادبیاتی نین ابدی سیمالارینداندیر کی یاشاییشی مبارزه ده و عینی حالدا دوشونجه و فلسفی باخیشلا حیاتا و انسانا کئچمیش و ادبی یارادیجیلیغیندا پاک و تمیز بیر انسان کیمی عؤمور سورموشدور. بختیار 1925 ایلینده آنادان اولوب و 2009 جی ایلده دونیاسینی ده ییشدی. اونون شهرتی تکجه آذربایجاندا یوخ، بلکه دونیانین ان اوزاق اؤلکه لرینده ده یاییلمیشدیر. او، فلسفه باخیشلی، گئنیش دونیا گؤروشلو، درین دویغولو بیر شاعر اولاراق، اؤز ملی وارلیغیندان مودافعه ائتمیش و اؤز خلقی نین کیملیگینی ده قوروموشدور. بختیار زوراکیلیق، اؤزونو ایتیرمه، استعمار و استبدادلا دؤیوشوب، همیشه خلقینه گؤزه ل آرزیلار دیله میشدیر.
بختیار اؤز شعرلرینده توتالیتر رژیمین حکم سوردویو ایللرده قلبیندن گلن اعتراض سسلرینی عکس ائتدیرمیش و بو شعرلری، سونرالار چاپ ائتدیرمه گه نایل اولموشدور. اونون دا بو سایاق شعرلری "صاندیق ادبیاتی" ساییلیر و اؤزو ده اونلارا "صاندیقدان گلن سسلر" آدینی وئرمیشدیر.
بختیار وهاب زاده، اونلارجا شعر دفتری نی یاییملامیش، نئچه نئچه پییئسلر یازمیش و بوتون بارلی عمرونو خلقینه خدمتده کئچیرمیشدیر. بیر چوخ شعرلری ده ماهنیلار شکلی آلاراق، بسته لنمیشدیر. اونون شعرلری، عینی حالدا چوخلو دونیا دیللرینه چئوریلمیش و دونیا خلقلری بختیاری اؤز آنا دیللریله اوخویا بیلیرلر. ایندی نئچه شعرینی اؤرنک اولاراق بیرگه اوخویالیم:
منیم آنا دیلیم
منیم آنا دیلیم، منیم کیملیگیم،
پاسپورتوم، اؤزومه اؤز حاکیملیگیم.
منیم منلیگیمین فسونکارلیغی،
دانیشان کمالی، عاغیلدیر دیلیم.
ملتین وارلیغی،یوردون وارلیغی،
سنین وارلیغینا باغلیدیر، دیلیم.
منی هئی باباملا، هم ده نوه م له
باغلاییب اوزانان تاریخ باغیمسان،
دونه نیم، صاباحیم، اوسته لیک هله،
منیم سؤز هنریم، سس بایراغیمسان.
سنسیز آدیم حرام، وطنیم حرام،
آنا سودو کیمی حلالیم، دیلیم.
هاردا سن وارسانسا، اوردا من وارام،
ای منیم اولدوزوم، هلالیم دیلیم.
داشلاردان سوزولدون سن زمان زمان،
سویو صافلاشدیریر داشدان کئچمه سی،
یاراندو دوم دورو دامجیلاریندان،
بایاتی چشمه سی، داستان چشمه سی.
سؤزو اؤز یئرینه قویماق تهرینی،
اوستادلار اؤیرتدی بیزه بیر به بیر،
سنین فدرتینی، سنین سحرینی،
گؤستردی دونیایا فضولی، صابر.
منیم آنا دیلیم، معجزه م ، سئحریم،
چپرلر داغیدار، قاپیلار قیرار،
بعضا بیرجه کلمه ن، ان درین فیکرین،
اوستونه نور سالیب جلالاندیرار.
فرقینی بیلمه ییب آغدان قارادان،
آدام وار بو دیلی یاد سایار بوگون،
دده سی بو دیلده جبهه یارانین،
اؤزو اؤزگه دیلده بانلاییر بوگون.
هانسینی سؤیله ییم؟ میس می، دمیرمی؟
یالنیز اؤز سسیله جینگیلده میرمی؟
میس سسی بنزه مز دمیر سسینه،
اونلارین دیلیدیر اونلارین سسی.
بنزه مز بولبولون ترانه سینه
قارغا قاریلتیسی، هوپ – هوپ نغمه سی.
نه یارپاق، نه کولک، نه مئتال ، نه قوش،
سسلنمیر، اوخومور اؤزگه دیلینده،
بس سنه نه دوشوب آی دیلی یانمیش،
یاد دیلینده اؤتورسن اؤز منزیلینده؟
ناموسدان بی خبر، وجداندان اوزاق،
وظیفه کورسوسو مرامدیر سنه.
وطنین دیلینی سئوه ین آلچاق،
وطنین چؤره گی حرامدیر سنه!
منیم منلیگیمین فسونکالیغی،
دانیشان کمالی، عاغیلدیر دیلیم.
وطنین وارلیغی، خلقین وارلیغی،
سنین وارلیغینا باغلیدیر دیلیم.
***
ملته خدمت
بیر ملتی یوز توپلوما، یوز طایفایا بؤلدوک،
بؤلدوکجه کیچیلدیک و کیچیلدیکجه اوزولدوک.
بیردیرسه اگر ملتیمیز، بیرسه بو تورپاق،
بیر اولمالیدیر اؤلکه ده آمالیمیز آنجاق.
دائم دولانیر بیر اوخون اطرافینا پرگار،
یورددان ساوایی هئچ کسه یوخ منده اطاعت.
بیر مقصدیمیز، بیر یولوموز، بیر سؤزوموز وار،
بیر فرقه یه، بیر شخصه دئییل، ملته خدمت!
***
بو باهار اوخوما، بولبول، سن الله!
ظلمتدیر، یولونا شمع توتانین یوخ.
"شوشا" آغلار قالدی، کؤچدو ائل – اوبا،
شیرین جهجهینه دم توتانین یوخ.
سن "جیدیر" دوزونه جه جه ووراندا،
"قدیر" های وئره ردی سنه بیر آندا.
ایندی بو داغلاردان دیدرگین اولدوق،
ایندی بو داغلارین "قدیر" لری یوخ.
ائلسیز داغ دا سوسار، بولاق دا دینمز،
قدیرسیز شوشا دا قدرین بیلنمز.
بو باهار اوخوما، بولبول، سن الله!
داش آلتی چایی نین کسیلیب سسی.
یسزسیز او کوکره مز، او، جوشا بیلمز.
والله، اینانمیرام، بولبول نغمه سی،
هایاستان دیلینه اویوشا بیلمز.
اوخوما، اوخوما ، بولبول، سن الله!
آچما خاری بولبول، آچما سن بو ایل،
گؤرورسن بو باهار بیزیم چون دئییل.
آخی احمدلرین، محمدلرین،
قانیلا سولانمیش چیچکلر بو ایل.
اؤتدو گونلریمیز آهلی، آمانلی،
چؤللرین گده سی آنلایا بیلمز،
او یئرلر بیزیم چون داریخمیرمی بس؟
بیزسیز شوشامیزدا نه لر باش وئریر؟
الله بیزه اومید، اونا آش وئریر.
چیچک کیمی ظریف، سو کیمی شاقراق،
موغام کیمی کؤوره ک، آنام "قاراباغ"،
نغمه لی قلبینله سؤیله سن بوگون،
جلاد تاپداغینا بس نئجه دؤزدون؟
قوی بهر وئرمه سین بو ایل بو تورپاق،
دوشمن مزارینا او دؤنسون آنجاق.
بیزیم اویلاغیمیز او قلبی داغلار،
موغام پیچیلدایان آینا بولاقلار،
داش آلتی چایی نین داش دلن سسی،
شوشا قالاسی نین "اریم گلدی" سی،
درین دره لرین داشقین سئللری،
"ناتوان" شعری نین "قرنفیللری"،
ساری قایاداکی بولبول نواسی،
"نواب" ین، "خودو" نون یوردو – یوواسی؛
نال تؤکن داغلارین دار کئچیدلری،
شوشانین کاشیدان گؤی مچیدلری،
یاریش میدانلاری، جیدیر دوزلری،
اولو پناه خانین آیاق ایزلری،
گؤره ن بیزیم اوچون داریخمیرمی بس؟
بوز قارغا بولبوله تای اولا بیلمز.
یاخشی کی آیاغی یوخدو اونلارین،
اونلار دا بیزیم تک یوخسا قاچاردی.
اوندا بوگون کیمی گله جکده ده
ظلمه، حقسیزلیغا حق ال آچاردی.
بو ایلکی باهاردان بیزه نه؟ والله،
گلسه ده بو باهار بیزیم چون دئییل.
اوخوما، اوخوما، بولبول، سن الله،
آچما، خاری بولبول، آچما سن بو ایل!
***
وطن دردی
بیر ملتی نئچه یئره بؤلدولر
قوشولمادیم بیر جبهه یه، دسته یه.
وطن بیردیر، آرزوم بودور: بو ملت،
بیر – بیرینه قارداش دئیه، دوست دئیه.
چاغریشلارین، شعارلارین نه خیذی؟
آنلامادیق کیم دوز دئییر، کیم اگری.
ییغیشدیرین بو هارایی، حشیری،
بیرلیک گره گ وطم آدلی خسته یه.
سیندیریلسا کؤکدن گلن دایاقلار،
ملت دؤنوب بیر – بیرینی آیاقلار،
سیناجاقدیر بار گتیره ن بوداقلار،
سؤیکنمه سه بیر دایاغا، دسته گه.
خلاصینا یول آختاریر وطنیم،
بوندان آیری باشقا غمیم یوخ منیم.
بو آرزومو گؤره نمه دی دوشمنیم
پول دئییلم، هامی منی ایسته یه.
***
نصرت کسه منلی
نصرت کسه منلی سئوگی شاعری دیر. آذربایجان چاغداش شعری نه قده ر زنگین اولورسا دا، همان او قده ر مختلف ژانرلاردا شاعرلری واردیر. کسه منلی ده سئوگی و محبت شاعری اولاراق، چوخلو شعرلری ماهنیلار کیمی بسته لنمیش و خلق دیلینده اوخونور.
اونون شعرلری وطن عشقی ایله دؤیونن بیر قلبین، وصال سئوینجینی، هجران آغریسینی دویان بیر شاعرین اوره ک سؤزلری دیر. اونون طبیعتله درین بیر باغلانتی سی واردیر، وطنه خدمت گؤسته ره رک ، اجتماعی – سیاسی و اخلاقی بیر شاعردیر، آنجاق اونو لیریکا شاعری دئسک داها دوزگون اولار. شعرلرینده گؤزه للیکلر دیل آچیر، حسرت سیزیییر، هجران دیله گلیر. اونون چاپ اولموش کتالاری چوخ اولورسادا، بیر نئچه سی ایراندا دا یاییلمیشدیر: لاقید قید آداملار آراسیندا، بیر سئودا آغلاییر؛ تزه دن سئومک اولارمیشف خاطره دفترینه کؤچورولموش شعرلر، یاددان چیخماز قاراباغ و ...
ساری گلین
اومیدینی قوپاردیلار،
گونشیمی آپاردیلار،
اوره یینه باخان اولسا،
منی اوردا تاپاردیلار ساری گلین.
یوللاریمی قار آلیبدیر،
بیر سببی وار، آلیبدیر،
ایلک محبت مکتوبلاری،
ساچین کیمی سارالیبدیر ساری گلین.
بیر شیمشه یه چاخانمیرام،
بو حسرتدن چیخانمیرام،
قیزیل گولدن اینجیمیشم،
ساری گوله باخانمیرام ساری گلین.
***
وطن
آنالارین تورپاغی سولایان
ترینی سئودیم،
گؤی قورشاغی کیمی الوان
یئرینی سئودیم؛
آجینی – شیرینی سئچه بیلمه دیم،
آرازدان اوچا بیلمه دیم،
کؤرپوسوندن کئچه بیلمه دیم، دلی کیمی وورولدوم،
دلی کورونو سئودیم، وطن!
بورنو تیتره ین دووشانینی،
بنووشه نی، یووشانینی،
قوروقدا مله ین جیرانینی،
سونبولونو، ریحانینی،
باهار موژده لی قارانقوشونو،
آنالارین "داشا دؤنه سن!" دئییب
هیکل آرزولایان قارغیشینی؛
قوروجا داشینی،
تورپاغینین هر قاریشینی،
ائوینی – ائشیگینی،
سوبا یانیندا خومارلانان پیشیگینی،
قفسده کی شیرینی سئودیم، وطن!
گؤزه لیندن – گؤیچه ییندن،
بیرینه کؤنول وئردیم،
بیرینی سئودیم وطن!
چیچه یینی، گولونو سئودیم وطن!
اوبانی، ائلینی سئودیم وطن!
یاغیشینا چتیر توتمادیم،
لیسانینی، سئلینی سئودیم، وطن!
دنیزینده اوزه بیلمه دیم،
وورولدور مویلییینه،
چایلارینی، گؤلونو سئودیم، وطن!
مئشه لرین فکریم کیمی قاریشیق،
زیروه لره گئده ن جیغیرلارین دولاشیق،
اوتولو دوزلرینی،
قیرچین چؤلونو سئودیم، وطن!
دوشمنینه "یان" دئین،
"آنام آذربایجان" دئین،
دیلینی سئودیم، وطن!...
***
هارا گئدیرسن قارانقوشوم؟
هارا گئدیرسن قارانقوشوم،
گتیردیگین باهاری
گئری می آپاریرسان؟
بوش یووان اوشویه جک،
محبت سیز کؤنول تک.
سنله کؤچه جکدیر،
اوبامیزدان گول – چیچک.
بالالارین آرخانجا،
قاناد چالیب اوچورلار،
قوی بو یئری تانیسین
بو دیمدیگی پوچورلار...
گئتمه قارانقوشوم، گئتمه!..
باری بالالارینا
کؤچرلیک اؤیه تمه
هارا گئدیرسن، قارانقوشوم؟!
سما کی ، تورپاق دئییل،
ائنیش – یوخوشو اولسون.
سرحد دیره کلری نین
تیکان "ناخیشی" اولسون.
سنه کی فرقی یوخدو
یا بو یوردون چیچه یی،
یا یاد ائلین توفانی،
لئیسان یاغیشی اولسون.
گؤیلرمی اوخشایاجاق
خارابا یووالاری؟
یوواندا بیر جوت بالا
قوی قالسین بو ایل باری.
قوی اوچسون طبیعتین
کؤچه ریلیک ایلقاری؛
هارا گئدیرسن ، قارانقوشوم؟!
***
بیر سئودا آغلاییر...
گل دئدیم کؤکسومه یارالی دوشدو،
ال آچدیم، اللریم آرالی دوشدو،
اونا بو آغ دونیا قارالی دوشدو،
بیر سئودا آغلاییر ایچیمده منیم.
قدری بیلینمه دی، عمرو قیریلدی،
حسرت بویون بوکدو هجران یورولدو،
او هر گون اینجیدی، هر گون وورولدو،
بیر سئودا آغلاییر ایچیمده منیم.
مین گول سولدورانلار، مین گول دردیلر،
یونگول چیچکلری، یونگول دردیلر،
من اوره ک آچاندا باخیب گؤردولر
بیر سئودا آغلاییر ایچیمده منیم...
دونه نی بوکولو خاطیره سینه،
وورغوندور بوگونو خاطیره سینه،
قیسیلیب مورگولو خاطیره سینه،
بیر سئودا آغلاییر ایچیمده منیم...
باجارا بیلمه دیم اؤزوم – اؤزومله،
دیل تاپا بیلمه دیم ایشیم سؤزومله،
منیم فریادیملا، منیم گؤزومله،
بیر سئودا آغلاییر منیم ایچیمده...
منم داش داشیان او محبته،
ایتمیش قاش داشیام او محبته،
اؤزوم باش داشیام او محبته،
بیر سئودا آغلاییر ایچیمده منیم...
گئج اولدو قدرینی من بیلنده ده،
سئوینجی یاشاییب، غم بیلنده ده،
اوزومه باخمایین، من گولنده ده،
بیر سئودا آغلاییر ایچیمده منیم...
***
زلیم خان یعقوب
زلیم خان یعقوب، چاغداش آذربایجان شاعری اولاراق، شعرلری خلق دیلینده اوخونوب، قارشیلانیر.
او، 1950 جی ایلده گوجوستاندا آنادان اولموش، آذربایجاندا بویا باشا چاتمیش و بیر ملی شاعر کیمی یازیب – یاراتمیشدیر. زلیم خان یارالانمیش تورپاغین یارالی شاعری دیر . او، سینه سینه کؤز باسمیش بیر اؤلکه نین دؤزولمز آغریلارینی سؤیله ین بیر شاعردیر. شعرلرینده ساده و آخیجی بیر دیل، عینی حالدا گؤزه ل و اوره گه یاتاندیر.
اونون مختلف شعر دفترلری یاییلمیش و چوخلو دیللره ده چئوریلمیشدیر و اؤز خلقی طرفیندن ده قارشیلانیب، ماهنیلارا چئوریلمیش و نغمه لر کیمی سسلنمیشدیر. اونون شعر دفترلری بونلاردیر:
کؤنلومون سسی، یولوم ائلدن باشلانیب، اود آلدیغیم اوجاقلار، بیر عشقین بوتاسی ییق، شاعرین هارایی، بیر الیم تورپاقدا – بیر الیم حاقدا، ضیافتین قبول اولسون، بو یاشیل آغاجین آلتی بیزیمدیر و ...
شعرلریندن اؤرنک لر:
تبریز خوش گؤردوک سنی
روحونو چن کیمی یولونا سرمه لی ایدیم،
چیچه یینی قوخولاییب گولونو درمه لی ایدیم.
اؤزومو گؤرمک اوچون من سنی گؤرمه لی ایدیم،
تبریز خوش گؤردوک سنی!
بیلمیرم ماشیندایام، قاتاردایام، آتدایام،
یا بیر داغ اته یینده یا یوددینجی قاتدایام،
بیلمیرم یوخودایام، یوخسا کی، حیاتدایام،
تبریز خوش گؤردوک سنی!
بو قده ر ده دونیادا گؤزه ل شهر اولارمی؟
بو قده ر ده دونیادا آغری – قهر اولارمی؟
بو قده ر اوزون چکن سفر اولارمی؟
تبریز خوش گؤردوک سنی!
دانیشیرام دینیرم، سؤزومه اینانمیرام،
بویلانیرام باخیرام، گؤزومه اینانمیرام،
بو منم می؟ الاهی اؤزومه اینانمیرام،
تبریز خوش گؤردوک سنی!
سیلدی ظریف دویغولار اوره کلرین پاسینی،
تؤکدو شیرین نغمه لر قولاقلارین پاسینی،
آخیر کی قوجاقلادی اوولاد اؤز آناسینی،
تبریز خوش گؤردوک سنی!
قوبانام بو گؤروشون هر گونونه، آیینا،
گونده بیر کرپیج دوزه ر عمرون سارایینا،
تبریز خوش گؤردوک سنی!
یئدیرمیشدی زهری، ایچیرمیشدی آغی نی،
حسرت یامان یئمیشدی گؤزومون یاغینی،
آخیر کی سیندیرمیشیق شیتانین آیاغینی،
تبریز خوش گؤردوک سنی!
بو طالع فورصتدی ، بیر آن گلیب،
ایللردی گؤزله مکدن گؤزومه قان گلیب،
بو زیارتینه شاعر زلیم خان گلیب،
تبریز خوش گؤردوک سنی!
***
الاهی
بیر ملت دی، بیر تورپاق دی، بیر وطن،
او تای نه دیر، بو تای نه دیر، الاهی؟
هر طرفه پای وئریبلر حسرتی،
او پای نه دیر، بو پای نه دیر، الاهی؟
عینی باغدیر، عینی باغچا، عینی بار،
عینی سازدیر، عینی کامان، عینی تار،
اورتالیقدا دمیر حصار، لای دووار،
او لای نه دیر، بو لای نه دیر، الاهی؟
اوستوموزدن آجی یئل کیمی اسن کیم،
کسیلن بیز، کیدیرن کیم، کسن کیم؟
آمان قارداش، دئ من کیمم، دئ سن کیم؟
او های نه دیر، بو های نه دیر، الاهی؟
ملته باخ ، دمیر توردان بویلانیر،
دیری ائودن ، اؤلو گوردان بویلانیر،
یئددی بوردان، یئتمیش اوردان بویلانیر،
او سای نه دیر، بو سای نه دیر، الاهی؟
هانسی باشدی، هانسی بدن، بیلینمز،
پارالانسا وارمی وطن، بیلینمز،
اوردا اؤلن، بوردا ایتن بیلینمز،
او وای نه دیر، بو وای نه دیر، الاهی؟
بای اولماسین، قاری دوشمن بای اولسون،
چوخ عؤمورلر نیسگیللره پای اولسون،
ایکی یاندا گؤز یاشیمیز چای اولسون،
او چای نه دیر، بو چای نه دیر، الاهی؟
بو صحبتی اورتالیغا کیم سالیب،
بو حسرتی اورتالایغا کیم سالیب؟
او تای نه دیر، بو تای نه دیر، الاهی؟
او درد نه دیر، بو درد نه دیر، الاهی؟
***
آذربایجان تورپاغی
بو داغ منیم اؤز داغیمدی،
من بو داغین بوداغی یم.
چمنینده کؤزه دؤنموش،
شوعله لنمیش چیراغی یم.
بو داش منین اؤز داشیمدی،
اؤز تاریخیم، اؤز یاشیمدی،
قایا مغرور قارداشیمدی،
اونون سسی – سوراغی یم.
بو یول منین اؤز یولومدی،
او تای، بو تای ساغ – سولومدی،
خزر سینه م، کور قولومدی،
خان آرازین فراغی یم.
سئچمه لی یم توکدن توکو،
آغیردی چیگنیمین یوکو،
کؤکوم دده قورقود کؤکو،
قاراج اوغلان بولاغی یم.
دئمه سینلر گلدی – گئده ر،
کئچیرمه رم عمری هده ر،
اؤلنده ده قلبیم قده ر،
آذربایجان تورپاغی یم.
***
آراز کناریندا
هر یئرده داغلاری یاشیل گؤرموشم،
آراز کناریندا ساری دی داغلار.
بوردا اوره ییمین داغی – دویونو
بوردا ساچلاریمین قاری دی داغلار.
جان آتدیم قوینونا، اوچا بیلمه دیم،
هئچ نه یی گؤروشدن اوجا بیلمه دیم،
آچدیم قوللاریمی قوجا بیلمه دیم،
یئتیم اوشاق کیمی زاریدی داغلار.
گؤینه دی سسیمدن هر داش، هر قایا،
"آراز، آراز" دئییب یالواردیم چایا،
دئدیم یایلیغیمی آپار او تایا،
بلکه یاراسینی ساریدی داغلار.
کؤنول نغمه سینی ائندیرمز پسه،
وئره رم جانیمی جان دئین کسه،
دیلیندن اؤپه رم هر کیم سؤیله سه:
"داها طالعیندن یاریدی داغلار!".
***
آذربایجان ادبیاتی، تاریخی و اینجه صنعتی