8

شهاب الدین سهروردی

سئویملی دوستلار، گؤرکملی ادبیات سئونلر، عزیز ائشیدنلر؛

واختینیز خئیر!

   زنگان – قیزیل آذربایجان، بؤیوک دوشونرلر یوردو، تصوف و عرفان­سئورلر بؤلگه ­سی­دیر. اسلامدان سونرا دینی تعلیمات اساسیندا بؤیوک عارفلر، حکیم­لر و عالیم­لر بورادا بسلنمیش، دَیرلی علمی – ادبی اثرلر بشریت عالمینه بخش ائتمیشلر. زنگان عالیم لری طرفیندن نئچه – نئچه طریقت­لر یارانمیش و مینلرجه انسانلاری داللاریجا چکمیشلر. بو طریقت­لردن ابهریه، سهروردیه و اشراقیه دونیا سویه­ سینده تانینمیش دوشونجه ­لری یایماقدادیر. شهید مطهری­نین دئدیگینه گؤره، اسلام دونیاسی­ نین دؤرد بؤیوک مکتبیندن بیری اشراقیه ­دیر کی شهاب­الدین سهروردی آدینا باغلی­دیر.

شهاب الدین، سهرورد قصبه­ سینده 459 قمری ایلینده آنادان اولوب، علم و حکمت دالیجا چوخلو شهرلری و اؤلکه لری گزیب، ماراغا، دمشق، شام و نهایت حلب شهرینده ساکن اولور. 40 دان آرتیق کتاب یازیر: حکمه الاشراق، اعتقاد الحکما، غربت الغربیه، رساله العشق، صفیر سیمرغ، تلویحات و . . . دوشونجه­ لری خاطیرینه بئینی بوش مرتجع­لر طرفیندن مرتد ساییلیر و دوستاق اولاراق اؤلدورولور. آنجاق بوگون 800 ایلدن سونرا اونون دوشونجه ­لری بوتون دونیا یونیوئرسیته ­لرینده تدریس اولونور.

   اشراقیه فلسفه­ سینده اسلام دوشونجه­ سیله یونان – افلاطون، ارسطو و . . . – و زرتشت دوشونجه لری بیرله شیر. او عقله دایاناراق کشف و شهود یولونو داها آرتیق بگه­نیر و اشراق حکمنینده مشائی استدلالیندان یارارلاناراق نورالانوار فلسفه ­سینه کئچیر. او فلسفی اثرلری­نی عربجه یازاراق، بیر سیرا حیکایه و شعرلرینی ده فارسیجا و تورکجه یازیر. چوخلو الیازمالاردا سهروردی­نین تورکجه شعرلرینه راست گلیریک. "تاریخ ادبیات آذربایجان"نین اوچونجو جیلدینده سهروردی­نین 21 بیت تورکجه شعری گلمیش، زنگاندا یئنی تاپیلان الیازمادا دا اونون 7 بیت لیک شعری گلمکده­ دیر.

250 ایل بوندان اؤنجه یاشایان زنگانلی شاعیر – مانیشانلی میرزا صادق اوریادی­ نین 7 نامه آدلی الیازماسیندا شیخ اشراقدان بحث ائده ­رک بو شعرلر سهروردیه نسبت وئریلیر:

کیمینسه مقصده قاصد دوشوبدور

گرَک گئتسین بونو اونا ائشیتدور

مسافر راهی ایستیر مقصدیچون

دایانماز راهده بیر مقصد ایچون

دایانسا مقصدی هرگز بولونماز

قولاغینا چکین بو حرفی بیر آز.

اگر صوفی ایسن صوفینی آت گیل

بیر – ایکی یاز گیلن مقصوده چات گیل

فقط آماجینا باخ، یولا باخما

ساغین، هئچ یئرده ساغه – سولا باخما.

کیمی صوفی، کیمی درویش، کیمی آج

گرَک یوللاردا اولسون، اولدو یولواج.

***