حکیم هیدجی

   آذربایجان ادبیاتی نین گؤرکملی شاعیری و دَیَرلی فیلسوفی حکیم هیدجی 150 ایل بوندان قاباق اؤلکه ­میزین اجتماعی – سیاسی و ادبی اولای­لاریندا فعالجاسینا اشتراک ائتمیش و اوچ دیلده عربجه، فارسیجا و تورکجه اثرلر یازمیشدیر. او قاباقجیل دونیا گؤروشو و اجتماعی دوشونجه لریله جامعه میزین متضاد فووه لرینی آچیقلامیش و هر بیرینه دوزگون توخونموشدور. حکیم هیدجی نین اثرلری بونلاردیر: دانشنامه، رساله دخانیه، شرح منظومه سبزواری، کشکول و دیوان تورکی.

   چکیجی نوکته حکیم هیدجی ­نین یارادیجیلیغیندا تورک دیلینه حؤرمت بسله­ مه ­یی و هر بیر اثرینه تورکجه شعرلر سپمه ­سی­دیر. او 1270 ایلینده هیدج­ده آنادان اولوب و ایراندان علاوه عتبات عالیه ­ده  ده درس اوخوموش و بیر عالی مقام فقیه کیمی وطنینه دؤنموش و قم شهرینده علمیه حوزه ­لرینده تدریسه مشغول اولموشدور. او ناصرالدین شاهین ترورونا اشاره ائده­رک یازیر:

تلسمه بو شهین عهدینده گر ستم یئتیشیر

بو شهریار گئده­ر، آیری شهریار گلیر.

او شه کی دوشمنه ساتدی رعیتی

نئجه اجل اوخونا سینه سی دوچار گلیر.

حافظ اگر سمرقند و بخارانی تورک قیزینا وئریر حکیم هیدجی ده اردبیل و خلخالی وئرمکدن اسیرگه ­میر:

گر بو تورک منیم گؤیلومو آلا الینه

باغیشلارام تئلینه اردبیل و خلخالی

و یا:

ای تورک سنین تئللریوه طارم و خلخال

قوربان اولا اول خالیوه تبریز و مراغه.

حافظ شیرازی توصیف ائدرسه هیدجی اؤز شهرینی اوندان اسگیک بیلمه­ییر:

مرا جایگه صفحه هیدج است

که بر نوعروس صفا هودج است.

آذربایجانین اوچ دیللی نابغه­ سی­ دیر و حکیمانه شعرلری ساده، محکم ، آخیجی و اوره ­یه یاتان­دیر:

فلکین غم و بلاسی مگر انتهاسی یوخدور

بیر اوتانماز عار بیلمز نه دئییم حیاسی یوخدور.

بو سپهر دون و ناساز ستمین ائدیبدور آغاز

ائیله مز حیا اوتانماز بیرینه وفاسی یوخدور.

ائله ییب منی حواله گئنه محنت و ملاله

نئیله ییم بو هرزه بختین منه بیر حماسی یوخدور

ستم و غمی توکنمز، اؤلورم ده رحمه گلمز

بو زمانه نین منیم تک غمه مبتلاسی یوخدور. . .

***