دومان شعرینه بیر باخیش
دومان شعرینه بیر باخیش
اصغر باقری دومان تحلوصو ایله چاغداش شئعریمیزه تحفهلر وئریب. او، بیر گؤزه ل سسلی مغنیدیر؛ اونون اینجه صنعتده مهارتینین شهرتی وطنیمیزین سینیرلاریندان آشیب – داشیبدیر. یاریشمالاردا اؤز مهارتینی گؤسته ره رک آلقیشلارلا اوز – اوزه گلیبدیر. ایندی بورادا بو وارلیغین باشقا بیر هنریله تانیش اولوروق: شاعیرلیک. شئعرله موسیقی بیر – بیریندن آیریلمیر؛ شئعر بیلن هر کیمسه، موسیقی ایله ده تانیشدیر؛ موسیقی ایله مشغول اولان هر کیمسه ده، شئعر خزینه سیله یاشاماقدادیر. ایندی دومانبَی بو ایکی عالَمین صاحیبیدیر؛ هم شئعر یازیر، هم موسیقی اوزمانیدیر. بئله بیر ماهیر انسانین شئعرلریندن داها آرتیق ماراق، گؤزه للیک و دویغو ایسته مک دوغال بیر حالدیر.
دیلیمیز گونو گوندن دیرچه لیر. بونا هئچ بیر شوبهه یوخ! چونکی چوخلو شاعیرلریمیز، اؤزه للیکله گنج و یئنی شاعیرلریمیز میدانا گلیر. اصغر باقری "دومان" دا بو گنج و یئنی شاعیرلریمیزدن بیری ساییلیر. شعر دئدیکده - بوگون چوخلو نظریه لر اورتایا گلمکده دیر. بوگونون نظریهسینه باخدیقدا شعر تکجه آهنگ یا موسیقی یوخ، بلکه رقصدیر. دوغرودور، شعر رقصدیر. چونکی شعر دئدیکده مقصد شعار وئرمک دئییلدیر؛ شئعر باشدان باشا یاشاییشدیر. شعر یاشاییشدان آیری دئییلدیر. یاشاییشدا استراحت، انرژی آلماق گره کیر. شعر بیر زامانلار دا شعار اولمالیدیر! آنجاق همیشه اولا بیلمز. یاشاییش باشدان - باشا شعارلا دولورسا داها یاشاماغا نه یئر قالیر؟ شعر یاشاییشدیر و بیز بو باشی شولوقلوقدا بیر آز دینجلمه یه نیاز دویوروق. بو دینجلمه زمانی بیر موسیقی، رقص و شعر بیزه یئنی بیر انرژی وئریر. آما شعر هم موسیقیدیر، هم رقص. نثر یا دوز یازی، منطق و عقل ایله یول گئدیر. اونون یولو دوز و هدفی مشخصدیر. آما شعر دویغو ایله و گاهدان اضطراب ایله یول گئدیر. رقصده انسان بیر یئرده دایانیر و بدنینه بیر موزون حرکت وئرمکله روحونو شادلاندیریر و تاماشاچیدا نشاط یارادیر. بو رقص انسانا شنلیک باغیشلاییر، اونا نرژی بخش ائدیر. شعرده بئله بیر حال واردیر. گاهدان اولور کی فیکیر و بئیین یورولور، آنجاق فیکیرین و بئینین ده بیر ذوق آلما و بیر انرژی قازانماسی لازیم گلیر یا باشقا سؤزله دئسک رقص ائتمه لیدیر. شئعر بیر رقصدیر کی کلمه لر، دئییملر و یاراشیقلی جمله لر بیر – بیرینه یاپیشیب اویناییرلار و ائشیده نی حالا گتیریرلر. بس شعر باشدان باشا رقصدیر. بورادا اینجه لیکلر، گؤزه للیکلر اوزه چیخیر و انساندا سئوینج، یومشاق دویغو و ذوق یارادیر. بو رقص شعرین گؤزه للیگینه و شاعیرین مهارتینه باغلیدیر کی اوخوجونو نئجه رقص ائتمه یه مجبور ائتسین.
سؤزو اوزاتمادان، دومان بَیین شعرینه گله لیم. دومان بیر شاعیردیر. بوندا هئچ بیر شوبهه یوخ، شعرلری هم سایی باخیمیندان، هم موضوع و هم دویغو باخیمیندان اونون شاعیر اولدوغوندا شوبهه یاراتماییر. شعرلری ده اوخوجونو گاهدان دویغولاندیریر، باشقا بیر عالمه آپاریر، گاه سئویندیریر، شادلاندیریر، گاهدان دا حسرت اودو ایله یاندیریر، گاهدان دا بو شعرلرده اویاندیرما فیکری دویولور. شاعیر ده بئله اولمالیدیر. دومان بیر شاعیردیر.
دومانین شعرینده انسان دویغولاری گؤز اؤنونده دیر:
سنله یاشاییرام، سنله اؤلورم
سنله آغلاییرام، سنله گولورم
جانیملا حیسّ ائدیب بونو بیلیرم
«منیم عشقیم ایلک عشقیمدی هر زامان».
منی اولدورسن ده، اوره کده قویلا
گؤزلریمی آچیب، بیر منه بویلا
بیل کی آی سئوگیلیم او سلوی بویلا
« منیم عشقیم ایلک عشقیمدی هر زامان».
بونلار باشدان باشا سئوگی شعرلریدیر. شاعیرین اینجه دویغولو اوره گی سئوگی ایله دؤیونور، سئوگی ایله چیرپینیر و شاعیرین حیاتی اونونلا شیرین اولور. آنجاق حیاتین آجیلاری دا واردیر و شاعیرین بئلینی سیندیران بو آجیلاردیر:
سیندیریر بئلیمی، ظولمتین یوکو
پانبیق اولا بیلمز، آغ ایتین توکو
اولماسا بشرده، دوشونجه کؤکو
یاشاماق جان وئریب، یامان گله جک.
دومانین شعرلری سئوگی دویغولو شئعرلردیر، عئینی حالدا وطن سئوگیسی، ائل سئوگیسی ده چوخدور. شعرلری آذربایجان تورک شعرینین فورماسیندا اولاراق، غزل ده وار. اونون شعرینده گرایلی وار، قوشما وار، سربست ده. شعر فورمالاریندا گاهدان مثنوی، بحر طویل ده دئییر. شعر فورمالارینی سؤزلری اساسیندا سئچم هسی اونون قابیل شاعیر اولدوغونو گؤسته ریر. آنجاق بونلاری توپلایاندا دهیرلی و دوشونجه لی - دویغولو بیر شاعیرله اوز - اوزه گلیریک. او گاهدان کؤوره لیر، گاهدان سویویور؛ گاهدان مبارزه آتینا مینیب چاپماق ایستهییر، گاهدان دا بیر بوجاقدا اوتوروب آغلاماغا اورهک وئریر.
شاعیرلریمیز وار هله اوزاندیر، اوزانیمیز دا واردیر کی دوغرودان شاعیردیر. بو سؤزون معناسی نهدیر؟ بوگون شاعیرلریمیز اوزان شعر فورمالارینی الده ائدیب شعر قوشورلار، بیلیریک آشیقلار، تأسوفله بوگون ساواد باخیمیندان درین و عالی تحصیله مالیک دئییلدیرلر و بونا گؤره ده اؤیرندیکلرینی دیلدن دیله، ائلدن ائله، شفاهی یول ایله الده ائتمیشلر. آنجاق بوگون شاعیرین الینده چوخلو امکانلار وار، بیلیم یوردو، رومانلار، شعر دفترلری، نئچه دیل و دونیا شاعیرلریله تانیش اولما امکانی بو زمانهنین نعمتلری ساییلیر. بو نعمتلر شاعیرلرین الینده واردیر، بیر حالداکی اوزانلاریمیز هله شفاهی دورومدادیرلار. بو مقدمه دن سونرا اوخوجو بیلیر من نه دئمک ایسته ییرم. دوزدور شاعیرلریمیز وار هله اوزاندیرلار و اوزانلاریمیز واردیر کی اونلارا شاعیر دئمک اولور. بوگون شاعیردن باشقا سؤزلر، هنرلر گؤزله ییریک. ایسته ییمیز دیلیمیزین دیرچلمهیینده رول اویناماغیدیر. بیز شاعیرلردن بوگون شعار یوخ، شعر دیله ییریک. دیلیمیزین چیچکلنمه سی، گوجلنمه سی ایلک اؤنجه شاعیرلر و یازارلاریمیزین یولو ایله گئدیر. شاعیر یئنی بیر سؤز، یئنی بیر دئییم یارادا بیلمهییرسه اوندان نه گؤزله مک اولار؟
شعریمیزین گؤزللیگی، اؤزللیگی اونون دیل یولوندا سیر و سلوکی اولا بیلر. بوگون دونیا کیچیلیب، دونیانین او باشیندان بو باشینا تکجه نئچه ثانیه واخت اولور. بیر دوگمه نی تیکله مکله دونیانین بو بوجاغیندان او بوجاغینا کتاب گؤنده ریلیر، سؤز گؤنده ریلیر. دوغرودان دا بو گئنیش دونیا بوگون سؤز دونیاسیدیر و سؤزلر ده چوخ تئز دولانیر. بو فرصتدن یارارلانماق، شاعیرین ایشیدیر.
دومانین شعرلرینده سؤز وار، دویغو و دوشونجه وار. آنجاق زامان ایستکلری داها آرتمیشدیر؛ شاعیردن، اؤزه للیکله آوانگارد شاعیرلردن، یئنیلیکلر گؤزله ییریک. چتین دورومدا یاشاییریق، عئینی حالدا بؤیوک نعمتلر ایچینده ییک. زماندان دوزگون یارارلانماق گره کیمیزدیر. دومان هارادا دایانیب؟ سورغو بو اولا بیلر. دومانی تانیماق اوچون شعر دفترینی واراقلاییریق. دومانین شئعرلرینده شاعیرین درین دوشونجه سی، اینجه دویغولاری و خیال دونیاسی دالغالانیر. بو دونیادا سؤز صاحیبینین چالارلی دونیاسی رنگارنگدیر. شاعیر بوتون انسانلار کیمی دوغال بیر دویغودان علاوه، روحو داها اینجه دیر، داها حساسدیر. بو اینجه لیک و بو حساسیت، اؤزونو اونون یارادیجیلیغیندا گؤسته ریر: گؤزه للیکلری یاخشیجاسینا گؤرور و دویور، باهارین گلیشی اونون اورهیینده شادلیقلار یارادیر؛ بیر گولون آچیشی، بیر قوشون اوچوشو، بیر مارالین گئدیشی اونون شاعیر اورهیینی ذوقا گتیریر؛ یاشاییشدا اوز وئرهن حادثه لر ده اونون شئعرینده اؤز انعکاسینی تاپیر: دوزگون حرکتلر و حادثه لر اونو سئویندیریر، آما آخساق حرکتلر اونون نفرتینی قازانیر. اوره یی یانیر، کؤوره لیر. شاعیرین شئعر دفترینده بونلاری گؤرمک اولار. زماندان شیکایتلنمک بوتون عاشیقلرین ایشیدیر و دومان دا اوندان استثنا دئییلدیر:
دونیانین دردینی بیر قدح دولو
ایچدیریبدیر منه بو ظالیم زامان
بیر زهر دوکانی آچیبدیر منه
هم ساتانی منم، بیرده کی آلان.
اونون شاعیر اوره یی وطن عشقیله ده چیرپینیر. یاز گلدیکده یاللی اویناماغی ائلینه گؤرکلی بیلیر:
گلین بیر ساز چالاق وطن عشقینه
یاز گلیب بو اِئله گوللر اویناسین
یاشیل سره له نیب داغ یاماجینا
یاللیلار توتولسون ائللر اویناسین.
شاعیر سئوگیلینی الدن وئرمک حسرتینین آجیسینی دا چکمیشدیر، یوخسا بئله زاری - زاری سؤیلهمزدی:
سنی آند وئریرم سویا - توپراغا
بیزه شاهید اولان اوجا بیر داغا
گونشین دوندوغو او سحر چاغا
مَلَر قویما منی قوزوم، قاییت گل!
وطن اوغروندا دا شعرلری واردیر او جملهدن: "ائلیمین دردی"، "دانیشاق آذر اِئلیندن"، "بو ترانه سنه عاییدی وطن"، "بابک دوغومو"،
"وطن عشقی"، "دیلیم"، "اورمو گؤلو"، و. . .
بابک سنه قربان اولسون اِئل اوبام
سنین کیمی قورد اورکلی دوغولماز
سَن بیر دنیز «دومان» سنده دامجیدیر
آزادلیقین گمیلری بوغولماز.
بو شعرینده یئنی بیر سؤز اولماسا دا، شاعیرین دویغوسونو دیله گتیریر. آنجاق بورادا دا وطن شعرلری سئوگی شعرلرینه بنزه ییر:
گل قونوشاق شمعیله پروانه دن
ساقی و مئیدن، همی پیمانه دن
توپراغینا عاشیقی دیوانه دن
اؤلکه یه مجنونی زامان گؤرموشم
بو شئعرین سون بندی ده بئله دیر:
من ائلین شاعیری وطن دیلییم
صولحون کروانییام سَحَر یئلییم
قارلار زینه سینین دوغان سِئلییم
«دومانام» باشیمدا دومانلار گؤردوم
اورمو گولو:
یورگون آذربایجان قوجاغیندا
نه درتلره دوشدون نه گونلر گؤردون
یام - یاشیل داغلاردان گوللو باغلاردان
ایندی پوزقون دوشن نه گوللر گؤردون. . .
دومان شئعرلرینده اینجهلیکلر، گؤزه للیکلر واردیر و شاعیرین اینجه روحوندان، درین شاعیرانه دویغوسوندان بولاقلانیب گلیر. دیلینده سؤیله نن گؤزَل سؤزجوکلر، دئییملر، عباره لر و بنزتمه لر اونون شئعرلرینین اوره یه یاتماسیندا اساسلی رول اویناییر. دومان شاعیریمیزه جان ساغلیغی و باشاریلار آرزولاییب، یئنی شاعیرانه لر شئعرلری نین یولونو گؤزله ییریک.
***
آذربایجان ادبیاتی، تاریخی و اینجه صنعتی