24
علی کریمی گؤزل شعرلریله تایسیز دیلی ایله زنگانین چاغداش شعرینده اؤزل بیر یئر توتور. کریمی غزل شاعیری دیر. آنجاق گون کئچدیکجه آیلار – ایللر گلدیکجه شعرین یئنی قالیبلرینی ده منیمسه ییر. غزلدن قوشمایا کئچیر، قوشمانی غزللندیریر. ایکی شعر دفترینی گؤرموشوک: دیوار پنجره لر / کسمه یولدور بو شهر.
نسیم جعفری، هوشنگ جعفری نین قیزیدیر. آما شعر فورمالاری، شعر مضمونلار و شعر دیلی بیری – بیریله فرقلیدیر. بوگون نسیم چاغداش آذربایجان شعرینده اؤزونه مخصوص بیر یئر آچمیش. بوگونه قدر نئچه شعر دفتری چاپ اولموشدور. او، ایکی دیللی شاعیردیر هم فارسیجا شعر دفترلری نشر اولموش و هم تورکجه.
هوشنگ جعفری
زنگان شاعیرلری دئدیکده تکجه زنگان شهری یوخ، بلکه زنگان بؤلگه سی نظرده توتولور؛ بورادا چوخلو شهرستانلار، شهرلر و شهرجیکلر واردیر: ابهر، خرمدره، قیدار، طارم، مانشان، هیدج، سایین قالا و باشقا شهرلر. بورادا قوجامان و گوجلو تورک سؤیله ین شاعیرلریمیز واردیر: مسعود احمدی، سیدسجاد، هیدجدن رهگذر هیدجی، سایین قالادان جعفری، قیداردان رحمت یاشار و هر ماحالدان ده یرلی شاعیرلریمیز واردیر. چکیجی نوکته بوراسیدیر کی حتا بالاجا شهرجیکلر مثلن سهرورد، سوجاس و باشقا شهرلرده ده آذربایجان شعری جانلانیر، موسیقیمیز دیرچه لیر، ادبیات چیچکله نیر.
آزاده دارایی زنگانین آدلی – سانلی عائیله سی اولاندارایی لار خانواده سیندن دیر. بو عائیله آذربایجانا نئچه – نئچه غیرتلی شاعیرلر وئرمیشدیر او جومله دن: عبدالله دارایی، - زنگانین بیرینجی رسمی حاکیمی (فتحعلی شاهین اوغلودور) و بوتون عائیله سی الی قلملی گؤزل تورکمجه یازان، حیکایه یازان، فولکلور توپلایان عالیم لر اولموشلار. امیرخسرو دارایی، آزاده دارایی، جهانسوز دارایی، جهانگیر دارایی، مهین دارایی، بهین دارایی و . . . نهایت خسرو دارایی بونلاردان تکجه نئچه نمونه لردیرلر.
دوغروسو بودور کی زنگاندا قورولان شعر و مدنیت اوجاقلاریندا همیشه قادینلار دا کیشی لرله برابر چالیشیب و گؤزَل دوشونجه لرینی، اینجه دویغولارینی شعر قالیبلارینا تؤکوب شعرلر سؤیله میشلر. تانیدیغیمیز شاعیره لردن ایلک باشدا فاطما خانیم جاریه دن دانیشا بیله ریک. بو گؤرکملی خانیم شاعیرهمیز 150 ایل بوندان قاباق یاشامیش، آدلی – سانلی بیر عائیله ده بوی آتیب یاشا دولوب و پاک انسانی دویغولارینی شعر قالیبلاریندا سؤیله ییب و شعرلری ده ادبی محفللرده دیللر ازبری اولموشدور.
19
عبداله مرادی
زنگانین ادبی دیلینی یوکسلدن شاعیرلر باشیندا دایانان گؤرکملی بیر سیمادان دانیشماق ایسته ییرسک اوّل باشدا عبداله مرادیدان آد آپارمالی ییق. عبداله مرادی نین ایکی کتابی چاپ اولموش: "آنا چینار"، "شاختا وورموش آرزیلار".
حسین منزوی
شوبهه سیز حسین منزوی زنگانلی شاعیر اولاراق تامام ایراندا تانینمیش بیر شاعیردیر. منزوی فارسیجا نئچه – نئچه شعر دفتری یاییب و بوگون ایراندا غزل فورماسی نین سلطانیدیر. آنجاق آذربایجان شعرینه ده گؤز تیکیب و فارس شعرلرینده ده تورک دیلینه و ادبیاتینا حؤرمتله یاناشمیشدیر. بو ساحه ده نئچه کتاب یازمیشدیر او جومله دن :. . . . . .
زنگاندا چاغداش ادبیاتدان دانیشمادان قاباق، بونا اشاره ائتمک لازیمدیر کی اسلامی انقلابدان اؤنجه، تورک دیلی نین یاساق اولدوغو سبب اولموشدور هئچ بیر تورک کتاب چاپ اولوب یاییلماسین. نوحه کتابلاریندان باشقا تورکجه کتاب چاپ اولموردو. اصلینده همین نوحه کتابلاری تورک دیلی نین زنگاندا – بلکه آذربایجان دیری قالماسینا سبب اولدو. بو جهتدن اؤزوموزو مرثیه ادبیاتینا بورجلو بیلیریک.
اسلام مدنیتی گلن زامانلار، خزرلر امپریاسی کؤک آتیب و اونون ایزلری هله ده زنگاندا قالیر. آنجاق 7جی یوزایلده اونلارجا تورک دیللی عالیم لر، عارفلر و شاعیرلر میدانا گلیر او جمله دن: مولانا عتیقی، شهاب الدین سهروردی، شیخ بوراق بابا، چلبی اوغلو، اخی جعفر خطیر زنجانی بونلاردان نئچه نمونه دیر و شعرلری تورکجه اولاراق الدهدیر. بللیدیر بونلارین دالیندا 300 – 400 ایللیک تورک ادبیاتی دایاق اولماسایدی بو گؤزه للیکده و بو محکملیکده شعر – غزل، روباعی، مثنوی سؤیله مک اولا بیلمزدی.
حکیم هیدجی
آذربایجان ادبیاتی نین گؤرکملی شاعیری و دَیَرلی فیلسوفی حکیم هیدجی 150 ایل بوندان قاباق اؤلکه میزین اجتماعی – سیاسی و ادبی اولایلاریندا فعالجاسینا اشتراک ائتمیش و اوچ دیلده عربجه، فارسیجا و تورکجه اثرلر یازمیشدیر. او قاباقجیل دونیا گؤروشو و اجتماعی دوشونجه لریله جامعه میزین متضاد فووه لرینی آچیقلامیش و هر بیرینه دوزگون توخونموشدور. حکیم هیدجی نین اثرلری بونلاردیر: دانشنامه، رساله دخانیه، شرح منظومه سبزواری، کشکول و دیوان تورکی.
ابوالقاسم زنگانی
1183 ایلینده زنگاندا آنادان اولوب، 1292ده فوت ائتمیشدیر. او زنگاندا تحصیلینی بیتیردیکدن سونرا قزمین و اصفاهاندا سونا چاتدیریر و زنگاندا بیر قاضی کیمی ایشه باشلاییر. او، هر اوچ دیلده مکمل صورتده تحصیل آلمیش و ادبی ذئقئنئ اسلامی علم لر اوغروندا ایشه آپارمیش و علمی اثرلری یانیندا دؤرد تورکجه منظوم اثر ده یازمیشدیر.
زنگانین 38 کیلومترلیگینده قرار تاپان سلطانیه، ایلخانلیلار زامانی ایرانین تبریزدن سونرا ایکینجی باشکندی ساییلیردی. بوگون سلطانیه ده اون اوجا کرپیجله یاپیلان عمارت، سلطانیه عمارتیدیر. اونون کناریندا چلبیاوغلو آدیندا بیر خانقاه و اونون یانیندا بیر مقبره واردیر. بو مجموعه ده خانقاه چلبی اوغلونا باغلیدیر و مقبره، شیخ بوراق بابانین قبریدیر. بوراق بابا بؤیوک بیر صوفی، طریقت رهبری و تورکجه شاعیردیر.
شهاب الدین سهروردی
سئویملی دوستلار، گؤرکملی ادبیات سئونلر، عزیز ائشیدنلر؛
واختینیز خئیر!
زنگان – قیزیل آذربایجان، بؤیوک دوشونرلر یوردو، تصوف و عرفانسئورلر بؤلگه سیدیر. اسلامدان سونرا دینی تعلیمات اساسیندا بؤیوک عارفلر، حکیملر و عالیملر بورادا بسلنمیش، دَیرلی علمی – ادبی اثرلر بشریت عالمینه بخش ائتمیشلر. زنگان عالیم لری طرفیندن نئچه – نئچه طریقتلر یارانمیش و مینلرجه انسانلاری داللاریجا چکمیشلر. بو طریقت لردن ابهریه، سهروردیه و اشراقیه دونیا سویه سینده تانینمیش دوشونجه لری یایماقدادیر. شهید مطهری نین دئدیگینه گؤره، اسلام دونیاسی نین دؤرد بؤیوک مکتبیندن بیری اشراقیه دیر کی شهابالدین سهروردی آدینا باغلیدیر.
آذربایجان ادبیاتی، تاریخی و اینجه صنعتی